Кіріспе

Елдің демографиясы

Этностық топтар

Алжир халқының 73,6% арабтардан, 23,2% берберлерден, 3% арабтанған берберлерден тұрады, ал қалған 0,2% басқа ұлт өкілдері. Финикиялықтар, римдіктер, византиялықтар, арабтар, түріктер және басқа да этникалық топтар Алжир халқының этникалық құрамы мен генетикалық ерекшеліктеріне үлес қосты. Андалусиялық босқындардың ұрпақтары Алжир және басқа қалалардың халқының арасында кездеседі. Сонымен қатар, арагондық және кастильдік морисколардың ұрпақтары 18-ғасырға дейін испан тілінде сөйлеген, тіпті сол кезде Гриш-эль-Уэд деген шағын қалада каталан тілінде сөйлейтін морисколардың ұрпақтары болған. Алжирдегі араб халқы 7-ғасырда Магрибті мұсылман жаулап алғаннан бері Арабиядан көшпелі және отырықшы араб тайпаларының келуі нәтижесінде қалыптасты, ал 11-ғасырда осы процеске үлкен толқын қосылды. 20-ғасырғы араб ұлтшылдығының ықпалымен Алжир азаматтарының көпшілігі өзін арабтық жекелігімен байланыстырады. Берберлер көптеген топтарға бөлінеді, олардың әрқайсысының өзіндік тілі бар. Олардың ішіндегі ең ірілері – Алжирдің шығысындағы Кабилия аймағында тұратын кабилдер, Солтүстік-Шығыс Алжирдегі шауилер, оңтүстік шөлдегі туарегтер және Солтүстік Алжирдегі шенва халқы. Отаршылдық кезеңде еуропалықтардың үлкен бөлігі (1960 жылы 15%) «Pied Noirs» деп аталды. Олардың көпшілігі француз, испан және итальяндықтар еді. Бұл халықтың көбі тәуелсіздік соғысы кезінде немесе одан кейін бірден елді тастап кетті.

Тілдер

Араб және бербер тілдері Алжирде ресми және ұлттық тілдер болып табылады. Алжир араб тілі (Алжир Дзириясы немесе Даржа) – халқының көпшілігі қолданатын тіл. Алжир араб тілінде бербер және француз тілдерінен алынған көптеген сөздер кездеседі. Француз тілінің ресми мәртебесі болмаса да, Алжир француз тілінде сөйлейтіндер саны бойынша әлемдегі екінші ірі ел. Алжирдің отаршылдық тарихының нәтижесінде француз тілі үкіметте, бұқаралық ақпарат құралдарында (газеттерде, радиода, жергілікті телеарналарда), білім беру жүйесінде (бастауыш мектептен бастап) және ғылыми салаларда кеңінен қолданылады. Оны Алжирдің де-факто екінші ресми тілі деп санауға болады. 2008 жылы 11,2 миллион алжирлік француз тілінде оқи және жаза білді. 2000 жылдың сәуірінде Abassa институты жүргізген зерттеу көрсеткендей, үй шаруашылықтарының 60% француз тілінде сөйлей және түсіне алады. Соңғы онжылдықтарда үкімет француз тілін оқытуды күшейтті, ал телеарналар тілдің қолданылуын арттырды. Алжир 1962 жылдан кейін екі тілді мемлекет ретінде қалыптасты. Халқының шамамен 83% араб тілінде, ал 27,4% бербер тілінде сөйлейді.

Халық саны

44 758 398 (2023 ж. б.)

Жас құрамы

0–14 жас: 28,78% (ерлер 6 594 512/әйелдер 6 286 191)
15–64 жас: 64,29% (ерлер 14 607 255/әйелдер 14 166 990)
65 жас және одан жоғары: 6,93% (2023 жылғы бағанама бойынша) (ерлер 1 475 635/әйелдер 1 627 815) (2023 жылғы бағанама бойынша)

Діндер

Мұсылман (ресми; көбінесе сүннит) 99%, басқалары (христиандар, еврейлер, Ахмадия мұсылмандары, шиит мұсылмандары, Ибадия мұсылмандары) <1% (2012 ж. бағанасы).

