Кіріспе
Пуэрто-Риколық эколог және белсенді Альберто де Хесус Меркадо (1958 жылы туған), Тито Каяк деген атпен жақсы танымал, Джейуя, Пуэрто-Рико қаласынан шыққан белсенді және Пуэрто-Риконың Amig@s Del Mar экологиялық тобының негізін қалаушы. Ұйым "manatiburón (манти/акула)" деп аталатын екі бағытты тәсілді қолданады, Каяк бұл тәсілді "біздің экологиялық идеалдарымызды орындаудың бейбіт және қарапайым жолдары" (манти сияқты) және "көбірек революциялық тәсіл" (акула сияқты) екендігі ретінде сипаттайды, ол "қоршаған ортаны жақсарту мақсатымен бейбіт түрде жұмыс істеуге тыйым салынған жағдайларда ғана қолданылады". Каяк Виекстегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қоршаған ортаға тигізген зиянды әсеріне қарсы күресімен ең көп танылады.
Alberto de Jesús Mercado (born 1958), better known as Tito Kayak, is an activist from Jayuya, Puerto Rico, and founder of the Puerto Rican environmental group, Amig@s Del Mar. The organization utilizes a dual approach, which they call "manatiburón (manatee/shark)", which Kayak describes as a combination of "peaceful and simple ways to fulfill our environmental ideals" (like the manatee), and the more “revolutionary approach" (like the shark), which is "only used when we are prohibited from working peacefully towards our goals of improving the environment." Kayak is best known for his activism against the damaging environmental effect of the U. S. Navy presence on Vieques.
Пуэрто-Риконың Туын Азатдық мүсініне көтеру
2000 жылдың 5 қарашасында Тито Каяк пен тағы бес Викес аралының белсендісі Нью-Йорктегі Азаттық мүсінінің үстіңгі деңгейіне наразылық танысып, Каяк мүсіннің тәжінә Пуэрто-Рико туын орналастырды.
Каролинада тұрғын үй кешенінің наразылығы
2005 жылғы 15 наурызда Каяк Каролинадағы (Пуэрто-Рико) жағажайдағы Marriott қонақ үйінің аумағына кіргеннен кейін, пәтерлер кешенінің салынуына қарсылық білдіріп, көлікке тізбектеп байлаған. "Пуэрто-Риконың көптеген азаматтары сияқты, олар да Courtyard Marriott қонақ үйінің құрлықтағы теңіз аймағына іргелес және отбасылар мен жұмысшылар демалу үшін пайдаланатын жағажай аймағында кеңею жоспарына алаңдады. Егер құрылыс жалғаса берсе, бұл ортаға елеулі зиян келтіріп, қонақ үй қонақтары емес, жалпы жұртқа жағажайды қолжетімсіз етер еді."
Біріккен Ұлттар Ұйымында Пуэрто-Риконың туын көтеру
2005 жылдың 13 маусымында Каяк Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінде Біріккен Ұлттар Ұйымының туын Пуэрто-Рико туымен алмастыруға әрекеттенгені үшін қамауға алынды. Бұл оқиға Біріккен Ұлттар Ұйымының тараптарды өзін-өзі басқару құқығы бойынша комитеті Пуэрто-Риконың саяси мәртебесін талқылап жатқан кезде болды. Кейіннен (2013 жылдың 11 қазанында) Манхэттен қылмыстық сотының судьясы оны мемлекет тарапынан қойылған айыптан ақтатты, бірақ ол заңсыз кіруі үшін 500 доллар айып төледі.
Палестина мәселесін қолдаған кезде Израильде тұтқындалды
2007 жылдың 20 сәуірінде Каяк Израильде, Израильдің Батыс жағалауындағы бөлу қабырғасының жанындағы бақылау мұнарасына көтеріліп, Палестинаны қолдау мақсатында палестиналық туды орнатып, тұтқындалды. Каяк мұнарада шамамен бес сағат тұрғаннан кейін түсіп келді. Тұтқындалғаннан кейін Каяк: "Мен жасағанның бәрі – бүкіл әлем, сондай-ақ Нельсон Мандела, Джимми Картер және Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты көптеген көшбасшылар жаман және заңсыз деп санайтын қабырғаға қарсы ауыл тұрғындарымен ынтымақтастығымды білдіру болды" деді.
Дэвид Санестің өлімін еске алу
2009 жылдың 14 сәуірінде Дэвид Санестің қайтыс болу мерейтойына арналған шаралар кезінде Тито Каяк Федералдық балық және жабайы табиғат басқармасы басқаратын шектеулі аймақ – Виекстің бұрынғы бомбалау полигонына келді және бұрынғы әскери операциялық бекетке (ОП) "Биек немесе өлім. Күрес жалғасуда" ("Биек" Виекке сілтеме жасады) деген жазу жазды. Санес, азаматтық әскери-теңіз күзетшісі, 10 жыл бұрын қызмет барысында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бомбасынан қаза тапқан болатын.
2010-2011 Пуэрто-Рико университетінің ереуіл белсенділігі
2011 жылдың 25 қаңтарында Пуэрто-Рико полициясы 2010-2011 жылдардағы Пуэрто-Рико университетінің ереуілі барысында, азаматтық мойынсұнбау тактикасын қолданып, Пуэрто-Рико университетінің Рио-Пидрас кампусына кіру мен шығуға кедері келтіруге тырысқан бірнеше наразыны тұтқындады. Кейіннен наразылардың бірінің бетін капюшонмен жапқан күйде Тито Каяк екені анықталды.
2012 жылы Оскар Лопес Ривераның қамауға алынуы
2012 жылдың 7 маусымында Тито Каяк екі кезеңді, жалғыз ашық теңізде саяхатты Венесуэланың Сиудад Боливар қаласынан Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласына, ал содан кейін Сан-Хуаннан (Пуэрто-Рико) АҚШ-тың Вашингтон қаласына бастады. Бұл саяхаттың мақсаты – АҚШ-та Пуэрто-Риконың саяси тұтқыны Оскар Лопес Ривераның қамауда ұсталуына наразылық білдіру болды. Лопес Ривераның Пуэрто-Рико және әлем тарихындағы ең ұзақ уақыт қамауда отырған саяси тұтқындардың бірі екені айтылады.
Мұра
Пуэрто-Риконың қылмыстық кодексіне енгізілген түзету (208А бап) көбінесе Тито Каяктың қалалық және коммерциялық құрылысқа қарсы наразылығына жауап ретінде қабылданды және бұл «Тито Каяк заңы» деп белгілі (дегенмен заңның өзінде мұндай атау жоқ). Бұл заң құрылыс алаңдарындағы белсенділікке тыйым салуға бағытталған. 2004 жылғы 149-шы заң 2010 жылғы 158-ші заңмен толықтырылып, 208 А бап қосылды, ол рұқсатсыз, тиісті мақұлданған құрылыс алаңына жұмысты уақытша немесе тұрақты түрде тоқтату мақсатымен кіруді қылмыс деп жариялады. Сондай-ақ құрылыс алаңымен байланысты жерді немесе жабдықты иелену де жазаланды. Заңнамалық актіде Тито Каяк есімі есімделмеген, сондай-ақ түзетуде де мұндай белгілеу жоқ. Алайда, бұл заң баспасөзде көбінесе «Ley Tito Kayak» (Тито Каяк заңы) деп аталады және осылайша жергілікті тілге енді. 2013 жылдың наурыз айында Тито Каяк Понсе жоғары сотында отырған Пуэрто-Рико судьясы бұл заңның конституцияға қайшы екенін жариялаған кезде қуанышпен қарсы алды.