Кіріспе

Ағылшын туған американдық заңгер (1829–1888)
Американың Ескі Батысы заңгері

Чарльз Е. Боулз (шамамен 1829 жылы туған; 1888 жылдың 28 ақпанынан кейін қайтыс болған), сондай-ақ Қара Барт деп белгілі, екі тоналаудан кейін қалдырған поэтикалық хабарламаларымен танымал американдық заңгер. Достары оны Чарли деп шақыратын, сонымен қатар Чарльз (немесе С. Е.) Болтон деп те білген. Көрінісімен әдемілік пен мәдениеттілікке ие болған джентльмен-заңгер саналды. Қонақ үй иесі Боулз сипаттамасына сәйкес келетін адам келгенін және кейін жоғалып кеткенін айтты. Қара Барт соңғы рет 1888 жылдың 28 ақпанында көрінді.

Ұрлық жасаушы

1888 жылдың 14 қарашасында тағы бір Wells Fargo дилижансы бетперделі қарақшыға шабуылға ұшырады. Жалғыз тонаушы өлең қалдырды, онда былай делінген:

Детектив Хьюм хатты қарап шығу үшін шақырылды. Оны нағыз Black Bart өлеңдерінің қолжазбасымен салыстырғаннан кейін, ол жаңа тонаудың көшірмеші қылмыскердің ісі екенін мәлімдеді.

Аңыздар мен теориялар

Виктория Тюдор, Мэрисвилл қорымының комиссары, Боулздың өмірінің соңында Мэрисвилл, Калифорнияда тұрып, фармацевт ретінде жұмыс істегенін мәлімдеді. Оның қабірі Мэрисвиллдегі Мэрисвилл зиратында орналасқан деп саналады. Сонымен қатар, Боулз Калифорниядағы Найтс-Лендинг зиратында белгісіз қабірге көмілген деген де әңгіме бар.

1870 жылдар

1875 жылдың 26 шілдесі: Сонорадан (Туолумн округі) Милтонға (Калаверас округі) бағытталған дилижанстың жолын басына ұн қапшығын киген, көзге екі тесік салынған бір адам тонады. 1875 жылдың 28 желтоқсаны: Солтүстік Сан-Хуаннан (Невада округі) Мэрисвиллге (Юба округі) бағытталған дилижанс. Газет хабарламасында, оны төрт адам тонағаны айтылған. Бұл да жалғыз ұрының және оның "ерекше белгілерінің" сипаттамасын қамтыды. "Басқа үш адам" дилижанстың төңірегіндегі төбелерде болды; жүргізуші олардың "мылтықтарын" көрді. Тергеушілер оқиға орнына келгенде, қарақшылықта қолданылған "мылтықтардың" бұталардың арасына тығылған қарапайым таяқтар екенін анықтады. 1877 жылдың 3 тамызы: Пойнт Аренадан (Мендосино округі) Данканс Миллзге (Сонома округі) бағытталған дилижанс. 1878 жылдың 25 шілдесі: Куинсиден (Плюмас округі) Оровиллге (Бут округі) сапарлаған дилижанс. 1878 жылдың 2 қазанында: Мендосино округінде, Укиаға жақын жерде, Барт тонауға дейін жол жиегінде тамақтанып отырғаны көрінді. 1878 жылдың 3 қазанында: Мендосино округінде Ковелодан Укиаға бағытталған дилижанс тоналанды. Барт МакКрири фермасына барып, кешкі асқа ақы төледі. Он төрт жасар Донна МакКрири Барттың ең толық сипаттамасын берді: "Шашы сұрғылт қоңыр, алдыңғы екі тісі жоқ, қалың қабаудың астында терең, өткір көк көздері бар. Икемді қолы және әңгімелесуде зиялы, әдепті әзілдермен сөйлейді." 1879 жылдың 21 маусымы: Ла Портеден (Плюмас округі) Оровиллге (Бут округі) бағытталған дилижанс. Барт жүргізушіге: "Сейфте көп алтын бар деп үміттенемін, менде ақша қалмады" деді. Бірақ дилижанста Wells Fargo алтыны немесе ақшасы болған жоқ. 1879 жылдың 25 қазанында: Барт Росбургтен (Орегон штатының Дуглас округі) Редингке (Калифорния штатының Шаста округі) бағытталған қатынас жолын тонады, сенбі күні түнде АҚШ поштасының қаптарын ұрлады. 1879 жылдың 27 қазанында: Калифорнияда тағы бір тонау орын алды, Алтурастан (Модок округі) Редингке (Шаста округі) бағытталған дилижанс тоналанды. Джим Хьюм Барттың бір көзі жоқ, бұрынғы Огайо штатының тұрғыны Фрэнк Фокс екеніне сенімді болды.

