Кіріспе
Еуропаның бірнеше еліндегі университеттердегі әкімшілік лауазым иесі – Бедел (орта ғасырлық латын тілінен келген pedellus немесе bidellus, кейде bidellus generalis, ескі жоғары неміс тілінен биталь, питал, "шақырушы, шақыратын"; қазақ тіліндегі шақырушымен байланысты) – бірнеше еуропалық елдердің университеттеріндегі әкімшілік лауазым иесі болды және белгілі бір дәрежеде әлі де болып табылады. Университеттер студенттерге қатысты өз құзыретіне ие болған кезде, Бедел көбінесе полициялық функцияларды атқарды.
The bedel (from medieval Latin pedellus or bidellus, occasionally bidellus generalis, from Old High German bital, pital, "the one who invites, calls"; cognate with beadle) was, and is to some extent still, an administrative official at universities in several European countries, and often had a policiary function at the time when universities had their own jurisdiction over students.
Беделдің тарихы
Бұл лауазым 1245 жылға дейін тамыр тартады және Парижде пайда болған. Француз университеттерінде бұл қызмет жиі сатылымға шығарылатын. Орта ғасырлық ағылшын университеттері Оксфорд пен Кембриджде бедел – канцлер мен прокторлардың әкімшілік көмекшісі болған. Беделдің міндеттерінің ішінде айыппұлдар мен жарналарды жинау, оқытуға лицензиясы бар ғалымдардың тізімін жүргізу, академиялық шерулерде және басқа да осындай шараларда салтанатты киім кию болған. Оксфордта әр факультет бойынша бір жоғары және бір төмен беделден құралған алты бедел болса, Кембриджде тек екеуі болған (Коббан, 231f б.). Бүгінде Оксфордта құдайтану, құқық, медицина және гуманитарлық ғылымдарды білдіретін төрт бедел қызмет етеді. Сент-Эндрюс университеті ресми шараларда алты беделге ие, ал апталық Біріккен колледж шіркеу қызметінде кем дегенде бір бедел кезекшілік етеді. Эсквайр Беделл лауазымы Ұлыбританиядағы Саутгемптон университеті сияқты кейбір университеттерде әлі де таза рәсімдік мақсаттар үшін сақталған.
Педелл
Неміс университеттеріндегі Педелл нотариус қызметін де атқарды және салыстырмалы түрде маңызды лауазымға ие болды. Тюбинген университетінде Педелл студенттерді қамауға алуға, карцерде ұстауға және университет сотында прокурор ретінде әрекет етуге жауапты болды. Нидерланд университеттерінде педел рәсімдер шебері болып табылады. 2005 жылдан бастап бұл лауазым толығымен рәсімдік сипатқа ие, педел қоғамдық шерулерді басқарады және диплом табын беру және Ph.D. емтихандарында рәсімдер шеберінің қызметін атқарады. Рәсімдер шебері ретінде педел көбінесе үнсіз болады. Педелдің қоғамдық жерде айтатын жалғыз сөзі – "Hora Est", ол Ph.D. емтиханына белгіленген уақыт аяқталғанын хабарлайды. Швециядағы Уппсала университетінде педеллдің қызметі алғаш рет 1626 жылғы жарғыларда айтылады, оның функциясы курсордың функциясына ұқсас; Уппсалада бірнеше педелл болды, олардың бірі әр таңертең ректордың алдына келіп, ресми шараларда оған қызмет ететін және университеттің күміс жездісін ұстайтын. Ол сондай-ақ студенттердің тізімін жүргізіп, түрмедегі студенттерді күзетіп отыруға міндетті болды. Уппсаладағы педелл күміс өрнекпен безенген көк және сары түсті әсем киім киіп, күміс түймесі бар ағаш таяқ ұстайтын.
Қалқа
Шотландия мен Англиядағы түрлі, бірақ толықтай бірдей емес лауазымдардың атауы "Бидл" сөзімен байланысты, олардың түбірі бір.
Биделло
Итальян тіліндегі "bidello" сөзі, сыныптарды және кестелерді тексерумен, ал бұрын сабақтың аяқталғанын хабарлаумен айналысатын адамды білдіреді, осы сөздің де шығу тегі осыған саяды. Бұрын әр сағаттық сабақтың аяқталуын "финис" (латынша "соңы") деген сөзді айту арқылы жариялау практикасы электр қоңыраулары мен дауыс күшейткіш жүйелердің пайда болуына байланысты ұзақ бұрын тоқтатылды.