Кіріспе

Британдық суретші және иллюстратор (1829–1896)

Сэр Джон Эверет Миллес, 1-баронет (/UK/'/m//ɪ//l//eɪ/ MILay, /US//m//ɪ/'/l//eɪ/ milAY; 8 маусым 1829 – 13 тамыз 1896) – ағылшын суретшісі және иллюстраторы, Рафаэльге дейінгі бауырластықтың негізін қалаушылардың бірі. Ол он бір жасында Корольдік академия мектебіне қабылданған ең жас студент болды. Рафаэльге дейінгі бауырластық оның Лондондағы 83 Гоуэр көшесіндегі (қазіргі №7) үйінде құрылды. Миллес осы стильдің ең танымал өкіліне айналды, оның «Ата-анасының үйіндегі Христос» (1849–50) картинасы қызу пікірталас тудырды, ал 1851–52 жылдары ол топтың тарихи және натуралистік бағытын бейнелейтін «Офелия» суретін жасайды. 1850-ші жылдардың ортасына қарай Миллес өзінің өнерінде реализмнің жаңа түрін дамыту үшін Рафаэльге дейінгі стильден алшақтады. Оның кейінгі туындылары зор табысқа ие болды, Миллес сол заманның ең бай суретшілерінің біріне айналды, бірақ Уильям Моррис сияқты бұрынғы жанкүйерлері мұны өнерден айнып кету деп қарады (Миллес бір суретін сезімтал сабын жарнамасына пайдалануға рұқсат бергені мәлім). Модернизм көзқарасымен өнерді талдаған осы және 20 ғасырдың басындағы сыншылар оның кейінгі жұмыстарын жетілмейтін деп санады, бірақ соңғы онжылдықтарда бұл көзқарас өзгерді, өйткені оның кейінгі туындылары кең ауқымды өзгерістер мен 19 ғасырдың соңындағы өнер әлеміндегі прогрессивті тенденциялар аясында қарастырылды. Олар қазіргі заманғы өнер әлемін болжағандай болып көрінеді. Миллестің жеке өмірі де оның беделіне үлкен әсер етті. Оның әйелі Эффи бұрын сыншы Джон Раскинге үйленген, ол Миллестің ерте туындыларын қолдаған. Раскиннің некесінің жойылғаны және Эффидің Миллеске кейіннен үйленуі оның стильін өзгерткенімен байланыстырылды, бірақ ол оның жұмысын белсенді түрде насихаттады және тапсырыстарды алу және әлеуметтік және интеллектуалдық байланыстарын кеңейту үшін онымен бірлесіп жұмыс істеді.

Ерте өмір

Милла 1829 жылы Англияның Саутгемптон қаласында, Джерсидегі көрнекті отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы Джон Уильям Милле және Эмили Мэри Милле (қызметтес аты Эверми) болды. Оның балалық шағының көп бөлігі Джерсиде өтті, ол өмір бойына осы жерге деген шексіз құрметін сақтады. Жазушы Тэккерэй бір күні одан: "Англия Джерсиді қашан бағындырды?" деп сұрады. Милла: "Ешқашан! Джерси Англияны бағындырды" деп жауап берді. Отбасы оның бала кезінде бірнеше жыл бойы Бриттаниядағы Динан қаласына көшті. Оның анасының "күшті мінезі" оның ерте өміріне ең зор әсер етті. Ол өнер мен музыкаға қызығушылық танытып, ұлының сурет салуға деген бейімділігін дамыту үшін отбасын Лондонға көшіруге ынталанды, соның арқасында ол Корольдік өнер академиясында байланыстар орнатуға мүмкіндік алды. Кейін ол: "Мен барлығын анама борышпын" деді. 1840 жылы оның суретшілік таланты оған он бір жасында Корольдік академия мектебіне оқуға қабылданды, бұл сол кезде ерекше жас саналды. Онда ол Уильям Холман Хант және Данте Габриэль Россеттимен танысты, олармен 1847 жылдың қыркүйегінде Бедфорд алаңының жанындағы Гоуэр көшесіндегі отбасылық үйінде Прерафаэлиттер бауырластығын құрды.