1880 жылдар

22 шілде, 1880: Сонома округінде Пойнт Аренадан Дунканс Миллзге дейінгі кезең (осы орын 1877 жылдың 3 тамызында да болған; Уэллс Фарго оны қолға түскен кезде тізімге қосты). 1 қыркүйек, 1880: Шаста округінде Уивервиллден Редингке дейінгі кезең. Француз ойығының жанында Барт: "Иттерді асықтырыңдар, тауларда жалғыздыққа ұшыраймын" деді. 16 қыркүйек, 1880: Орегон штатының Джексон округінде Роузбургтен Калифорния штатының Йрека қаласына дейінгі кезең. Барт тонаған ең солтүстік орын. 23 қыркүйек, 1880: Орегон штатының Джексон округінде Йрекадан Роузбургке дейінгі кезең (президент Рутерфорд Б. Хейс пен генерал Уильям Т. Шерман осы кезеңмен үш күннен кейін сапарлады). 1 қазан күні бір адам (Фрэнк Фокс?) Бартқа ұқсас Елк Крик станциясында тұтқындалды, бірақ кейін босатылды. 20 қараша, 1880: Сискию округінде Реддингтен Роузбургке дейінгі кезең. Бұл тонау келе жатқан кезеңнің шуы немесе жүргізушінің қолындағы балта салдарынан сәтсіз аяқталды. 31 тамыз, 1881: Сискию округінде Роузбургтен Йрекаға дейінгі кезең. Пошталық қаптар "Т" пішінде кесілді, бұл Барттың тағы бір белгісі. 8 қазан, 1881: Шаста округінде Йрекадан Редингке дейінгі кезең. Кезеңнің жүргізушісі Хорас Уильямс Барттан: "Қанша ақша таптың?" - деп сұрады. Барт: "Мен алған тәуекел үшін көп емес", - деп жауап берді. 11 қазан, 1881: Шаста округінде Лейквьюдан Редингке дейінгі кезең. Хьюм Барттың ізін қайта-қайта жоғалтып жатты. 15 желтоқсан, 1881: Юба округінде, Мэрисвиллдің жанында. Барт пошталық сөмкелерді алып, жылдамдығының арқасында тұтқындалудан қашып құтылды. 27 желтоқсан, 1881: Невада округінде Солтүстік Сан-Хуаннан Смартсвиллге дейінгі кезең. Көп нәрсе алынбады, бірақ Барт Смартсвиллдегі тағы бір тонауға кінәлі деп танылды. 26 қаңтар, 1882: Мендосино округінде Укиадан Кловердейлге дейінгі кезең. Бір сағат ішінде оны қайтадан іздеді, бірақ Келсивиллден кейін қайтадан жоғалтып алды. 14 маусым, 1882: Мендосино округінде Литтл-Лейктен Укиаға дейінгі кезең. Кезеңде Вилитсвиллдің (қазіргі Вилитс, Калифорния) пошта бастығы Хирам Вилитс болды. 13 шілде, 1882: Плумас округінде Ла Портеден Оровилге дейінгі кезең. Бұл кезең алтынмен толы болды, ал Джордж Хакет қаруланған. Барт оқиға орнынан қашып бара жатып дербисін жоғалтты. Кейін анықталғандай, Уэллс Фарго агенті Ла Портедегі банктің қоржынын бекіту үшін жабдықтар берген. Оның дербиі кір жуу белгісі арқылы оған дейін табылды. Сол кезең Форбстаунда тағы да тоналып, Хакетт ұрыны бұталарға лақтырып жіберді. Бұл қателікпен Бартқа таңылды. 17 қыркүйек, 1882: Шаста округінде Йрекадан Редингке дейінгі кезең; 8 қазан, 1881 жылғы оқиғаның қайталануы (бірдей кезең, орын және жүргізуші), бірақ Барт тек бірнеше доллар алды. 24 қараша, 1882: Сонома округінде Лейкпорттан Кловердейлге дейінгі кезең; "Әлемдегі ең ұзын 30 миль". 12 сәуір, 1883: Сонома округінде Лейкпорттан Кловердейлге дейінгі кезең; соңғы тонаудың тағы бір қайталануы. 23 маусым, 1883: Амадор округінде Джексоннан Ионға дейінгі кезең. 3 қараша, 1883: Калаверас округінде Сонорадан Мильтонға дейінгі кезең.

