Норвегия Конституциясы: Тарихы мен маңызы

Кіріспе

Норвегия Корольдігінің жоғарғы заңы

Норвегия Конституциясы (толық атауы: Норвегия Корольдігінің Конституциясы; Дания тілінде: Kongeriget Norges Grundlov; Норвегиялық бокмол тілінде: Kongeriket Norges Grunnlov; Норвегиялық нюнорск тілінде: Kongeriket Noregs Grunnlov) 1814 жылдың 16 мамырында қабылданды және 17 мамырда Ейдсволдағы Норвегия Құрылтай жиналысымен қол қойылды. Соңғы дата Норвегияның Ұлттық күні болып табылады; ол конституцияның қалыптасуын белгілейді. Ол әлемдегі ең либералды және демократиялық конституциялардың бірі саналады. Бұл Польша, 1791 жылғы Франция және 1812 жылғы Испания конституцияларынан кейін Еуропадағы төртінші ескі жазбаша ұлттық конституция. Бұл құжат сонымен қатар АҚШ Конституциясынан кейін әлемдегі екінші ескі, қолданыстағы ұлттық конституция болып табылады. 2014 жылдың мамыр айында Стортинг 1814 жылдан бергі ең маңызды өзгерістерді қабылдады, әсіресе адам құқықтарына қатысты баптарды қосу арқылы.

Конституцияны жазу

1814 жылға дейін Норвегия Дания Корольдігінің құрамына кірді. 1813 жылы қазанда Лейпциг шайқасында Наполеон әскерлерінің жеңілісінен кейін, 1814 жылғы қаңтарда Киль шарты бойынша Норвегия Швецияға өткізілді. Оған жауап ретінде Дания-Норвегияның мұрагерлік ханзадасы және Норвегиядағы резидент вице-королі Кристиан Фредерик норвегиялық тәуелсіздік қозғалысын бастады. Жас ханзаданың ең басты мақсаты Даниямен қайта бірігу еді. Оның бастамасы сәтті аяқталып, Эйдсволда ұлттық жиналыс шақырылды. Жиналысқа қатысушылар мемлекеттік шіркеу қауымдары мен Норвегиядағы әскери бөлімдер тарапынан сайланды. Олар 10 сәуірде Эйдсволь сарайында бас қосты. Конституция 1814 жылғы көктемде бес апта ішінде жазылды. Ол 16 мамырда жиналыс тарапынан бекітіліп, келесі күні қол қойылды. Осы күнді қазір Норвегия Конституция күні ретінде тойлайды. Норвегия конституциясы 1776 жылғы АҚШ Тәуелсіздік декларациясымен, 1789 жылғы француз революциясымен, сондай-ақ АҚШ және Франция конституцияларымен шабыттандырылды. Авторлары – Кристиан Магнус Фальсен және Йохан Гундер Адлер 1812 жылғы испан конституциясының да ықпалында болды. Франция мен АҚШ-тың республикалық конституцияларынан ерекшеленетін нәрсе – монархияны сақтап қалу болды. Республикашылдықты импорттау француздар мен американдықтарды тікелей үлгі алуға талпыну ретінде қарастырылды, одан Эйдсволдағы заң шығарушылар қашыңқы тұрды. Мемлекеттік құрылым ретінде монархияны таңдау Дания-Норвегияның қайта бірігуіне де мүмкіндік берер еді, бұл ханзаданың жалғыз тілегі емес еді. Дегенмен, корольдің билігі күрт шектелді. Оның заңдарға вето құқығы жойылды. Эйдсволь кеңесі ханзада Кристиан Фредерикті король етіп сайлады. Конституциялық комитеттің заң хатшысы болған Кристиан Адольф Дирикс шетелдік конституциялар бойынша жиналыстың сарапшысы болды және конституцияның тілін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Дирикс сөз бостандығына қатысты 100-бапты және негізсіз іздеулер мен тәркілеулерге қарсы 102-бапты жасауға үлкен үлес қосты. Конституцияда радикалды және дәстүрлі құндылықтардың ерекше үйлесімі байқалады. Биліктің атқару, заң шығару және сот салалары арасындағы бөліну принципі АҚШ және Франция жүйелерінен алынған радикалды идеяларға тікелей сүйенді. Корольдікті, евангелистік лютеран дінінде бекітілген конституциялық шіркеуді, иезуиттерді, монахтар ордендерін және яһудилерді тыйым салу – республикашылдыққа қарсы дәстүрлі қадам болды, соңғыларына Норвегияға саяхаттауға рұқсат берілмеді; алайда корольдің билігі күрт шектелді, ал шіркеу сайланған органның бақылауында болды. Сайлау құқығы кеңейтілді, бірақ ол әлі де белгілі бір ер адамдар тобымен шектелді. Өздеріне жері бар шаруалар, мемлекеттік қызметкерлер немесе қалалық мүліктің иелері болған барлық ер адамдар дауыс бере алатын болды. Осылайша, Норвегиядағы ер адамдардың шамамен жартысына сайлау құқығы берілді.

