Кіріспе
Сеттің графикалық романы, «The Tragically Hip» әні. «Жақсы өмір, егер әлсіремесең» – канадалық суретші Сеттің графикалық романы. Ол 1996 жылы, Сеттің «Palookaville» комикс-сериясында 1993-1996 жылдар аралығында жарияланғаннан кейін, жинақталған түрде жарық көрді. Бұл шартты автобиографиялық әңгіме автордың ұмытылған карикатурашының туындыларын іздеу туралы құрады. Сет бұл кітапты автобиографиялық туынды ретінде ұсынады және оның досы, әріптес суретші Честер Браун сияқты өмірінен алынған кейіпкерлерді енгізеді. Минималистік сурет өнері ертедегі «New Yorker» карикатурашыларының стилінен алынған, қалың сызықтармен, күңгірт сұрғылт көк түс фонға қарсы қара түспен салынған. Оқиға ностальгиялық және мұңды лебізбен аңтарылады, ал бірнеше сөзсіз сахналар оқырманды Оңтүстік Онтарио қалалары мен ландшафтарына саяхатқа алып шығады. Бұл кітап 1990 жылдары Сеттің автобиографиялық комикстер трендінің бір бөлігі ретінде танылды. Ол 1997 жылы екі «Ignatz» сыйлығын жеңіп алды және «The Comics Journal» журналының «XX ғасырдың 100 үздік комиксі» тізімінде 52-орынды иеленді.
the Tragically Hip song
It's a Good Life, If You Don't Weaken is a graphic novel by Canadian cartoonist Seth. It appeared in a collected volume in 1996 after serialization from 1993 to 1996 in issues of Seth's comic book series Palookaville. The mock autobiographical story tells of its author's obsessive search for the work of a fictional forgotten cartoonist. Seth presents the fictional book as a work of autobiography and features figures from his life such as his friend and fellow cartoonist Chester Brown. The minimalist artwork draws from the styles of the early New Yorker cartoonists, rendered in thick brushstrokes with heavy blacks against a greyish blue wash. The story unfolds with a nostalgic and melancholic tone, and several wordless scenes take the reader on a tour of Southern Ontarian city and landscapes. The book gained Seth a reputation as part of an autobiographical comics trend in the 1990s. It won two Ignatz Awards in 1997 and ranked No. 52 of The Comics Journals "100 Best Comics of the 20th Century".
Өмірбаян
Сет, сол кезде Торонтода тұратын карикатурист, 1985 жылы Торонтодағы Vortex Comics баспасынан «Мистер X» үшін Эрнандес бауырларынан көркемдік жұмысты қабылдағанда алғаш рет өзінің туындыларына назар аударды. 1991 жылдың сәуір айында Монреальдегі Drawn & Quarterly баспасы арқылы өзінің жеке комиксі «Palookaville»-ді жариялады. Осы кезде Сеттің суреттері 1930 және 1940 жылдардағы «The New Yorker» журналының карикатураларынан шабыттанған стильге жетті. 1990 жылдардың басында альтернативті комикстерде өзін-өзі ашып көрсетуші автобиография кең таралған жанр болды, ол Роберт Крамб, Харви Пекар, Арт Шпигельман және ертедегі андеграунд комикстердің басқа да өкілдерінен әсер алды. Сет «Palookaville» жарық көргеннен бері автобиографиялық әңгімелерге ден қойып келеді. Онда оның достары, ең бастысы Торонтодағы карикатуристтер Честер Браун мен Джо Мэтт жиі кездеседі, олар да өздерінің автобиографиялық комикстерінде бір-бірін бейнелейді. Бұл туынды мұқият ойластырылған болғамен, Сет «Жақсы өмір, әлсіремесең» атты кітабын тағы бір автобиографиялық оқиға ретінде ұсынды, мұндай тәсілге Линда Барридің комикстерінде автобиографиялық деректерді көркем әңгімелермен үйлестіруі ықпал етті. Сет, Мэтт және Браун ресми түрде мұңды көзқарас пен өзіне сынды көзбен қарауға бейім болды, алайда Сет өз жұмысының мазмұнында қалған екеуінен гөрі көбірек ұстамдылық танытты, олардың комикстерінде авторларының жеке әдеттері сияқты құпия мәліметтер ашық айтылды.
