Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегияның халықаралық қатынастары туралы шолу Норвегияның сыртқы қатынастары елдің НАТО-ға мүшелігі мен Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) қызметіне негізделген. Бұған қоса, Еуропалық Одаққа (ЕО) мүше болмаса да, Норвегия Еуропалық экономикалық аймаққа мүшелігі арқылы ЕО интеграциясына қатысады. Норвегияның сыртқы істер министрлігіне сыртқы істер министрі мен халықаралық даму министрі кіреді.
Overview of Norway's international relations
The foreign relations of Norway are based on the country's membership in NATO and within the workings of the United Nations (UN). Additionally, despite not being a member of the European Union (EU), Norway takes a part in the integration of EU through its membership in the European Economic Area. Norway's foreign ministry includes both the minister of foreign affairs and minister of international development.
Тарих
Сыртқы істер министрлігі Норвегия Швециямен одақтың таратылуын жариялаған күні құрылды: 1905 жылғы 7 маусымда. Швед королі Норвегия тағына деген құқығынан ресми бас тартқанға дейін дипломаттар шетелдік үкіметтерге сенімхаттарын ұсына алмаса да, бірқатар бейресми өкілдер уақытша үкімет атынан жұмыс істеді, ал алғашқы норвегиялық елші Хьялмар Кристиан Хауге 1905 жылғы 6 қарашада АҚШ Мемлекеттік хатшысы Элиу Руттан аккредитация сұрады. Жаңа құрылған Сыртқы істер министрлігінің бастапқы мақсаты Норвегияның мүдделерін дипломатиялық арналар арқылы қорғау және Норвегияның теңіз және коммерциясы үшін шетелде консулдық қызметтер көрсету болды. 1906 жылы Стортинг Еуропада алты елшілік құру туралы шешім қабылдады, ал Америкада тағы екеу: бірі АҚШ-та, бірі Аргентинада. Сонымен қатар 20 консулдық кеңсе ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сыртқы істер министрлігі Норвегияның бейтараптығын сақтау, әсіресе оның сауда флотын қорғау үшін бұрын-соңды болмаған қиындықтарға тап болды. 1922 жылы дипломатиялық және консулдық бөлімдердің толыққанды ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін министрлік біріктіріліп, қайта ұйымдастырылды. Қайта ұйымдастыруға дипломаттар үшін арнайы мансап жолының құрылуы кірді, оған университетке қабылдау емтиханын тапсыру және халықаралық саудадан кәсіби тәжірибе алу талаптары енгізілді. Сол кездегі экономикалық қиындықтар келесі бірнеше жылға министрлікте үнемдеу шараларын енгізуге мәжбүр етті. 1940 жылы Норвегияны нацистік Германия басып алған кезде үкімет Ұлыбританияға қашып, Лондонның сыртындағы Бракнелл қаласында эмиграцияда қайта құрылды. Кейіннен Лондондағы Кингстон Хаус пайдаланылды. 1945 жылы бейбітшілік орнағаннан кейін үкімет Норвегияға қайта оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Норвегия Солтүстік Атлантика шарты ұйымының және Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылтайшы мүшесі болды, соңғысында норвегиялық Тригве Ли бас хатшы болып тағайындалды. Норвегия БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелерінің алғашқы құрамына да кірді.
