Кіріспе

Ағылшын-зулу соғысындағы қоршау Ешоу қоршауы 1879 жылғы Ағылшын-зулу соғысы барысында болды. Бұл қоршау, патша Цетшвайоның Улундидегі зулу әскерлеріне жасалған үш бағытты шабуылдың бір бөлігі еді. Эшоуге (сонда Эшоуу форты немесе кваМонди деп те аталған) шабуыл жасағаннан кейін полковник Чарльз Пирсон зулулармен екі ай бойы қоршауда қалды.

No 1 Баған

1-ші британдық шабуыл күші, полковник Чарльз Пирсон басқаруымен, Эшоуда алдыңғы база құруға бұйрық алды. Ол ғимараттарды өртеуден сақтау үшін күштерін жылдам түрде сол жерге жеткізуі керек еді. Эшоуді басып алғаннан кейін Пирсон оны нығайтып, жабдықтау базасын құруға тиіс болды. Басқа екі шабуылшы колоннаның ілгерілеуі туралы хабар келгенше ол өзінің әрекеттерін Эшоу мен Тугела өзені арасында шектеуге міндетті болды. Бұл күш 1879 жылдың 12 қаңтарында Наталдан Зулуландқа Тугела өзенін кесіп өтті. 22 қаңтарда зулу күштері олардың жолын тосуға тырысқанға дейін алға жылжуға ешқандай қарсылық болмады. Британдықтар Инезане өзенінен оңтүстікке қарай, олар күні бұрын кесіп өткен, өзенге қарай төмен түсетін үш тік жарлы жотаның астында, бұталармен қоршалған жерге орналасты. Шамамен жарты жолда биік төбе орналасқан, сол жағында кішкентай краал болды.

Иньезан

Сағат 08:00-ден кейін аздаған зулулар таудың жотасына жақын жерде пайда болды және лейтенант Харт басқарған Натальдық жергілікті контингенттің (NNC) ротасы олардың артынан жота бойымен жіберілді. Бұл рота қуғанда, зулулардың көпшілігі тау қырқасының үстінен шығып, төмен қарай құлап түсе бастады. Бұл адамдар 6000 сарбаздық әскердің сол жақ "қанаты" болды, олар Исандлвана шайқасында британдықтармен шайқасқан әскермен бір уақытта, британдық лагеріне шабуыл жасауға дайындалып жатқан. Сол қанат лейтенант Харт ротасының алға жылжуына байланысты мерзімінен бұрын шабуылға шықты және осы жылжуға қарсы NNC қашқан, өз еуропалық офицерлері мен сержанттарын күшсіз тұруға тастап, олар да жойылды. Харт пен оның әскері оқ атуды бастағанда, лагерь қорғануға дайындалып, асыққан атыс шебін құрды. Теңізшілер ротасы және екі "Баффс" ротасы, Гатлинг мылтығымен және бірнеше 7 фунттық зеңбіректермен бірге жотаға көтеріліп, зулулардың қадам басатын бағанасына қарсы атыс ашты. Зулулар бұталардың арасынан шығып, лагерьге шабуыл жасағанда, олардың қанаты мен алдынан жаппай оқтар ұшырылды; зулулар дүмпуіне түсіп, кейін келген жолдарымен шегінді. Сол қанатты қайтарып тастағанда, қалған зулу әскері де жотаның үстінен пайда болды. Крал басып алынып, зеңбіректерді оған бұрып, сол қанаттың қанатына шабуыл жасаған британдық әскер тау беткейімен жоғары көтеріліп, кралды басып алды. Бұл позиция британдықтарға Гатлинг мылтығын жотаға орнатуға мүмкіндік берді, оның жылдам атысы зулуларды жотаның ортасынан және сол жақ шетінен ығыстырып шықты, ал британдық атты әскер оң жақ жотадан келіп, шайқасты аяқтады. Контршабуыл нәтижесінде 10 британдық қаза тауып, 16 жараланды. Зуллу әскері 350 қаза тапқан күйі шегінді.

Эшоу

Пирсон өзінің жолын кедергісіз жалғастырып, келесі күні Эшоу маңындағы миссияға жетті, биіктігі 609.60 метр болатын. Эшоуде тастап кетілген шіркеу, мектеп және норвегиялық миссионердің үйі болды. Оны солтүстік, шығыс және батыста төменгі төбелер шамамен шарықтан тыс қашықтықта қоршап тұрды, ал оңтүстікте Үнді мұхиты көрінеді. Пирсон төменгі ағыстан жаңа жабдықтама жинау үшін күзетпен бос арбалар тобын жіберді, ал қалған күштері бекініс қазу жұмыстарын бастады. Келесі күні, 24 қаңтарда, Пирсонға полковник Энтони Дёрнфордтың №2 колоннасы Ортаңғы ағыста жойылғаны туралы алаңдатарлық хабар жетті, бұл төменгі ағынды Эшоудың артында үлкен қауіпке ұшыратты. Егер зулулар төменгі ағысты басып алса, Эшоу оқшауланып, зулу армиясы мен Наталдың арасында ешқандай қорғаныс болмайтын еді. Екі күннен кейін Лорд Челмсфорд Пирсонмен байланысқа түсті. Исандлуана шайқасындағы апаттың егжей-тегжейін бермей, ол барлық бұйрықтар күшін жойғанын және өзінің колоннасын сақтау үшін қажет деп санаған барлық шараларды қабылдауы керектігін, қажет болған жағдайда Эшоуден де бас тартуды қоса алғанда, хабарлады. Егер ол кері шегінсе, төменгі ағыстағы көпір басын ұстап тұруы керек еді, бірақ оған зулу армиясының барлығы да шабуыл жасауы мүмкін. Пирсон зулулардың қайда екені туралы нақты ақпарат алмады және миссия маңындағы оның қорғанысы жақын арада аяқталса да, бұл қорғануға өте қолайлы жағдай емес еді. Оның күштерінде оқ-дәрі жеткілікті болды, бірақ басқа жабдықтама жетіспеді және оның бастығының пікірі төменгі ағысқа кері шегіну болды. Жақын арада жеткізу арбаларының оралып келгені және төменгі ағыстан қосымша бес рота күшінің келгені туралы хабар жеткен соң, қалу туралы шешім қабылдалды.