Рафаэльдікке дейінгі шығармалар

Милланың "Ата-анасының үйіндегі Мәсіх" (1849–50) картинасы жұмысшы табының шаңды ағаш шеберханасында еңбек ететін қасиетті отбасының шынайы бейнеленгені үшін зор дау тудырды. Кейінгі туындылары да даулы болды, бірақ бұрынғыдай емес. Милла "Хугенот" (1851–52) картинасымен үлкен сәттілікке жетті, ол діни қақтығыстардың салдарынан ажырасып қалмақ болған жас жұбайды бейнелейді. Ол осы тақырыпты көптеген келесі туындыларында қайталады. Бұл ерте туындылардың бәрі де ерекше назармен жасалған, көбінесе табиғаттың сұлулығы мен күрделілігіне ден қойылды. "Офелия" (1851–52) сияқты картиналарында Милла натуралистік элементтерді біріктіре отырып, тығыз және күрделі кескіндік беттер жасады. Бұл тәсіл "кескіндік экожүйе" деп сипатталды. "Мариана" – Милланың 1850–51 жылдары Уильям Шекспирдің "Масса за меру" пьесасы және Альфред Теннисонның 1830 жылғы сол аттас поэмасы негізінде салған картинасы. Пьесада жас Марианаға үйленуге тиіс болған, бірақ оның құдайы кеме апатында қалыңдығын жоғалтқаннан кейін одан бас тартады. Осы стильді сыншы Джон Раскин қолдады, ол прерафаэлиттерді оларға қарсы сыншылардан қорғады. Милланың Раскинмен достығы оны Раскиннің әйелі Эффимен таныстырды. Олар танысқаннан кейін көп ұзамай ол оның "Босату ордені" картинасына модель болды. Милла Эффиді суретке түсіргенде, олар бір-біріне ғашық болды. Эффи Раскинге бірнеше жыл бұрын үйленгенімен, әлі де бойжеткен қыз еді. Оның ата-анасы бірдеңе дұрыс емес екенін түсінді және ол ажырасуға өтініш берді.

Отбасы

1855 жылы Раскинмен некесі жойылғаннан кейін Эффи мен Джон Миллес үйленді. Олар Эффимен бірге сегіз бала өсірді: 1856 жылы туған Эверетт, 1857 жылы туған Джордж, 1858 жылы туған Эффи, 1860 жылы туған Мэри, 1862 жылы туған Элис, 1863 жылы туған Джеффри, 1865 жылы туған Джон және 1868 жылы туған Софи. Олардың кіші ұлы Джон Гил Миллес табиғатты зерттеуші, жабайы табиғат суретшісі және Миллестің өмірбаянын жазған адам болды. Олардың қызы Элис (1862–1936), кейін Чарльз Стюарт Ворслиге тұрмысқа шыққаннан кейін Элис Стюарт Ворсли атанды, композитор Эдвард Элгардың жақын досы және шабыт көзі болды, сонымен қатар оның скрипкалық концертінің тақырыптарына ықпал еткені айтылады. Эффидің кіші қарындасы Софи Грей Миллестің бірнеше суретінде модель болды, бұл олардың жақын қарым-қатынасының мәні туралы әртүрлі пікірлер тудырды.

