Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндия мен Швеция ұзақ тарихы бар, ұқсас заң жүйелері және экономикалық және әлеуметтік модельді бөліседі. Финляндия шамамен 700 жыл бойы, 1150 жылдан бастап 1809 жылғы фин соғысына дейін Швеция құрамында болды, содан кейін Финляндия Ұлы Финляндия Герцогтығы ретінде Ресей империясының автономиялық бөлігіне айналды. 1917 жылы Финляндия Ресейден толық тәуелсіздік алғаннан бері Финляндия мен Швеция жақын серіктестер болып табылады, ерекше қарым-қатынастың артықшылықтарына ие. Екі елдің қатысуындағы басқа халықаралық қатынастармен салыстырғанда, Финляндия мен Швеция арасындағы байланыстардың саны және үкіметтің көптеген салаларындағы ынтымақтастықтың сапасы бірегей. Швеция тілі Финляндияда ресми мәртебеге ие, ал финдер Швециядағы ең ірі этникалық азшылықты құрайды, олардың саны шамамен 675 000 адамды құрайды. Қарым-қатынастар жоғары саяси деңгейде үнемі сақталады, ал мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам арасындағы өзара әрекеттесу өте күшті. Бұл ерекше қарым-қатынастың жаңа элементтері – фин тілінің Швецияда ресми азшылық тілі мәртебесіне ие болуы және екі ел арасындағы бизнес интеграциясы. 1995 жылы Финляндия мен Швеция бірге Еуропалық Одаққа қосылды. 2022 жылдың ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін екі ел де сол жылдың мамырында НАТО-ға қосылуға өтініш берді. Ресей Финляндияға электр энергиясын экспорттауды тоқтатты, нәтижесінде Финляндия Швециядан импорттауды жөн көрді. Финляндия 2023 жылдың 4 сәуірінде НАТО-ға мүше болды, ал Швеция 2024 жылдың 7 наурызында НАТО-ға мүше болды. Финляндия Стокгольмде елшілікке, Гетеборгте бас консулдыққа және Борланге, Борас, Эскилстуна, Гевле, Хапаранда, Халмстад, Карлшамн, Карлскога, Карлштад, Ландскрона, Лулеа, Мальме, Норрчёпинг, Оскаршамн, Скельфтеа, Сундсвалл, Тролльхеттан, Уппсала, Умеа, Висби және Вестерас қалаларында 21 консулдыққа ие. Швеция Хельсинкиде елшілікке, Мариехамнда бас консулдыққа және Йоэнсуу, Йивскюля, Коккола, Котка, Куопио, Лахти, Лаппеенранта, Миккели, Оулу, Якобстад, Пори, Расеборг, Рованиеми, Тампере, Торнио, Турку және Вааса қалаларында 17 консулдыққа ие. Көлемі жағынан, Финляндия мен Швеция басқа скандинавиялық елдермен де – Дания, Исландия және Норвегиямен ерекше қарым-қатынасқа ие, ал бұл бес ел Солтүстік кеңестің мүшелері болып табылады. Екі ел де Еуропа Кеңесінің, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының, Еуропалық Одақтың және НАТО-ның толыққанды мүшелері болып табылады.