Until 1814, Norway was part of the Kingdom of Denmark–Norway. Following the defeat of Napoleon's troops at the Battle of Leipzig in October 1813, the Treaty of Kiel of January 1814 ceded Norway to Sweden. In response, the Crown Prince of Denmark–Norway and resident viceroy in Norway, Christian Frederik, started a Norwegian independence movement. The most likely goal of the young Crown Prince was reunification with Denmark. His initiative was successful, and a national assembly at Eidsvoll was called. The assembled representatives were elected by the congregations of the state church and by military units throughout Norway. They convened at the Eidsvoll manor on 10 April. The constitution was written during five weeks of the spring of 1814. It was ratified by the assembly on 16 May, and signed the following day. The latter date is now celebrated as the Norwegian Constitution Day. The Norwegian constitution was inspired by the United States Declaration of Independence in 1776 and the French Revolution in 1789, and the subsequent U. S. and French constitutions. The authors, Christian Magnus Falsen and Johan Gunder Adler, were also influenced by the Spanish Constitution of 1812. A deviation from the republican constitutions of France and the United States was the retention of monarchy. Importing republicanism was seen as an attempt to emulate the French and Americans directly, something the lawmakers at Eidsvoll sought to avoid. The choice of monarchy as state form would also facilitate the reunification of Denmark–Norway, something the Crown Prince was not alone in seeking. The king's power was however severely curtailed. His absolute veto over laws was removed. The council of Eidsvoll chose Crown Prince Christian Frederik as king. Christian Adolph Diriks, who was the legal secretary of the Constitutional Committee, was the assembly's resident expert on foreign constitutions, and played an important part in shaping the language of the constitution. Diriks is credited with formulating §100, concerning freedom of speech, and §102, guarding against unreasonable searches and seizures. The constitution shows a curious mix of radical and traditional values. The principle of separation of powers between the executive, legislative and judicial branches was directly inspired by radical ideas from the US and French systems. The retention of a king, a constitutional church, defined as Evangelical Lutheran, and the banning of Jesuits, monastic orders, and Jews, which latter were not allowed to travel to Norway, in the face of Republicanism was a traditionalist move; however, the king's power was severely curtailed, and the church very much under the control of the elected body. Suffrage was extended, but was still restricted to certain groups of men. All men who were either farmers possessing their own land, civil servants, or urban property owners could vote. With this, about half of all Norwegian men were granted the right to vote.