Кейінгі еңбектері

Үйленгеннен кейін Милле кең стильде сурет салуды бастады, бұл Раскиннің «апат» деп айыптауына себеп болды. Осы стиль өзгерісінің себебі Миллестің өсіп келе жатқан отбасын асырау үшін өнімділігін арттыру қажеттілігі болды деген пікір бар. Уильям Моррис сияқты кешірімсіз сыншылар оны танымалдық пен байлыққа қол жеткізу үшін «өз өнерін сатқандықпен» айыптады. Ал оның жақтастары керісінше, суретшінің Уистлер мен Альберт Мурмен байланысын, сондай-ақ Джон Сингер Саргентке тигізген әсерін атап көрсетті. Милла өзі суретші ретінде жетілген сайын, одан да еркін сурет сала алатынын айтты. «Бүгінгі өнеріміз туралы ойлар» (1888) атты мақаласында ол суретшілерге Веласкес пен Рембрандтты үлгі етіп алуға кеңес берді. «Айньи кеші» және «Ұйықтап жүруші» сияқты картиналары суретші мен Уистлер арасындағы үздірліссіз диалогты көрсетеді, Милла оның туындыларын жоғары бағалады. 1850-ші және 1860-шы жылдардағы басқа да картиналарын эстетикалық қозғалыстың кейбір элементтерін болжау деп түсіндіруге болады. Олардың көпшілігі үйлесімді түрде орналасқан түстердің кең блоктерін пайдаланады және повествотивтік емес, символдық мағынаға ие. 1862 жылдан бастап Милле отбасы 7 Cromwell Place, Кенсингтон, Лондон мекенжайында тұрды. Кейінгі туындылары, 1870-ші жылдардан бастап, Милланың Джошуа Рейнольдс және Веласкес сияқты Ескі шеберлерге деген құрметін көрсетеді. Осы картиналардың көпшілігі тарихи тақырыптарға арналған. Олардың ішінде «Мұнарадағы екі ханзада Эдуард пен Ричард» (1878) – мұнарадағы ханзадаларды бейнелейтін, «Солтүстік-батыс жолы» (1874) және «Ралидің балалық шағы» (1871) ерекше көзге түседі. Мұндай картиналар Милланың Ұлыбритания тарихымен және кеңейіп келе жатқан империясымен байланысты тақырыптарға қызығушылығын көрсетеді. Милла балалар бейнелеген суреттерімен де үлкен танымалдыққа ие болды, әсіресе «Көпіршіктер» (1886) – Pears сабынының жарнамасында қолданылғаны үшін танымал немесе, мүмкін, жағымсыз әйгілі болған, және «Алқа» картиналары. Оның соңғы жобасы (1896) – «Соңғы сапар» атты картина болды. Ол ұлының кітабындағы иллюстрацияларға сүйене отырып, далада жатқан аңшының денесіне екі адамның қарап тұрған көрінісін бейнеледі.

Бейнелеу 18701892

Бұл кезеңдегі оның көптеген пейзаж суреттерінде көбінесе қиын немесе қауіпті жер бедері бейнеленеді. Олардың алғашқысы – «Суық қазан» (1870, Эндрю Ллойд Вебер коллекциясы) – оның әйелінің туған үйіне жақын, Перт қаласында салынған. Бұл Милланың кейінгі карьерасында үнемі суреттеп отырған, ірі көлемді шотланд пейзаждарының біріншісі болды. Көбінесе күзгі және көбінесе сұр, көркем емес болатын олар, 1850-ші жылдардың соңындағы табиғат суреттерінің циклын, әсіресе «Күзгі жапырақтар» (Манчестер өнер галереясы) және «Тыныштық аңғары» (Тейт Британия) еске түсіретін мұңды күй мен уақыттың өтетіндігін сезіндіреді, бірақ олардың мәнін ашу үшін тікелей символизм немесе адамның әрекеті дерлік жоқ. 1870 жылы Милла толыққанды пейзаж суреттеріне қайта оралды және келесі жиырма жыл ішінде Пертширдің көптеген көріністерін суреттеді, онда ол жыл сайын тамыздан күзге дейін аң аулап, балық аулап жүрді. Осы пейзаждардың көпшілігі күзгі немесе ерте қысқы маусымда салынған, сулы, ылғалды, сазды немесе батпақты жерлерді, көлдер мен өзен жағалауларын көрсетеді. Милла ешқашан «жапырақ-жапырақ» сурет салуға немесе 1950-ші жылдардың басындағы ашық ауадағы жұмыстарындағы жарқын жасыл түстерге қайта оралған жоқ, бірақ оның кеңірек, еркін кезеңгі стиліндегі шеберлігі көріністерді мұқият бақылауда да көрінеді. Көптеген суреттер Пертширдің басқа жерлерінде, Дункельд пен Бирнам маңында салынды, онда Милла әр күзде аң аулау мен балық аулау үшін сәнді үйлерді жалға алып отырды. «Рождество қарсаңы», оның алғашқы толыққанды қарлы пейзаж суреті, 1887 жылы салынды және ол Муртли қамалына қарап тұрған көрініс болды.