The Ministry of Foreign Affairs was established on the same day that Norway declared the dissolution of the union with Sweden: June 7, 1905. Although diplomats could not present credentials to foreign governments until the Swedish king formally renounced his right to the Norwegian throne, a number of unofficial representatives worked on the provisional government's behalf until the first Norwegian ambassador, Hjalmar Christian Hauge, sought accreditation by the United States Secretary of State Elihu Root on November 6, 1905. The initial purposes of the newly formed Foreign Ministry were to represent Norway's interests through diplomatic channels, and to provide consular services for Norwegian shipping and commerce overseas. In 1906, the Storting decided to establish six embassies in Europe, with two more in the Americas: one in the United States and one in Argentina. 20 consular offices were also opened. During World War I, the foreign ministry was confronted with unprecedented challenges in maintaining neutrality for Norway, in particular in order to protect its merchant fleet. In 1922, the ministry was consolidated and reorganised to ensure fuller cooperation between the diplomatic and consular branches. The reorganization included the formation of a designated career path for diplomats that included completion of a university entrance examination and professional experience from international trade. The economic hardship of the times forced austerity measures at the ministry for the next several years. When Norway was invaded by Nazi Germany in 1940, the government fled to the United Kingdom and reconstituted in exile in Bracknell, outside London. Kingston House in London was later used. The government moved back to Norway following the peace in 1945. After the end of World War II, Norway was a founding member of the North Atlantic Treaty Organization and the United Nations, the latter having Norwegian Trygve Lie as inaugural Secretary General. Norway was also part of the first slate of non permanent members to the United Nations Security Council.
Стратегиялық одақтар
Норвегияның Солтүстік Атлантикада соғыс жүргізудегі стратегиялық маңызы Екінші дүниежүзілік соғыстың сәтсіз бейтараптық саясатында елеулі рөл атқарды. Норвегия демократиялық құндылықтарын бөлісетін елдермен одақтасу мақсатында НАТО-ның негізін қалаушы мүшесі болды. Норвегия дипломатиялық және әскери ынтымақтастық арқылы НАТО-ның құрылуы мен жұмысында белсенді қатысты. Ол аумағында шектеулі мөлшерде әскери базалар мен жаттығуларға жол берді, бірақ НАТО-ның Кеңес Одағымен болатын қақтығысқа дайындық үшін Солтүстік Норвегияда базалар орналастыру туралы шешімі кейбір пікір қақтығыстарына себеп болды.
Norway's strategic importance for waging war in the North Atlantic became important in the failed neutrality policy of World War II. Norway became a founding member of NATO in order to ally itself with countries that shared its democratic values. Both through diplomatic and military cooperation, Norway has played a visible role in the formation and operations of NATO. It allowed a limited number of military bases and exercises to be based in its territories, which caused some controversy when NATO decided to put forward bases in Northern Norway in preparation for a conflict with the Soviet Union.
Халықаралық ынтымақтастық
Норвегия халықаралық ынтымақтастықты және дауларды бейбіт жолмен шешуді қолдайды, ұжымдық қауіпсіздік арқылы күшті ұлттық қорғанысты сақтау қажеттігін мойындайды. Осыған сәйкес, норвегиялық саясаттың негізгі бағыттары – НАТО-ға белсенді мүшелік және Біріккен Ұлттар Ұйымы мен оның мамандандырылған мекемелерін қолдау. Норвегия Скандинавия кеңесі арқылы Дания, Швеция, Финляндия және Исландия сияқты басқа скандинавия елдерімен экономикалық, әлеуметтік және мәдени ынтымақтастық саясатын жүргізеді. Екі елдің ортақ мәдени байланысына байланысты Исландиямен қарым-қатынасы өте тығыз. Норвегия 2003 жылдың