Швециямен одақ

Жас патша мен норвегиялық шенеуніктер 1814 жылдың көктемі мен жазының басында Норвегияны тәуелсіз мемлекет ретінде мойындату үшін халықаралық қолдау іздеді. Ұлыбританияның қолдауын ала алмағаннан кейін, Швециямен соғыс сөзсіз болды. Норвегияға қарсы шведтік науқан қысқа да, шешуші де болды. Дегенмен, жақсы жаттығудан өтпеген және жеткіліксіз жабдықталған Норвегия армиясы қарсылық көрсетіп, шведтерді Конгсвингерде тоқтатты және Ланнес шайқасында тактикалық жеңіске жетті. Бұл патшаға шведтермен келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берді, осылайша ол бір жақты бас июден жалтарды. Стратегиялық жағдайды және өзінің тақтан бас тартуын тиімді пайдаланып, ол шведтік тәж мұрагері Карл Йоханды (бұрынғы Франция маршалы Бернадотты) норвегиялықтарға конституцияларын сақтауға көндірді. Шведтік тәж мұрагері Норвегияға өзінің талаптарын қоя алатын, бірақ норвегиялықтарды жібіткісі келді және соғыстың қанды жалғасуын болдырмақшы болды. Басқыншыл елдің билеушісі ретінде мәжбүрлі одақ өте қиын боларын түсінген ол норвегиялықтардың ұсынысын қабылдады. Норвегия Швециямен жеке одақ құрды, ал конституция Швеция мен Норвегия арасындағы одақты құру үшін қажетті өзгерістер енгізілді. Норвегия өз институттарының көп бөлігін сақтап қалды, бірақ екі елдің де ортақ монархі және ортақ сыртқы саясаты болды. 7 қазан күні Стортингтің төтенше сессиясы шақырылды, король Кристиан Фредерик өкілеттіктерін парламентке жүктеді және 10 қазанда тақтан бас тарды. Стортинг 4 қарашада конституциялық түзетулерді қабылдады және сол күні Карл XIII-ті Норвегия королі деп мойындамай, бірауыздан сайлады, осылайша халықтың еркімен сайланған король тұжырымын нығайтты.

Одақтың таралуы және жаңа патша

1905 жылы 91 жылдық одақ таратылғаннан кейін одақ түзетулері күштен шығарылды. Патша мәселесі қайта қарастырылды, және Стортинг 33 жастағы Дания ханзадасы Карлға тәжді ұсынуға шешім қабылдады, ол Ұлыбритания королі Эдуард VII-нің қызы, Уэльс ханшайымы Модқа үйленген еді. Британдық патшалық отбасымен байланысы бар патшаны әкелу арқылы Норвегияның Ұлыбританияның қолдауын алуға мүмкіндігі бар деп үміттенілді. Бұған қоса, Карл ханзадасы әкесінің тарапынан Норвегияның ортағасырлық патшаларымен туыс еді. Алайда, Карл ханзадасы Норвегиядағы республикалық көзқарастардың күшеюін және Норвегия тағының конституциялық мәртебесін жақсы білген. Ол Норвегия халқы монархияны қалауын референдум арқылы білдірсе және парламент оны патша етіп сайласа ғана тәжді қабылдайтынын мәлімдеді. 13 қарашада норвегиялықтардың 78,9 пайызы монархияны қолдады, ал Карл Стортингпен патша болып сайланды, және Хакон VII деген атпен таққа отырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылы ұлттық социалистік министр-президент Видкун Квислинг еврей тармағын қайта енгізді, бірақ соғыс аяқталған соң бұл өзгеріс күштен шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бейбітшілік пен конституциялық тәртіп орналысымен, өткен бес жылдағы оқиғаларды қалай қарастыру мәселесі қызу талқылауға түсті. Алайда, бұл талқылаулар конституцияға ешқандай өзгеріс енгізбеді, ол ауыр сынақтарға төтеп берді.