Finland and Sweden share a long history, similar legal systems, and an economic and social model. Finland was part of Sweden for almost 700 years from around 1150 until the Finnish War of 1809 after which Finland became an autonomous part of the Russian Empire as the Grand Duchy of Finland. Since Finland gained its full independence from Russia in 1917, Finland and Sweden have been close partners, enjoying a special relationship. The number of Finnish Swedish connections and the quality of cooperation in most areas of the government is unique when compared to other international relations involving both countries. The Swedish language has an official status in Finland, whilst Finns form the largest ethnic minority in Sweden, estimated to be about 675,000. Relationships are maintained at the highest political level on a regular basis, and interactions between public authorities and civil society are very strong. New elements of the special relationship are the official minority language status that the Finnish language received in Sweden, as well as the business integration between the two countries. Finland and Sweden joined the European Union together in 1995. Following the Russian invasion of Ukraine in February 2022, both countries applied to join NATO together in May of that year. Russia stopped its electricity export to Finland, with Finland electing to import from Sweden as a result. Finland became a member of NATO on 4 April 2023 and Sweden became a member of NATO on 7 March 2024. Finland has an embassy in Stockholm, consulate general in Gothenburg and 21 consulates in Borlänge, Borås, Eskilstuna, Gävle, Haparanda, Halmstad, Karlshamn, Karlskoga, Karlstad, Landskrona, Luleå, Malmö, Norrköping, Oskarshamn, Skellefteå, Sundsvall, Trollhättan, Uppsala, Umeå, Visby and Västerås. Sweden has an embassy in Helsinki, consulate general in Mariehamn, and 17 consulates in Joensuu, Jyväskylä, Kokkola, Kotka, Kuopio, Lahti, Lappeenranta, Mikkeli, Oulu, Jakobstad, Pori, Raseborg, Rovaniemi, Tampere, Tornio, Turku and Vaasa. On a larger scale, both Finland and Sweden also share a special relationship with the other Nordic countries: Denmark, Iceland and Norway, and these five countries are members of the Nordic Council. Both countries are full members of Council of Europe, Organization for Security and Co operation in Europe, the European Union and NATO.
Викингтер дәуірі мен шведтердің крест жорықтары
Швеция мен қазіргі Финляндия арасындағы байланыс тіпті христиан діні келгенге дейін де тығыз болған. Викингтер финдерге сауда арқылы да, шабуылдар арқылы да белгілі болды. Финляндияның құрлығында викингтердің қоныстары болған болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер бар. 11-12 ғасырларда Швеция біртіндеп біріккен христиан мемлекетіне айналды. Археологиялық қазбалар бойынша, христиан діні 11 ғасырда Финляндияда алғаш рет орнықты. Кейінгі ортағасырлық әңгімелерде 1150 жылдардың ортасында өткен бірінші швед крест жорығы арқылы Финляндияны жаулап алуға және "христиандыққа өткізуге" жасалған шведтердің әрекеттері суреттеледі. 13 ғасырдың басында епископ Томас Финляндияның алғашқы епископы болды. Финляндияны өз билігіне бағындыруды көздеген бірнеше әскери-саяси күштер болды, бірақ швед регенті Биргер Ярл екінші швед крест жорығы арқылы Финляндияда швед үкімдігін орнатты, ол көбінесе 1249 жылға датыланады.
Contact between Sweden and what is now Finland was considerable even during pre Christian times. The Vikings were known to Finns due to both their participation in commerce and their plundering. There is evidence of possible Viking settlements on the Finnish mainland. During the 11th and 12th centuries, Sweden gradually became a unified Christian kingdom. According to the archaeological finds, Christianity first gained a foothold in Finland during the 11th century as well. Later medieval legends describe Swedish attempts to conquer and 'Christianize' Finland by the First Swedish Crusade sometime in the mid 1150s. In the early 13th century, Bishop Thomas became the first bishop of Finland. There were several secular powers who aimed to bring Finland under their rule but the Swedish regent Birger Jarl established Swedish rule in Finland through the Second Swedish Crusade, which is most often dated at 1249.
Орта ғасырлар
Финляндия біртіндеп Швецияның интеграцияланған және маңызды бөлігіне айналды. Финляндия Остерланд деп аталды, ал оның негізгі қалалық орталығы Абода қалыптасты. Або Швеция патшалығының ең ірі қалаларының бірі болды және оның халқында неміс саудагерлері мен шеберлері болды. Әйтсе де, ортағасырлық Финляндиядағы қалалану деңгейі өте төмен еді. 12-13 ғасырларда көптеген швед қоныс аударушылары Финляндияның оңтүстік және солтүстік-батыс жағалауларына, соның ішінде Аланд және Або мен Аланд аралдары арасындағы аралдар тобына көшіп келді. Осы аймақтарда швед тілі бүгінге дейін кеңінен қолданылады. Швед тілі Финляндияның көптеген басқа аймақтарында да жоғары мәртебелі адамдардың тіліне айналды. 1362 жылы Финляндия өкілдері Швеция патшасын сайлауға қатысуға шақырылды. Ол жыл Финляндияның Швеция патшалығына қосылуын білдіретін маңызды кезең деп есептеледі. Патшалықтың скандинавиялық бөлігіндегідей, дворяндық немесе (төменгі) дворяндық, бір адам мен жылқыға қару-жарақ алуға шамасы жететін магнаттар мен еркін шаруалардан тұрды. Олар Финляндияның оңтүстік бөлігінде шоғырланған. Қара өлімнен және Швециядағы ішкі билік күресінен кейін Дания королевасы Маргарет I 1397 жылы швед дворяндарының келісімімен Скандинавия елдерін Кальмар одағында біріктірді. Финляндия кейде осы күреске тартылды, бірақ жалпы алғанда 15 ғасыр халық санының өсуімен және экономикалық дамумен сипатталатын салыстырмалы түрде гүлденген кезең болды. Алайда, 15 ғасырдың соңына қарай шығыс шекарадағы жағдай шиеленісе бастады. Мәскеу княздығы Новгородты жаулап алып, біртұтас Ресей құруға жол ашты, жақын арада Швециямен шиеленіс туды. 1495-1497 жылдары Швеция мен Ресей арасында соғыс болды. Виборг қаласының бекінісі орыс қоршауына қарсы тұрды.