Қысқаша мазмұны
Бұл оқиға 1986 жылы, Рождествода, Онтарио провинциясының Лондон қаласында басталады. Сет – өткен дәуірлердің карикатураларын және басқа да заттарын жинауға құмар карикатурист. Ол заманауи әлемді сынап, әсіресе досы, әріптесі Честер "Чет" Браунға қатысты, өзін-өзі сынайды. Карикатурист Уитни Дарроу туралы ақпарат іздеп жүргенде, Сет "Нью-Йоркер" журналында "Кало" деген қолтаңбасы бар карикатураға тап болады. Өзінің стиліне ұқсас бұл ескі стильді ұнататын Сет, осы беймәлім карикатурист туралы көбірек білу үшін ізденіс бастайды. Сет Рути есімді әйелмен танысады, алғаш рет оны Торонто анықтамалық кітапханасында іздеу кезінде көреді. Ол өзіне бейім, оның қызығушылықтарына көңіл бөлмейді, бірақ Рути оның әуесқойлығына ынталы және Калоның нағыз атын – Джек Каллоуэй екенін анықтайды. Сет Калоның өмірін Оңтүстік Онтариодағы, Сеттің балалық шағындағы Стратрой қаласында өткізгенін біледі. Ол сол жерге сапарға барғанда Рутиді өзімен бірге алып жүруден бас тартады, ал бір айдан кейін қарым-қатынасты үзетіп, кейін өкінеді. Екі жыл бойы ешқандай прогресс болмағаннан кейін, Сет Калоның Стратройде жылжымайтын мүлікпен айналысқанын және 1979 жылы қайтыс болғаннан кейін осы бизнесті қызы мұраға алғанын біледі. Ол Стратройға қайта оралып, Калоның қызымен және 93 жастағы анасымен сұхбаттасады. Калоның Нью-Йоркте көп жылдар бойы карикатурист болып жұмыс істегені, ал Стратройға оралып үйленгеннен кейін карикатураны қысыммен жылжымайтын мүлікке ауысқанын біледі. Калоның анасы ұлының туындыларын сақтап келген, бірақ қарттар үйіне көшкен кезде оларды жоғалтып алған. Соңында Сеттің кітапқа қоса берілген он бір карикатурасы ғана қалды.
Жарияланым
«Егер әлсіремесең, өмір жақсы» Сеттің «Palookaville» комиксінің (1993 жылғы желтоқсан) және «Drawn & Quarterly» баспасында (1996 жылғы маусым) шығарылған бөлімдерінде жарияланды. Ол 1996 жылдың қыркүйек айында сол баспадан жинақталған түрде жарық көрді. Сеттің айтуынша, оның анасы өсіп келе жатқанда осы сөз тіркесін жиі қолданған. Мұқабасында Сет осы туындыны «сурет повесті» деп атады; бұл оған «графикалық роман» терминінен қашып, оның орнына «ескіше дыбысталатын сөзді» пайдалануға мүмкіндік берді. Ол осы терминді өзінің барлық кейінгі кітап көлеміндегі туындыларында қолданды. Кітап көптеген тілге аударылды. 1998 жылы француз тілінде алғаш рет жарық көрді, содан кейін 2009 жылы ағылшын тіліндегі түпнұсқаға жақынрақ (сарыланған беттерге көк түспен боялған) және басқа аудармада қайта басылды. 2001 жылы итальян тіліндегі нұсқасы жарық көрді. 2004 жылы неміс, испан және голланд тілдерінде басылымдар шықты. 2010 жылы даниялық, 2012 жылы корей, 2014 жылы поляк және 2017 жылы серб тілдерінде жарық көрді.