Даму

1814 жылғы конституция өз заманында радикалды болғанымен, ол сол дәуірдің өнімі еді. Норвегия демократиясы дамыған сайын оның кейбір бөліктері көнесіп қалғандай сезілді. Мысалы, конституцияда патшаға жүктелген атқару билігі көбінесе оның Мемлекеттік кеңесінде (statsråd) шоғырланды. Сондай-ақ, король бастапқыда Кеңес мүшелерін тағайындау құқығына ие болды, олар тек оған жауапты болды және Стортинг мүшелерінен сайлана алмады. 1884 жылы парламентаризм орнағаннан кейін Кеңес іс жүзінде жалпы сайлау арқылы сайланды, себебі патша тек Стортингте көпшілікке ие партияның немесе коалицияның мүшелерін тағайындады. Бұдан әрі, Кеңес Стортингке жауапты болды, яғни сенімсіздік дауысы сәтсіз аяқталған жағдайда үкімет отставкаға кететін еді. Соңғы рет мұндай жағдай 2000 жылдың наурыз айында болды, онда үкіметтік коалиция қоршаған ортаны қорғау мақсатымен табиғи газға негізделген электр станцияларын салуға қарсылық танытты, бұл Стортингтің көпшілігі қолдаған мәселе еді. Дания-Норвегияның бұрынғы заңдарының қалдығы ретінде конституцияның 2-бабында былай делінген: «Евангелистік лютеран діні мемлекеттің ресми діні болып қала береді. Осы дінді ұстанатындар өз балаларын соған сәйкес тәрбиелеуге міндетті. Иезуиттер мен монахтарға рұқсат етілмейді. Яһудилердің патшалыққа кіруіне әлі де тыйым салынған». 1851 жылы норвегиялық ақын Хенрик Вергеланд еврейлердің құқықтары үшін күрес жүргізгеннен кейін соңғы сөйлем алынып тасталды, ал 1897 жылы одан бұрынғы сөйлем де жойылды. Монастырлық ордендерге 1897 жылы рұқсат берілді, бірақ иезуиттерге қатысты тыйым тек 1956 жылы алынды. Норвегияда жалпы еркек сайлау құқығы 1898 жылы, ал жалпы сайлау құқығы конституцияға түзетулер енгізу арқылы 1913 жылы орнатылды. Кейбір конституциялық сарапшылар Норвегия Еуропалық Одаққа кірсе, конституцияны өзгерту қажет болуы мүмкін деп санайды, себебі бірінші бапта Норвегия «еркін, тәуелсіз» мемлекет деп жазылған. Алайда, 1994 жылғы референдумнан бері Еуропалық Одаққа қатысу туралы пікірталас азайды, сондықтан мұндай өзгеріс жақын арада күтілмейді. Норвегияның Жоғарғы соты конституциямен бекітілген және 19 ғасырда Стортинг үкіметті бақылау үшін оны жиі пайдаланды, бірақ 1927 жылдан бері ешқандай импичмент болған жоқ. 2004 жылы Жоғарғы соттың құқықтық негізін өзгерту және оның саяси ықпалын азайту мақсатымен парламенттік есеп пен конституциялық түзету ұсынылды. Бұл ұсыныс 2007 жылдың 20 ақпанында Стортингте бірауыздан қабылданды және 2009 жылы күшіне енді. Жаңа импичмент соты Норвегия Жоғарғы сотының бес тұрақты судьясынан және Стортинг тағайындаған алты халық судьясынан тұрады. 2012 жылдың мамыр айында парламент шіркеу мен мемлекеттің арасын ажырату бойынша конституциялық түзетуді екінші рет қабылдады. Бұл Норвегияны ресми діні жоқ секулярлық мемлекет етті, бірақ Норвегия шіркеуі Конституцияда әлі де есімдерін сақтап қалды. Конституцияның 12-бабында Мемлекеттік кеңес мүшелерінің жартысынан астамы мемлекеттік шіркеудің мүшесі болуы тиіс екені айтылған, бұл бап та жойылды. Конституцияның 200 жылдығына дайындық барысында конституцияны заманауи талаптарға сәйкес келтіру мүмкіндігі зерттелді. 2011 жылдың желтоқсан айында Стортинг тағайындаған комитет адам құқықтарын Конституцияда жеке тарау ретінде қарастыруды ұсынды. 2014 жылы, конституцияның жазылуына 200 жыл толуына орай, адам құқықтары туралы тарау қосылды және конституция қазіргі бокмол және нюнорск тілдеріне қайта жазылды. Нюнорск нұсқасын профессор Ханс Петтер Гравер басқарған комитет дайындады. Бұл ұсыныстар 21, 22 және 25-ші ұсыныстарға негізделген. Бұрын Норвегия Корольдігінің ресми атауы «Kongeriget Norge» («Корольдік Норвегия») болған, егер ескі конституциядан сөзбе-сөз аударғанда, қазіргі даниялық формада. Норвегия конституциясының ағылшын тіліндегі нұсқасы Стортинг тарапынан ұсынылған.