Қоршау

Норвегиялық лютерандық миссияны қоршап тұрған бекініс шамамен төртбұрышты, қабырғалары 1,83 метр биіктікте, ал қабырғаларында ойықтар болған және өткір таяқтар орнатылған кең ормен қоршалған. Сыртқы қорғаныс құлап кеткен жағдайда, екінші қорғаныс шебі вагондарды бекініс қабырғаларының ішіне орналастыру арқылы құрылды. Аттар мен малға арналған айдала салынды, сондай-ақ, абатты да жасалды. Айналасындағы төбелерде 2 ақпанда зұлдардың көп тобының пайда болуы, олар 7 фунттық зеңбіректерден оқ атудан кейін шегінгенмен, Пирсонды күштерді күшейтуді сұрауға мәжбүр етті. Бір аптадан кейін ол Исандлуанадағы орталық колоннаның жеңілісінің толық ауқымын бірінші рет білді және күштерді күшейтуге мүмкіндік жоқ екенін естіді. Егер Челмсфорд келіссе, Пирсон гарнизонының бір бөлігін қайтаруды қарастырды, бірақ жауап келмеді және басқа елшілер де болмады, сондықтан Эшоуның қоршауда қалғаны анық болды. Гарнизонның азық-түлігі сәуір айының басына дейін таусылып қалады. Ақпан айында зулулар шабуыл жасаған жоқ, тек снайперлік шабуылдар мен патрульдер арасындағы ұсақ шайқастар болды. Наурыз айының басында Пирсон сарбаздардың бос уақыт өткізбеуі үшін 7 миль қашықтықтағы айдалаға шабуыл жасады. Келесі күні Форт Тенедостан гелиограф арқылы сигнал беріліп, Эшоуға уақытша құралдармен жауап беруге мүмкіндік болды. Гарнизон 13 наурызда Төменгі Дрифттен көмекші күштер кететінін және олардың Ньезанеге қарай жол тартатынын білді. Азық-түлік азайып, 20 адам аурудан қайтыс болғандықтан, бұл гарнизон үшін қуанышты жаңалық болды. Бірақ 13 наурызда жоспарланған шабуылға дайындалып жатқанда, көмекші колоннаның 1 сәуірге дейін келуі кешіктірілетіні туралы басқа хабар келді.

Көшірмелі бағана

Лорд Челмсфорд 3390 еуропалық және 2280 африкалық сарбаздан тұратын көмекші колоннаны Эшоуге бастап барды. Колоннаның артиллерия құрамында екі 9 фунттық зеңбірек, төрт 24 фунттық Конгрев реакциялық түтігі және екі Гатлинг мылтығы болды. Олардың жолы баяу болды, себебі тыңғырыққа түспеу үшін айналып өтуге мәжбүр болды, сонымен қатар, қатты жаңбырдан өзендер көтеріліп, кешігуге себеп болды. 1 сәуір кешінде Эшоудағы Пирсонның бақылаушылары форттан он шақырымдай қашықтықтағы көмекші колоннаның лагерін көрді. Лагерь батыстан шығысқа қарай 300 футқа созылған қырқаға орналастырылған. Қырқаның батысындағы жер төмендеп, кейін 470 фут биіктіктегі Үміси төбесіне көтеріледі. Жердің бедері барлық жаққа төмен қарай, жақсы атыс алаңына мүмкіндік берді. 120 арбадан құралған, қабырғалары 130 метрлік төртбұрыш түріндегі лагерь, белге дейін жететін топырақ қабырғасымен және шағын бекініспен қоршалған. Осы жерде көмекші колонна Гингиндлову шайқасын өткізіп, британдық жеңіске жетіп, Эшоуға қарай жолын жалғастырды.

Ешуаның көңілі қалды

3 сәуірде 91-ші жоғарғы тайпаның сыбызғышылары бастаған көмекші колонна Эшоуге кірді. Екі айлық қоршау бұзылды. Челмсфорд Эшоуды ұстап тұру қажет емес деп шешті және көп еңбекпен салынған қорғаныстар бұзды. 6 сәуірде Эшоуден шыққаннан кейінгі бірінші түні Пирсонның әскері зулустар Эшоуды өртегенін көрді.