Finland gradually became an integrated and important part of Sweden. Finland became known as Österland, and its main urban settlement evolved in Åbo. Åbo was one of the biggest towns in the kingdom of Sweden, and its population included German merchants and craftsmen. Otherwise the degree of urbanization was very low in medieval Finland. During the 12th and 13th centuries, great numbers of Swedish settlers moved to the southern and north western coasts of Finland, including Åland and the archipelago between Åbo and the Åland Islands. In these regions, the Swedish language is widely spoken even today. Swedish came to be the language of the high status people in many other parts of Finland as well. In 1362, representatives from Finland were called to participate in the elections for king of Sweden. That year is often held to signify the incorporation of Finland into the kingdom of Sweden. As in the Scandinavian part of the kingdom, a gentry or (lower) nobility consisted of magnates and yeomen who could afford armament for a man and a horse. These were concentrated in the southern part of Finland. After the Black Death and internal power struggles in Sweden, Queen Margaret I of Denmark united the Nordic countries in the Union of Kalmar in 1397, with the approval of the Swedish nobility. Finland was sometimes involved in these struggles, but in general the 15th century seems to have been a relatively prosperous time, characterized by population growth and economic development. Towards the end of the 15th century, however, the situation on the eastern border was becoming more tense. The Principality of Moscow conquered Novgorod, preparing the way for a unified Russia, and soon tensions arose with Sweden. In 1495–1497, a war between Sweden and Russia was fought. The fortress town of Viborg stood against a Russian siege.
Ваза дәуірі мен Кудгел соғысы
1521 жылы Кальмар одағы ыдырады және Густав Ваза Швецияның патшасы болды. Оның билігі тұсында швед шіркеуі реформаланды. Мемлекеттік басқару да кең ауқымды реформалар мен дамудан өтті, бұл оған жергілікті қауымдастықтардың өміріне күштірек әсер етуге және жоғары салықтар жинауға мүмкіндік берді. Реформация саясатын ұстанған Микаэль Агрикола 1551 жылы Або епископы ретінде Жаңа Өсиетті фин тіліне аударды. 1550 жылы Густав Ваза Хельсинки қаласын Helsingfors деген атпен құрды, бірақ ол екі ғасырдан астам уақыт бойы небәрі балықшылар ауылы болып қана қалды. 1560 жылы Густав Ваза қайтыс болды, ал оның тәжі үш ұлына кезек-кезек берілді. Осы кезеңде Финляндияның қарапайым халқы әскерге шақыру, жоғары салықтар және әскери қызметкерлердің зорлық-зомбылығынан зардап шекті. Бұл 1596–1597 жылдардағы Кадгел соғысына әкеп соқты, ол қатал шаруалар көтерілісі болды және қатыгездікпен, қан төгіліспен басылды. 1595 жылы Ресеймен жасалған бейбіт келісім (Тейсина келісімі) Финляндияның шегарасын шығысқа және солтүстікке қарай жылжытты, бұл қазіргі шегараның орналасқан жеріне жақын болды. XVI ғасырдағы Финляндия тарихының маңызды бөлігі – егіншілікпен айналысатын халықтың қоныстанған аумағының өсуі. Савония провинциясынан келген егіншілер Орталық Финляндияның кең далалық аймақтарына қоныстанды, ал алғашқы саам халқы көбінесе кетуге мәжбүр болды. Кейбір қоныстанған жерлер карельдік аңшылардың дәстүрлі аң ауру және балық аулау аймақтары болды. 1580 жылдары бұл кейбір аймақтарда, әсіресе Остроботнияда фин қоныстанғандар мен карелиандар арасында қанды партизандық соғысқа әкеп соқты.