While radical in its day, the constitution of 1814 was a product of its age. As Norwegian democracy developed, some parts of it began to look increasingly dated. For example, the executive power, which in the constitution is consistently attributed to the King, came increasingly to rest in his Council of State (statsråd). Similarly, the King originally had the right to appoint members of the Council, who were answerable to him alone, and they could not be chosen from the members of the Storting. With the establishment of parliamentarism in 1884, the Council was effectively chosen by general election, in that the King appointed only members of the party or coalition having a majority in the Storting. Further, the Council became answerable to the Storting, in the sense that a failed vote of confidence would cause the government to resign. This last happened in March 2000, when the governing coalition refused introduction of electrical power stations based on natural gas on environmental grounds, which a majority of the Storting supported. As a relic from the earlier laws of Denmark–Norway, Article 2 in the constitution originally read, "The Evangelical Lutheran religion remains the public religion of the State. Those inhabitants, who confess thereto, are bound to raise their children to the same. Jesuits and monastic orders are not permitted. Jews are still prohibited from entry to the Realm." In 1851, the last sentence was struck out after the Norwegian poet Henrik Wergeland had campaigned for the rights of the Jews, and in 1897 also the next to last sentence. Monastic orders were permitted 1897, but the ban on Jesuits was only lifted in 1956. Universal male suffrage was introduced in Norway in 1898 and universal suffrage in 1913 by amendments of the constitution. Some constitutional scholars hold that it may be necessary to change the constitution if Norway is to enter the European Union, as the first article states that Norway is a "free, independent" country. However, the debate on the EU has been relatively quiescent since the referendum in 1994, so such a change is not likely to occur in the immediate future. The Norwegian High Court of the Realm is warranted by the constitution and was frequently used by the Storting as a political tool to control the government during the 19th century, but no impeachments had been made since 1927. A parliamentary report and a proposition for constitutional amendment was presented in 2004 to change the legal basis of the High Court of the Realm and reduce its political bias. The proposal was passed by a unanimous Storting on 20 February 2007, and came into effect in 2009. The new court of impeachment is composed of five regular Supreme Court of Norway judges and six lay judges appointed by the Storting. In May 2012, parliament passed a constitutional amendment, for the second time, to separate church and state. This formally made Norway a secular country with no official religion, although the Church of Norway is still mentioned in the Constitution. Article 12 in the constitution, which stated that more than half of the persons in the Council of State had to be members of the state church was also repealed. In the run up for the 200th anniversary for the Constitution, work was done to see if the Constitution could be amended to be more in tune with the times. In December 2011, a Committee appointed by the Storting put forth its report, suggesting that human rights be put in a separate chapter in the Constitution. In 2014, 200 years after the constitution was written, a chapter on human rights was added as well as being rewritten into modern Bokmål and Nynorsk. The Nynorsk version was compiled by a committee headed by professor Hans Petter Graver. These are based on propositions 21, 22 and 25. Before this, the official name of the Kingdom of Norway (, ) would have been "Kongeriget Norge", as in the modern Danish form if taken literally from the old constitution. The Norwegian constitution has a version written in English, provided by the Storting.

Конституция күні

17 мамыр, конституцияға қол қойылған күн, Норвегия Конституция күні ретінде мектеп оқушыларының ту көтеріп жүру рәсімдерімен тойланады. Елорда Ослодағы шеру Патша сарайының алдынан өтеді, онда мыңдаған мектеп оқушысы Патша мен Патшайымға амандасады. Норвегия Конституция күнінің ерекшелігі – әскери шерулердің жоқтығы, бұл күн негізінен азаматтық мереке болып табылады.

Парламент салтанатты түрде ашылды

Әр күзде Стортингті ресми түрде Патша ашады. Сайлау жылы сессия әр округтен келген өкілдердің заңды өкілдер ретінде ресми мойындалуымен басталады. Бұл төрт жылда бір рет болады (Норвегия Конституциясы кезең арасындағы мерзімінен бұрынғы сайлауларды өткізуге рұқсат етпейді). Сессия ашылғаннан және кезең үшін хатшы мен президент сайланғаннан кейін, Патша ресми мемлекет басшысы ретінде өкілдерге Trontale ("Трон сөйлеуі") арқылы үндеу жасайды. Trontale келесі жылға арналған үкімет бағдарламасын қамтиды, оны Патша жеткізгенімен, оны қолданыстағы үкімет жазады. Trontale-ден кейін жалпы пікірсайыс өтеді, онда оппозиция алдағы жылға қатысты негізгі ұстанымдарын білдіреді. Пікірсайыстан кейін, министрлер кабинетінің ең жас мүшесі "Мемлекеттік жағдай туралы есепті" оқиды.