Халық санының өсу қарқыны

1,27% (2023 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 139-шы орын
1,34% (2022 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 71-ші орын
1,63% (2018 ж. болжамы) Әлем елдерімен салыстыру: 63-ші орын
1,7% (2017 ж. болжамы)

Орташа жасы

жалпы: 28,9 жыл. Әлем бойынша елдермен салыстыру: 139-шы орын
еркек: 28,6 жыл
әйел: 29,3 жыл (2020 ж. болжамы)

Тұқым қуалаушылықтың жалпы көрсеткіші

2,97 бала әйел басына (2023 ж. болжамы) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 49-орын
2,51 бала әйел басына (2022 ж. болжамы) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 68-орын
2,66 бала әйел басына (2018 ж. болжамы) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 64-орын

Туу көрсеткіші

18,52 туу / 1000 адам (2022 ж. болжамы) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 78-орын
21,5 туу / 1000 адам (2018 ж. болжамы) Әлем бойынша елдермен салыстыру: 74-орын

Өлім-жітім көрсеткіші

4,32 адам өлімі / 1000 тұрғын (2022 ж. болжамы) Әлеммен салыстырғанда: 207-орын
4,3 адам өлімі / 1000 тұрғын (2018 ж. болжамы) Әлеммен салыстырғанда: 205-орын

Таза көші-қон деңгейі

0,82 көшіп келуші / 1000 халық (2022 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 138-орын
0,9 көшіп келуші / 1000 халық (2017 ж. болжамы) Әлемдік елдермен салыстыру: 135-орын
0,28 көшіп келуші / 1000 халық (2010 ж. болжамы) 0,27 көшіп келуші / 1000 халық (2012 ж. болжамы)

Жыныстық қатынас

туылған кезде: 1,05 еркек/әйел
0-14 жас: 1,05 еркек/әйел
15-64 жас: 1,03 еркек/әйел
65 жастан жоғары: 0,91 еркек/әйел
жалпы халық саны: 1,03 еркек/әйел (2023 ж. болжамы)

Қалалық даму

Қала халқы: жалпы халықтың 75,3% (2023)
Қалалану қарқыны: жылдық өсім 1,99% (2020 ж. шамамен 25)

АИТВ/ЖИТС

Ересектер арасындағы таралу деңгейі: 0,1%; елдік ерекшеліктерді ескеретін модельдер ұсынылмаған (2001 ж. бағалауы). HIV/ЖИТС-ке шалдыққан адамдар саны: 21 000 (2007 ж. бағалауы). Өлім саны: 1000-нан кем (2007 ж. бағалауы).

Семіздік деңгейі

Ересектер арасындағы таралу деңгейі: 27,4% (2016 ж. бағасы)

Ауыз су көзі

жақсартылған: қалалық: халықтың 99,6% ауылдық: халықтың 98,8% жалпы: халықтың 99,4%
жақсартылмаған: қалалық: халықтың 0,4% ауылдық: халықтың 1,2% жалпы: халықтың 0,6% (2020 ж. бағасы)

Алжирдің жағалауындағы Y-ДНК жиіліктері

Халық саныNbE1aE1b1aE1b1b1aE1b1b1bE1b1b1cFKJ1J2R1aR1bQStudy 1 Oran10207.85%5.90%45.10%00022.50%4.90%1%11.80%1%Robino et al. (2008) 2 Алжир352.85%011.40%42.85%011.80%2.85%22.85%5.70%000Arredi және басқалар. (2004) 3 Тизи Озу1900047.35%10.50%10.50%015.80%0015.80%0Arredi және басқалар. (2004) Жалпы1560.65%5.10%6.40%44.90%1.30%9.58%0.65%21.80%4.50%0.65%9.60%0.65% Семино және басқалардың (2004) жүргізген жаңа генетикалық зерттеуінде, Арабтардың таралуымен байланысты J1 гаплогруппасы Алжирде 35% көрсеткішпен табылды. Бұл Алжирдегі ең көп кездесетін гаплогруппалардың бірі болып табылады, Магрибтің қалған бөлігі сияқты, E1b1b гаплогруппасымен бірге. Соңғы зерттеулерге сәйкес, J1 Y хромосомасы Солтүстік Африкаға 10 000 жылдан астам бұрын келген, ал M81/E3b2 – Солтүстік Африкалық тектің Y хромосомасына тән және неолит дәуіріне жатады. Арреди және басқалардың (2004) жүргізген толыққанды зерттеуі, Алжирдегі халықтарды талдап, Солтүстік Африкадағы Y хромосомалық вариацияның үлгісінің (E3b2 және J гаплогруппаларын қоса алғанда) негізінен неолиттік тектің екенін көрсетті. Бұл, әлемнің осы бөлігіндегі неолиттік кезеңнің, Орта Шығыстан келген афроазиялық тілдерінде сөйлейтін малшылардың демографиялық таралуымен бірге жүргенін көрсетеді. Бұл неолиттік текті кейіннен Майлс және басқалар (2005) растады, олар «қазіргі бербер халқының Орта Шығыстан келген малшылардың бұрынғы көші-қонының генетикалық іздерін сақтайтынын» айтты. Алайда, кейінгі зерттеулер бұл мерзім он мың жылға дейін созылуы мүмкін екенін, Солтүстік Африкада Оран мәдениетінен Капсия мәдениетіне өтуі мүмкін екенін ұсынды.