In 1521, the Kalmar Union collapsed and Gustav Vasa became the King of Sweden. During his rule, the Swedish church was reformed. The state administration underwent extensive reforms and development too, giving it a much stronger grip on the life of local communities as well as the ability to collect higher taxes. Following the policies of the Reformation, in 1551, Mikael Agricola, bishop of Åbo, published his translation of the New Testament into the Finnish language. In 1550 Helsinki was founded by Gustav Vasa under the name of Helsingfors, but remained little more than a fishing village for more than two centuries. King Gustav Vasa died in 1560 and his crown was passed to his three sons in separate turns. The common people of Finland suffered during this period because of drafts, high taxes, and abuse by military personnel. This resulted in the Cudgel War of 1596–1597, a desperate peasant rebellion, which was suppressed brutally and bloodily. A peace treaty (the Treaty of Teusina) with Russia in 1595 moved the border of Finland further to the east and north, very roughly where the modern border lies. An important part of the 16th century history of Finland was growth of the area settled by the farming population. Farmers from the province of Savonia settled the vast wilderness regions in Middle Finland, and the original Sami population often had to leave. Some of the wilderness settled was traditional hunting and fishing territory of Karelian hunters. During the 1580s, this resulted in a bloody guerrilla warfare between the Finnish settlers and Karelians in some regions, especially in Ostrobothnia.
19 ғасыр
1809 жылы Фин соғысы нәтижесінде Швеция Финляндияны және Аланд аралдарын Ресейге жоғалтты.
In 1809 Sweden lost Finland and Åland to Russia after the Finnish War.
Тәуелсіздік
1917 жылы Финляндия Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында тәуелсіздігін жариялады. Швеция тәуелсіздікті мойындады, бірақ Аланд аралдары Швеция құрамына қосылуын талап етті. 1918 жылы Финляндия азамат соғысы кезінде Швеция Аланд аралдарын басып алды. Ұлттар Лигасы дауды шешкен кезде шекараны өзгеріссіз қалдырып, Аланд аралдарында швед тілінің қолданылуын міндеттеді.
In 1917, Finland declared independence, during World War I. Sweden recognized the independence, but required the Åland Islands to become part of Sweden. During the Finnish Civil War, in 1918 Sweden occupied Åland. The League of Nations solved the dispute by not changing the border, but requiring Swedish to remain the spoken language of Åland.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швеция бейтараптығын жариялады, бірақ Қысқы соғыста соғыспайтынын мәлімдеп, Финляндияның мүддесін белгілі бір шекте қолдады. Бұл 8 мыңнан астам швед әскері мен әуе күштері еріктілерін қамтыды. Швеция сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында көптеген фин "соғыс" балаларын қабылдап, оларға күтім жасады. Соғыстан кейін Швеция соғыстағы бейтарап саясатының арқасында соғыстан кейінгі экономикалық дамуда айқын артықшылыққа ие болды. 1944 жылдың қыркүйегінде Финляндия Stella Polaris операциясы аясында сигналды барлау қабілеттерінің бір бөлігін Швецияға көшірді, бұл Швецияға Финляндияға жаңадан совет басқыншылығы болған жағдайда қауіпсіздікпен алмастыра отырып, совет байланыстарын ұстауға мүмкіндік берді.
During World War II Sweden declared its neutrality, but in the Winter war it declared itself non belligerent and supported Finland's cause to a limited extent. This included over 8,000 Swedish army and air force volunteers. Sweden also accepted and cared for a host of Finnish "war" children during World War II. After the war, Sweden had a clear headstart in the post war economical development, much due to its neutrality in the war. In September 1944, Finland relocated elements of its signals intelligence capabilities to Sweden as part of the Stella Polaris operation, allowing Sweden access to intercepted Soviet communications in exchange for security in the event of a renewed Soviet invasion of Finland.