Мәтіннің қысқаша мазмұны

Конституцияның қазіргі мәтіні (2018 жылдың мамыр айында өзгертілген) 121 баптан тұрады, олар А-F тарауларға топтастырылған. А тарауы 1 және 2-баптардан тұрады, онда Норвегия "ерікті, тәуелсіз, бөлінбейтін және ажырамас патшалық" және "шектелген және тұқым қуалайтын монархия" екені айтылған. Мемлекеттің құндылықтары – "христиандық және гуманистік мұра", демократия және "құқық үстемдігі мен адам құқықтары". Гуманистік құндылықтарды атау Норвегиядағы секулярлық гуманизмнің танымалдылығымен және миллиондаған норвегиялықтар үшін секулярлық этиканың маңыздылығымен байланысты. В тарауы король (немесе королева), корольдік отбасы, Мемлекеттік кеңес және Норвегия шіркеуі туралы. Ол 3-тен 48-ге дейінгі баптарды қамтиды. Онда корольдің "әр уақытта евангелистік лютеран дінін ұстануы" міндетті. Ол Кеңестің рұқсатысыз алты айдан артық мемлекеттен шығуға құқылы емес, әйтпесе ол автоматты түрде тәжді жоғалтады. Мұрагерлік жолы белгіленген, және егер мұрагерлік жолы үзілген жағдайда Стортинг жаңа корольді сайлайды. Корольдің таққа отырғызу анты да осында жазылған. Атқарушы билік корольге тиесілі, бірақ үкімет оның атынан Мемлекеттік кеңес арқылы жүргізіледі, ал оның барлық шешімдері ресми тұлғаның қол қоюын талап етеді. Кеңес кем дегенде сегіз мүшеден тұрады, оларды король тағайындайды, оның ішінде премьер-министр де бар. Мүшелер дауыс беруге құқығы бар Норвегия азаматтары болуы керек. Іс жүргізу үшін мүшелердің жартысынан көбі қатысуы тиіс, бірақ жеткіліксіз болса, уақытша мүшелер тағайындалуы мүмкін. Дауыс тең болған жағдайда премьер-министр немесе ол болмаған жағдайда Кеңестің ең жоғары дәрежелі мүшесі екінші және шешуші дауыс береді. Екі жұбай, екі бауыр немесе ата-ана мен бала бір уақытта Кеңес мүшесі бола алмайды. Стортинг кез келген мүшеге немесе бүкіл Кеңеске сенімсіздік білдіру туралы дауыс беруді өткізе алады, онда мүше немесе мүшелер орнынан кетуге тиіс. Таққа мұрагер, егер 18 жастан асқан болса, Кеңеске қатыса алады, бірақ дауыс беруге құқығы жоқ. Король қабілетсіз немесе ауру болса, таққа мұрагер (18 жастан асқан болса) оның орнына әрекет ете алады; кейін ол өзінің іс-әрекеті үшін корольге және Стортингке жауап береді. Мұрагер 18 жасқа толмаған болса, Кеңес корольдің өкілеттіктерін жүзеге асырады. Король сауда, кедендік салықтар, "барлық кәсіптер" және мемлекеттік басқару туралы уақытша жарлықтар шығара алады. Олар келесі Стортингке дейін күшінде болады. Король Кеңесте қылмыскерлерді сотталғаннан кейін кешіре алады, бірақ импичмент жағдайларын қоспағанда. Импичмент процесінде ол Стортингтің келісімінсіз айыпталушыны кешіре алмайды. (Ол Стортингтің келісімінсіз өлім жазасын жеңілдете алады, бірақ 93-бапта өлім жазасына тыйым салынған.) Король қарулы күштердің бас қолбасшысы болып табылады және Кеңеспен кеңескеннен кейін барлық азаматтық және әскери шенеуніктерді тағайындайды. Корольдік ханзадалар мен ханшайымдар лауазымдарға орналасуға құқылы емес. Король Кеңеспен кеңескеннен кейін премьер-министрді және Кеңестің басқа да мүшелерін, сондай-ақ жоғары лауазымды үкіметтік және әскери шенеуніктерді қызметтен босата алады. Ол өзінің қалауынша өз үй шаруашылығының шенеуніктерін тағайындай алады. Ол ерекше қызметтері үшін адамдарды марапаттауы мүмкін, бірақ мұрагерлік артықшылықтарды бермейді. Қарулы күштерді патшалықтан тыс жерге орналастыруға болмайды, сондай-ақ шетелдік күштерге патшалыққа кіруге рұқсат етілмейді (шабуылдан қорғау үшін ғана), Стортингтің келісімінсіз. Ханзада немесе ханшайым корольдің келісімінсіз үйленбеуі мүмкін; осы ережені бұзу оларды таққа отыру құқығынан айырады. Олар "патшадан басқа ешкімге жауапты емес" немесе ол тағайындаған адамға жауап береді. 16-бапта Норвегия шіркеуі "мемлекеттік шіркеу" болып табылады және "мемлекеттік қолдаумен" қамтамасыз етіледі деп айтылған. Алайда ол сондай-ақ патшалықтағы барлық тұрғындардың өз дінін еркін ұстану құқығын кепілдік береді. 33-бапта Norges Bank Норвегияның орталық банкі болып табылады деп көрсетілген. С тарауы (49-85 баптар) Стортинг пен азаматтардың құқықтарына арналған. Заң шығарушы билік 169 мүшеден тұратын бір палаталы Стортингке тиесілі, олар әр төрт жылда бір рет еркін және құпия дауыс беру арқылы сайланады. 18 және одан жоғары жастағы барлық Норвегия азаматтары дауыс беруге құқылы. 50-бапта бұл құқық ерлер мен әйелдерге берілген. Алайда, шетелде тұратын,...