Суреттер

Милла сонымен қатар кітап иллюстраторы ретінде, әсіресе Энтони Троллоптың шығармалары мен Теннисонның өлеңдері үшін өте табысты болды. Оның Исаның параболаларын бейнелейтін күрделі суреттері 1864 жылы жарық көрді. Оның қайын атасы Киннулл шіркеуі үшін олардың негізінде әйнек терезелер жасауды тапсырды. Сондай-ақ, ол "Жақсы сөздер" сияқты журналдарға суреттер салған. Жастығында Милла жиі Кестон мен Хейске сурет салу экспедицияларына барып тұратын. Ол жерде ол Хейс шіркеуіне жақын орналасқан қонақ үйге табель жасады (Chums Annual, 1896 жылғы 213-бет).

Соңғы жылдары және өлімі

1896 жылы Лорд Лейтон қайтыс болғаннан кейін Милле Корольдік академияның президенті болып сайланды. Ол сол жылы жұтқыншақ рагынан қайтыс болды. Ол Санкт-Пол соборының жер астына жерленді. Бұған қоса, 1881 және 1882 жылдар аралығында Милле Корольдік Бирмингем суретшілер қоғамының президенті болып сайланды және осы қызметін атқарды.

Мұра

1896 жылы Милла қайтыс болғанда, Уэльс ханзадасы (кейін король Эдуард VII болды) суретшінің мүсініне тапсырыс берген естелік комитетінің төрағасы болды. Томас Броктың жасаған мүсіні 1905 жылы Британ өнерінің ұлттық галереясының (қазіргі Tate Britain) шығыс жағындағы бақшаға орнатылды. Сол жылдың 23 қарашасында «Полл Молл Газет» газеті оны «біз жақсы білген мінез-құлқындағы шаруаның бейнесін көрсететін желді мүсін» деп сипаттады. Көрме содан кейін Амстердамдағы Ван Гог мұражайына, одан кейін Фукуока және Токио қалаларындағы көрмелерге жіберілді, жалпы 660 000-нан астам адам көрді. Миллаистің Раскин мен Эффимен арақатынасы бірнеше драманың тақырыбы болды, бұл 1912 жылы түсірілген «Джон Раскиннің махаббаты» үнсіз фильмімен басталды. Сондай-ақ, сахналық және радио пьесалары мен опералар да жарық көрді. Эмма Томпсонның сценарийі бойынша 2014 жылы түсірілген «Эффи Грей» фильмінде Миллаистің рөлін Том Стерридж ойнады. Прерафаэлиттер екі BBC телесериалының негізгі тақырыбы болды. Біріншісі, «Махаббат мектебі» деп аталатын сериал 1975 жылы көрсетілді, онда Миллаистің рөлін Питер Иган ойнады. Екіншісі – «Жабырқаған романтиктер» («Desperate Romantics») сериалында Миллаисті Сэмюэл Барнетт бейнеледі. Ол алғаш рет 2009 жылдың 21 шілдесінде BBC 2 арнасында көрсетілді. Лори Кинастон Элизабет Макнеалдың «Қуыршақ фабрикасы» (2023) романының Paramount+ адаптациясында Миллаисті сомдады.