Соғыстан кейінгі кезең
Екі елдің жаңа премьер-министрлерінің алғашқы ресми шетел сапарын жасау дәстүрі бар. Алайда, 2014 жылдың маусым айында Финляндияның жаңа сайланған премьер-министрі Александр Стубб дәстүрді бұзып, өзінің алғашқы ресми шетел сапарын Эстонияға жасады. Одан бері Антти Ринне де Эстонияға алғашқы ресми сапарын жасады, бірақ Джуха Сипиля мен Санна Марин екеуі де алғашқы ресми сапарларын Швецияға жасады. 2014 жылы екі ел екіжақты арнайы қорғаныс серіктестігін жариялады. COVID-19 пандемиясы Еуропаны шаққанда Финляндия мен Швеция оған әртүрлі жауап берді. Швеция көбінесе жеңілдетілген шектеулерді енгізді, ал Финляндия өз шекараларын және басқа да шараларды жапты. Бұл екі елдің тарихындағы айырмашылықтарға байланысты: Финляндияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы ауыр тәжірибесі фин халқына әсер етті, нәтижесінде ел дағдарысқа дайындық деңгейін жоғары ұстады, ал Швеция Суық соғыс аяқталғаннан кейін дайындыққа жұмсалатын қаражатты қысқартты және оны басқа мақсаттарға жұмсауды шешті. Бұл ресми мемлекеттік қатынастарға қандай әсер ететіні әлі белгісіз, бірақ екі елдің шенеуніктері де елдерінің БАҚ-тарында фин-швед қарым-қатынастарына байланысты туындаған қоғамдық алаңдаушылықтарға жауап берді. Финляндия мен Швеция 2012 және 2013 жылдары шайбалы хоккейден әлем чемпионатын бірлесіп өткізді. Кваркен көпірі – Швеция мен Финляндия арасындағы Кваркен бұғазы арқылы салынуы жоспарланған көпір, ол Еуропалық E12 тас жолының бір бөлігі болып табылады. Екі ел де 1995 жылы Еуропалық Одаққа мүше болды.
It is an old tradition for the first official foreign visit of a new prime minister from either country to visit the other. However, in June 2014, the newly elected Finnish prime minister Alexander Stubb broke with tradition and used his first official visit abroad to visit Estonia. Since then, Antti Rinne also made his first official visit to Estonia but Juha Sipilä and Sanna Marin both made their first official visit to Sweden. In 2014, the two countries announced a bilateral special defense partnership. As the COVID 19 pandemic hit Europe, Finland and Sweden responded to it in differing ways. Sweden implemented generally laxer restrictions while Finland closed its borders among other things. This is due to the countries' differing histories: Finland's traumatic experiences during World War II have left their mark on Finnish society and the country has thus maintained a larger preparedness for crisis, whereas Sweden cut back on its preparedness after the end of the Cold War and decided to use the funds for other purposes. What, if any, impact this will have on official state relations is unclear, but officials in both countries have had to comment on public concerns relating to Finnish–Swedish relations in the countries' media outlets. Finland and Sweden co hosted the Ice Hockey World Championships in 2012 and 2013. Kvarken Bridge is a proposed bridge between Sweden and Finland across the strait of Kvarken as a part of the European route E12. Both countries became members of the European Union in 1995.
НАТО
Тарихи тұрғыдан алғанда, екі ел де бейтараптық саясатын ұстанды және НАТО-ға мүшелікке түсуге тырыспады. Алайда, 2022 жылы басталған Ресейдің Украинаға басып кіруі салдарынан екі ел 18 мамырда НАТО-ға мүшелікке өтініш берді. Финляндия 2023 жылдың 4 сәуірінде ресми түрде НАТО-ға қосылды, ал Швеция 2024 жылдың 7 наурызында қосылды.
Historically, both countries maintained neutrality and did not pursue NATO membership. However, the Russian invasion of Ukraine, which began in 2022, led to the two countries applying for NATO membership on 18 May. Finland officially joined NATO on 4 April 2023, while Sweden joined on 7 March 2024.