The current text of the Constitution (as amended in May 2018) consists of 121 articles, grouped into chapters A to F.

Chapter A consists of Articles 1 and 2, which state that Norway is "a free, independent, indivisible and inalienable realm" with "a limited and hereditary monarchy." The state's values are its "Christian and humanist heritage," democracy and "the rule of law and human rights." The mention of humanist values was made due to the popularity of secular humanism in Norway and the importance of secular ethics to millions of Norwegians. Chapter B is about the King (or Queen), the royal family, the Council of State and the Church of Norway. It consists of Articles 3 to 48. It states that the King must "at all times profess the Evangelical Lutheran religion." He may not leave the state for longer than six months without the Council's permission, otherwise he automatically forfeits the Crown. It sets out the line of succession, and provides that if the line of succession dies out then the Storting shall elect a new king. It sets out the King's coronation oath. Executive power is vested in the King, but the government is conducted in his name by a Council of State, and all of his decisions must be counter signed by an official. The Council consists of at least eight members chosen by the King, including the Prime Minister. Members must be Norwegian citizens who are eligible to vote. More than half the members must be present to conduct business, but if not enough members are present then temporary members may be appointed. In the event of a tied vote, the Prime Minister or, in his absence, the Council's highest ranking member, has a second and casting vote. Two spouses, two siblings, or a parent and child may not be members at the same time. The Storting may pass a vote of no confidence in any member or in the whole Council, at which point the member or members must resign. The heir to the throne, if over 18, has a seat in the Council but no vote. If the King is absent from the realm or is too ill to carry out his duties, then the heir to the throne (if over 18) may act in his place; afterwards he is accountable for his actions to the King and to the Storting. If the heir is under 18 then the Council exercises the King's powers. The King may pass temporary ordinances about commerce, customs, "all livelihoods" and public administration. These remain in force until the next Storting. The King in Council may pardon criminals after they have been sentenced, except in cases of impeachment. In proceedings on impeachment, he may not pardon the defendant unless the Storting consents. (He may commute a death sentence without the Storting's consent, but the death penalty is now prohibited by Article 93.) The King is commander in chief of the armed forces, and he appoints all civil and military officers, after consulting the Council. Royal princes and princesses are disqualified from holding office. The King may, after consulting the Council, dismiss the Prime Minister and other members of the Council, and other senior government and military officials. He may appoint his own household officials at his own discretion. He may honour people for distinguished service, but not grant hereditary privileges. The armed forces may not be deployed outside the realm, nor may foreign forces be allowed into the realm (except to defend it from attack), without the Storting's consent. A prince or princess may not marry without the King's consent; contravention of that rule disqualifies them from succession to the throne. They "shall not be personally answerable to anyone other than the King" or a person delegated by him. Article 16 says that the Church of Norway is the Established Church, "and will as such be supported by the State." However it also guarantees the right of all inhabitants of the realm to freely exercise their own religion. Article 33 states that Norges Bank is the central bank of Norway. Chapter C (Articles 49 to 85) is about the Storting and the rights of citizens. Legislative power is vested in the Storting, which consists of one house containing 169 members, elected every four years in free and secret elections. All Norwegian citizens who are aged 18 or over are eligible to vote. Article 50 guarantees this right to men and women. However the right to vote may be qualified by law in the case of citizens who are resident overseas, mentally ill or in "a reduced level of consciousness," and the right to vote may be lost by convicted criminals (in circumstances prescribed by law) and by citizens who serve in a foreign government without the Norwegian government's consent. There are 19 parliamentary constituencies. 