Стиль және талдау
Бұл оқиға 1980 жылдары өтеді және өмірі карикатура салу мен ностальгиялық заттарды жинаумен байланысты карикатурист Сеттің тағдырын баяндайды. Ол қазіргі заманға жатсынып, өткен шақтарды сағынады. Оның құштарлықтары мен цинизмі Сетті айналасындағы көптеген адамдардан бөліп тұрады. Сериалды бастаған кезде Сет 1930 және 1940 жылдардағы "The New Yorker" стилістерінің әсеріндегі стильдік туынды жасаған еді. Кітаптың қосымшасында Сет Питер Арноны "мүмкін, "The New Yorker"-дың ең ұлы стилисі" деп сипаттайды. Сет Арноның жұмысындағы күрделі, сатирикалық көңіл-күй, қалың сызықтар мен композициялық сезімді өзіне сіңіреді. Сет қарапайым және табиғи сызықтармен сурет салады, ғимараттарға, ландшафттарға, ауа райына және басқа да егжей-тегжейлі сипаттамаларға назар аударады, стильдік бейнелеуге қарамастан, нысандардың ұсақ бөлшектеріне ерекше мән береді. Суреттердегі сызықтар қалың қара көлеңкеге айналып, кейде суреттерді абстрактілі силуэттерге дейін жазады. Көкшіл сұр бояу қара-ақ карикатураның көрінісін күшейтеді. Роман сары қағазға басылып, кітапқа ескірген сезім сыйлайды. Бірнеше сөзсіз көріністер ескі ғимараттарға ерекше назар аудара отырып, ландшафттар мен қала көріністерін атмосфералық түрде көрсетеді. Үшінші бөлім "Онтарио Корольдік мұражайындағы сюжетке" байланысты осындай сахнамен басталады. Ғимараттардың егжей-тегжейлілігі кейіпкерлердің қарапайым кескіндерінен әлдеқайда жоғары. Өзін-өзі зерделеуші Сет кейіпкері бір сәтте Нью-Йорк стиліне деген құмарлығын Честер Браунмен бөліседі, ал оқиғаның өзі осындай стильде суреттеледі. Браун мұндай карикатурашыларды бағалайтынын айтады, бірақ Сеттің құлшыныссыздығынан көңілі қалады. Кало карикатурашысы – ойдан шығарылған тұлға, бірақ бұл кітапта айтылмайды. Сет Калоның карикатураларын "The New Yorker" стилінде жасайды, бірақ кітаптың қалған бөлігіндегі көркемдік стильден ерекшеленеді. Сеттің Калоның жұмысына түсініктеме беру үшін нақты адамды пайдалануы, ойдан шығарылған карикатурашының өмір сүруіне сенімділік қосады, сондай-ақ кітаптың соңғы бетіндегі Калоның суреті де осыған дәлел. Бұл туынды сезімталдықтан аулақ болғанымен, Сет кейіпкері өмірінде тыныштық пен мағына іздеп жүргенде, ондағы ностальгиялық және меланхолиялық үн күшті. Повесть мойындау және ашып айту ретінде ұсынылады: ол басты кейіпкердің қарым-қатынастағы қиындықтары мен өзіне сенімсіздігін көрсетеді, ал бір сәтте ол жалаңаш күйінде бейнеленеді. Ол өзінің балалық шағы мен бұрынғы дәуірлерге деген құштарлығы туралы достарымен сөйлесіп, көшеде серуендегенде ойларында жиі айтады. Сеттің қарым-қатынастары көбінесе бір жақты болып, оның айналасындағыларға деген көзқарасын және пікірін көрсетеді. Сыншы Доминик Грейс ойдан шығарылған Сетті сенімсіз баяндаушы ретінде қарастырады, оның пікірлері көбінесе өткенге қатысты қиялдарын жоққа шығарады. Сет қалада жаяу жүріп араласады, көліктер, велосипедтер мен қоғамдық көлік құралдары көбінесе көзге түспейді, ол достарымен сөйлеседі немесе қолданылған кітап дүкендерін аралайды. Әдебиет теоретигі Барбара Постема үшін бұл кейіпкер Уолтер Бенджаминнің фланерінің архетипіне сәйкес келеді – өз заманымен