қаңтарында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі екі жылдық мерзімін аяқтады және Иракқа қатысты санкциялар комитетінің төрағасы болды. Норвегия, Исландия және Фарер аралдары Еуропалық Одақтың құрамына кірмейді. Норвегияда Еуропалық Одаққа қосылу мәселесі көтерілді және 1972 және 1994 жылдары осы мәселе бойынша референдумдар өтті. Халық пікірі ауылдық және қалалық аймақтарда екіге бөлінді. Норвегия мен Еуропалық Одақ туралы толық ақпаратты қараңыз. Қазіргі үкімет болашақта мүшелік мүмкіндігін қарауды жоспарлап отырған жоқ. Норвегияның Ұлыбританиямен және Шотландиямен де ынтымақтастық пен достық тарихы бар, себебі олардың викингтер дәуірінен бергі ортақ мәдени мұрасы бар. Викингтер Гебридтер, Оркней және Шетланд аралдары сияқты аймақтарды бірнеше ғасыр бойы бағындырды. Норвегия Шетланд аралдарының ең солтүстік аралы Унсттан шығысқа қарай 300 шақырым (159 теңіз милі) қашықтықта орналасқан. Норвегияның Ұлыбританиядағы елшілігі Лондонда, ал Норвегияның Эдинбургте бас консулдығы бар. Осло қаласы жыл сайын Рождество мерекесінде Трафальгар алаңында көрсетілу үшін Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көрсеткен қолдауына деген алғысын білдіре отырып, Норвегия шыршасын Лондонға сыйлайды. Король Хакон, оның ұлы, тақ мұрагері Олав және ел үкіметі соғыс жылдары Лондонда эмиграцияда өмір сүрді. Дәстүр бойынша, Вестминстердің Лорд-мэрі күздің соңында Ослоға барып, шыршаны кесу рәсіміне қатысады, ал Ослоның мэрі Рождестволық салтанатта шыршаны жағу үшін Лондонға барады. 2022 жылдың 25 сәуірінде Норвегияның сыртқы істер министрі Бангладешқа екі күндік сапармен барды, сауда, инвестиция және теңіз саласындағы ынтымақтастық арқылы экономикалық серіктестікті кеңейту мақсатында.
Norway supports international cooperation and the peaceful settlement of disputes, recognizing the need for maintaining a strong national defence through collective security. Accordingly, the cornerstones of Norwegian policy are active membership in NATO and support for the United Nations and its specialized agencies. Norway also pursues a policy of economic, social, and cultural cooperation with other Nordic countries—Denmark, Sweden, Finland, and Iceland—through the Nordic Council. Its relations with Iceland are very close due to the cultural bond the two nations share. Norway ended a 2 year term on the UN Security Council in January 2003, and chaired the Iraq Sanctions Committee. Norway, along with Iceland and the Faroe Islands, is not a member of the European Union, Membership of the EU has been proposed within Norway, and referendums over Norwegian membership were held in 1972 and 1994. Popular opinion was split between rural and urban areas. See Norway and the European Union. The present government is not planning to raise the possibility for future membership. Norway also has a history of co operation and friendship with the United Kingdom and Scotland, due to their shared cultural heritage since Viking times. The Vikings conquered areas including the Hebrides, Orkney and Shetland for several hundred years. Norway is only 300 kilometres (159 Nautical miles) east of Unst, the northernmost island of Shetland. The Norwegian embassy to the United Kingdom is located in London, and Norway also maintains a Consulate General in Edinburgh. A Norway Spruce is given by the city of Oslo and presented to London as a Christmas tree for display in Trafalgar Square as a token of gratitude for the UK's support during World War II. King Haakon, his son Crown Prince Olav and the country's government lived in exile in London throughout the war. As part of the tradition, the Lord Mayor of Westminster visits Oslo in the late autumn to take part in the felling of the tree, and the Mayor of Oslo then goes to London to light the tree at the Christmas ceremony. On 25 April 2022, Norwegian foreign minister visited Bangladesh as part of her two day trip in order to broadening economic partnership through trade, investment and maritime sector cooperation.