Географиядан

Кейбір аймақтарда, әсіресе Калифорния штатының Редвуд Долинасында, жыл сайын дәстүрлі Black Bart шеруі өтеді, онда Black Bart кейіпіндегі адам оны классикалық Батыс жамандығының стереотипі ретінде сомдайды. Сондай-ақ, Калифорния штатының Редвуд Долинасында Калифорнияның 20-шы мемлекеттік тас жолынан Хеллз Делайт каньонына дейінгі жол Black Bart Trail деп аталады. Редвуд Долинасы мен Виллитс арасындағы Риджвуд төбесінде 101-ші тас жолының бойында жергілікті тұрғындар "Қара Барт тасы" деп атаған үлкен тас бар, бірақ бұл Қара Барт дилижанстарды тонағанда жасырынған нақты тас емес (сол тас жылдар бойы тас жолдарды жақсарту барысында жоғалып кеткен). Калифорния штатының Данканс Миллс қаласында Қара Бартты еске алу үшін және оның алғашқы өлеңін көрсететін тақта орнатылған. Оровилде Black Bart Road деп аталатын жол бар, сондай-ақ сол жерде болған тонауды сипаттайтын тас диірмен ескерткіші орнатылған. Калифорния штатының Оңтүстік Тахо көлінде Пионер жолынан басталатын Black Bart аллеясы бар, ол оның өлеңдерін еске алады. Сан-Андреас қаласында оның атымен аталған қонақ үй бар: Black Bart Inn.

Әдебиетте

Қара Барттың өмірі мен оның жасаған істері, сондай-ақ Хьюм мен Морздың оны қуу және ұстау оқиғасы Лорен Д. Эстлеманның 2017 жылы жарық көрген "Қара Барттың балладасы" романында баяндалған. Бұл кітап "True West Magazine" журналының "True West Best of the West 2018 Western Books" сыйлығының "Үздік көркем әдебиет" номинациясында жеңіске ие болды. Қара Барт туралы алғашқы толық біографиялық еңбек – Джон Боссенекердің "Джентльмен бандит: Қара Барттың нағыз тарихы, Ескі Батыстың ең әйгілі пошта дилижансын тонаушысы" кітабы, ол 2023 жылы Hanover Square Press баспасында жарық көрді.

Комикстерде

Қара Барт – Моррис пен Госсиньнидің 1968 жылы жарық көрген "Лаки Люк" комиксіндегі "La Diligence" ("Почта кошы") комиксінің кейіпкері.

Кино және теледидардағы

Дэн Дюрия 1948 жылы Universal Studios студиясы түсірген "Black Bart" фильмінде Қара Барт рөлін ойнады. 1954 жылы Артур Спейс Джим Дэвистің "Ғасыр оқиғалары" атты батыс телесериалының аттас эпизодында Қара Барт рөлінде ойнады. Қара Барт – Боб Кларктың 1983 жылғы "Рождестволық әңгіме" фильміндегі кейіпкер, бірақ ол Ральф Паркердің қиялының өнімі. "Саут Парк" телесериалының "Casa Bonita" (7 маусым, 11-эпизод) эпизодында әйгілі ойын-сауық орталығының құрамында "Қара Барт үңгірі" деп аталатын аймақ бар. 1917 жылы түсірілген "Редвудс романтикасы" фильміндегі басты ер адам – "Black" Brown есімді қарақшы. Фильм Қара Барттың өмірімен көптеген ұқсастықтарды бөліседі, мысалы Солтүстік Калифорниядағы оқиға орны, қарулы адамдар тобының дилижансқа нысана алғандай көрінуі үшін тастарға таяқтарды орнату және Браун кейіпкерінің қолынан жаралануы.

Музыка саласында

Ол Blue Lotus альбомының Across The Canyon шығармасына шабыттандырды. Black Bart әні 2013 жылы шыққан Volbeat хэви метал тобының Outlaw Gentlemen & Shady Ladies альбомындағы 10-шы трек болып табылады.