150 seats are apportioned to each constituency according to a calculation (made every eight years) based on their population density. Those members are elected by proportional representation. No party may have a seat unless it wins at least four percent of the vote nationwide. The other 19 members are elected by each constituency at large, one for each constituency. No one may be a member of the Storting unless they are eligible to vote. Judges of the Supreme Court and most government officials are not eligible for membership. The members of the Council of State are not members of the Storting, but have the right to attend and take part on debate (but not to vote). Members of the Storting are privileged from arrest during their attendance and while travelling to and from the Storting, "unless they are apprehended in public crimes." They are not accountable for the opinions they express in the Storting. The Storting shall meet in the capital every year on the first weekday of October, unless the King designates another town due to an emergency. The King may also summon the Storting at other times if necessary. Each new Storting is opened by the King, or a person delegated by him, who makes a speech about the state of the realm. The Storting meets in open session, and its decisions are published, unless it decides otherwise. The Storting appoints a person (not a member) to supervise the public administration. The Storting has the power to naturalise aliens. Any member of the Storting or member of the Council of State may propose a bill. To become law, a bill must be debated twice, with at least three days between each debate, and then presented to the King for his assent. If the Kings signs it, it becomes law (and it is then published under the Seal of the Realm). The King may veto a bill, but his veto may be overridden if the bill is passed in the same form by the next elected Storting. Article 85 states that "Any person who obeys an order the purpose of which is to disturb the liberty and security of the Storting is thereby guilty of treason against the country." Chapter D (Articles 86 to 91) vests the judicial power in a Supreme Court and a Court of Impeachment. The Supreme Court consists of a President and at least four other members, who must be at least 30 years of age. The Supreme Court's decisions are final and cannot be appealed. The Court of Impeachment hears proceedings brought by the Storting against members of the Storting, members of the Council of State and members of the Supreme Court "for criminal or other unlawful conduct." The Court consists of the five longest serving permanent members of the Supreme Court, including its President (who also presides over this court), and six other members elected by the Storting for six years. A member of the Storting or of the Council of State may not be elected to the Court. Chapter E (Articles 92 to 113) sets out various human rights. Article 95 requires the state authorities to ensure the independence of the courts and the judges. Article 108 requires the state authorities to help the Sami people preserve their language, culture and way of life. Chapter F (Articles 114 to 121) makes various other provisions, including for amendment of the Constitution. To be eligible for high office, a person must not only be a Norwegian citizen but also speak Norwegian and meet certain other requirements. Citizens may be required to serve in defence of the country for a specified time. The national flag is to be prescribed by law. No new titles of nobility may be created. Under Article 121, amendments to the Constitution may be proposed to the first, second or third annual Storting following a general election. If passed by two thirds of the Storting, the amendment must be signed by the King and by the Secretary to the Storting, and published. But an amendment must not "contradict the principles embodied in" the Constitution, or "alter the spirit of the Constitution."