Кіріспе

IV ғасырдағы Туарег патшайымы Тин Хинан. Оның ескереорны саналатын мақбарасы Сахарада, Алжирдің Хоггар аймағындағы Абелессада орналасқан.

Аңыздар

Тин Хинанды кейде "Хоггар патшайымы" деп атайды, ал туарегтер оны "Тамéнокальт" деп атайды, бұл сөз де "патшайым" дегенді білдіреді. Атаудың сөзбе-сөз мағынасы – "шатырлардағы әйел".

Аймақта айтылатын әңгімелерге сәйкес, Тин Хинан біздің заманымыздың төртінші ғасырында өмір сүрген "қашқан ханшайым" болған. Сахараның солтүстік бөлігінен қуылған ол және оның ізбасарларынан тұратын керуен, әңгімелерде айтылғандай, шөлде құрып қалуға айналғанша, шөлдегі құмырсқалардың илеуінде астық тапқан. Алжирдің Абалесса оазисінен көп алыс емес жерде, Алжирден оңтүстікке қарай шамамен 1600 шақырым жерде, екі вадидің қосылған жерінен шамамен 38 метр биіктіктегі дөңгелек төбеде орналасқан қабірдің жоспары груша тәрізді, негізгі осі шамамен 27 метрге жетеді. Онда 11 бөлме немесе аула бар. Тин Хинанның қабірін 1925 жылы француз әскерінің қолдауымен Байрон Хун де Пророк ашқан, ал археологтар 1933 жылы оны жан-жақты зерттеген. Қабірде төртінші ғасырда жерленген әйелдің сүйегі (деректерге сәйкес) ағаш төсек үстінде, басы шығысқа қаратылып жатқан күйінде табылған. Ол қасында ауыр алтын және күміс әшекейлер, олардың кейбіреулері інжу-маржанмен әшекейленген. Оң қолында жеті күміс білезік, сол қолында жеті алтын білезік болған. Денесімен бірге тағы бір күміс білезік пен алтын сақина да қойылған. Алтын мен інжу-маржаннан (нақты және жасалма) жасалған күрделі әшекейлердің қалдықтары да табылды. Сонымен қатар, бірнеше жерлеу заттары да табылған. Олардың ішінде "Венера" мүсіні, шыны тостаған (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жоғалған), темірден жасалған тікенді жебе ұштары, темір пышақ және 308-324 жылдар аралығында шығарылған Константин I-нің римдік монетасының бейнесі салынған алтын қаптама бар. Ағаш төсектің радиокөміртекпен талдауы және қыш ыдыстардың стилі, үшінші ғасырдың римдік үлгісіндегі қыш шам және басқа да қабір жиһаздары 4-5 ғасырларға сәйкес келеді. Қабырға тастарына тифинаг жазулары жазылған. Қабірдің өзі Сахарада кең таралған стильде салынған. Сүйектің антропологиялық зерттеуі нәтижесінде ол биік бойлы, орта жастағы бербер әйеліне тиесілі екені анықталды. Қазір оның денесі Алжирдегі Бардо ұлттық мұражайында сақтаулы.