Халықаралық медиация және ұлтты құру
Норвегия бірқатар халықаралық қақтығыстарда үшінші тараптың делдалы ретінде белсенді рөл атқарды. Қайтыс болған сыртқы істер министрі Йохан Йорген Холст Израиль мен Ұлттық Азаттық Ұйымы (ҰАҰ) арасындағы Осло келісімін жасауда маңызды рөл атқарды. Торвальд Столтенберг Босниядағы соғысты тоқтатуға бағытталған, бірақ сәтсіз аяқталған делдалар тобының мүшесі болды. Норвегия Гватемалаға делдалдық қызметтер мен қаржылық көмек көрсетті. 2005 жылдан бастап норвегиялық дипломаттар Судан, Босния, Шри-Ланка және Колумбияда делдалдық міндеттерді атқарып келеді. Кейбір елдер Норвегияны сепаратистік топтарды қолдап, күшейтеді деп айыптайды. Израиль жиі норвегиялық саясаткерлердің қатал сынымына наразылық білдіреді. Бұл шиеленіс қаржы министрі Кристин Халворсеннің 2006 жылдың басында Израиль тауарларына бойкот жариялауын қолдаған кезде ең жоғары нүктесіне жетті. Қаржы министрлігінің өкілі Рунар Малкенес BBC News-ке «үкіметтік деңгейде Израиль тауарларын бойкоттауға бағытталған шаралар жоқ» деп мәлімдеді. Эритрея Эфиопиядан азат болған кезде Норвегиядан белсенді қолдау алды. Соңғы кезде Эфиопия Норвегияның «террористік топтар мен Эритреяны» қолдады деген айыппен алты норвегиялық дипломатты елден қуды. Норвегия жауап ретінде Эфиопияға көмек көрсетуді тоқтатты. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде «Аль-Қаида» АҚШ-қа шабуыл жасағаннан кейін НАТО «Аль-Қаиданы» және оның «Талибан» демеушілерін құлату үшін әскери операция бастады. Норвегия соғыстан зардап шеккен елді қайта құруға көмек көрсеткен 51 донордың бірі болды. Норвегия Фарьяб провинциясының жауапкершілігін алды. Норвегия басшылығындағы провинциялық қайта құру тобының міндеті 2005–2012 жылдары қауіпсіздікті, тиімді басқаруды және экономикалық дамуды қамтамасыз ету болды. Бірақ нәтижелер күмәнді болды және наразылық АҚШ пен басқа елдер 2021 жылға дейін күшін кері тартып алу туралы шешім қабылдағанша жалғасты.
Norway has played an active role as a third party mediator in a number of international conflicts. The late foreign minister Johan Jørgen Holst was instrumental in forging the Oslo Accords between Israel and the PLO. Thorvald Stoltenberg was part of the unsuccessful mediation team in seeking an end to the war in Bosnia. Norway has contributed both mediation services and financial assistance in Guatemala. As of 2005, Norwegian diplomats are acting as mediators in Sudan, Bosnia, Sri Lanka, and Colombia. Some of those countries accuse Norway of supporting and propping up separatist groups. Israel is often bitter with harsh criticisms from Norwegian politicians. The spat was at its highest when finance minister Kristin Halvorsen supported boycott of Israeli goods. in early 2006. Finance ministry spokesman, Runar Malkenes, told BBC News that "there are no moves to push for a boycott of Israeli goods" at government level. Eritrea has been actively supported by Norway during its liberation from Ethiopia. As of recent, Ethiopia expelled six Norwegian diplomats due to Norway's alleged support to 'Terrorist group and Eritrea'. Norway retaliated by cutting aid to Ethiopia. After the Al Qaeda attack on the United States on September 11, 2001, NATO launched a military invasion to overthrow Al Qaeda and its Taliban sponsors. Norway was one of 51 donors providing aid and assistance to rebuild the war torn country. Norway had charge of Faryab Province. The Norwegian led Provincial Reconstruction Team had the mission of effecting security, good governance and economic development, 2005–2012. But the results were dubious and frustration continued until the U. S. and all other countries finally decided to withdraw by 2021.
Халықаралық даулар
Антарктидадағы аумақтық талаптар (Королева Мод жері және Петр I аралы) Австралия, Франция, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания тарапынан ғана мойындалады.
Territorial claims in Antarctica (Queen Maud Land and Peter I Island) are only recognized by Australia, France, New Zealand and the United Kingdom.