байланысы жоқ, өткенге құмарланған, қалалық жаяу жүргінші. Сет өзіне жат өткенді сағынады және 20 ғасырдың басындағы тұтыну тауарларын жинауға құмар. Оның назары, ең алдымен, 1930 жылдан 1950 жылға дейінгі кезеңге, ол өзін ерекше "канадтық" сезінетін уақытқа бағытталған. Ол тіпті ескі киімдердегі пальто мен кең жиекті шляпа киіп жүреді, бұл үшін жасөспірімдер оны Кларк Кентке немесе Дик Трейсиге ұқсатып мазақтайды. Ол Честерге былай дейді: "Менің ойымша, бұрынғыда өмір қарапайым болған, адамдар үшін жеке бақыт табу оңай болған". Браун бұған келіспейді: "Менің ойымша, адамдардың бақытты болуы әрқашан қиын болды". Сет болашақтан қорқады және балалық шақтағы естеліктеріне ойларының басымдығын беруге рұқсат береді, бірақ өзінің құштарлықтарын мойындайды және сынға алады: "Ескі нәрселердің шіруі жоғалған өткенге деген қайғылы сезімді тудырады. Егер сол ғимараттар жақсы сақталған болса, онда жағдай бұрынғыдай болмас еді". Осыны түсінгенімен, ол жинақтауын жалғастыра береді. Фотосуреттер мотив ретінде қайталанады, мысалы Калоның кескін кітапшасындағы отбасылық портреттер немесе динердегі үйлену тойының суреттері. Тағы бір мотив – бұл ескі пәтер ғимараты, оның бейнесі Сет Калоны іздеу кезінде ойға келеді. Постема үшін Калоның еленбей қалған жұмысы да "сақталмаған, байқалмаған және шіруге тасталған" сияқты. 20 ғасыр бойы ағылшын тіліндегі комикстер ер адамдарға басымдық берген көзқарасқа ие болды және әйелдерді көбінесе құрбандықтар, көмекшілер немесе сексуалдық объектілер ретінде екінші орынға қойды. Академик Кэти Маллинс үшін Сеттің повестьтік көзқарасы осы дәстүрден туындайды, бірақ кітаптың сырттай қарағанда негізгі комикстермен ортақ ештеңесі жоқ. Авторының әйел кейіпкерлері шеттегі рөлдерде ойнайды, ал кейіпкердің құштарлықпен жинауы және өзіне шолушылығы әйелдермен қарым-қатынасқа кедерілтеді, олар кейде оған комикстерден тыс өмірде мағына табуға кеңес береді, бірақ ол оған құлақ салмайды. Кітап коллекционерлер әлемінің басымдық құратын еркектік қарым-қатынасын көрсетеді, Сет жиі баратын "Кітап бауырлары" кітап дүкенінің атымен осыған меңзеп айтады. Бір панельде дүкен тақтасы жартылай жабылып, тек "Кітап бауырлары" деген сөз көрінеді, бұл "Кітап борделі" дегенді ұғындырып, жинақтауға тән құштарлықты тудырады. Ақылды Рути махаббат құмарлығын сыйлайды, бірақ бұл Сеттің өзіне шолушылығын күшейтеді: ол оның дене бітіміне де, кітап оқуға құштарлығына да тартылады, бірақ оның өмірінде Калоға қарағанда екінші орында тұрады, оның нақты атын ол үшін табады. Сет оны жетік білмейтінін түсінеді, сондықтан Честердің "Ол қалай?" деген сұрағына қанағаттанарлық жауап бере алмайды. Ол өзінің ойлары мен қызығушылықтары туралы әңгіме бастағанда Сет әңгіменің бағытын өзгертеді. Ол оны тастап кетеді. Кез келген оқиға мен әңгімеде басты кейіпкер комикстерде оқығандарына параллельдер жүргізеді. Ол тәуекелге бармауға бейім, тартымды емес тұлға, өзін "нағыз қашқындыққа" адал деп жариялайды және Чарльз М. Шульцтің "Peanuts" комиксінен Линус кейіпкерін цитаталайды: "Ешқандай проблема тым үлкен немесе тым күрделі емес, одан қашуға болмайды". Оның анасының үйі, ол "янтарда мөрленген" деп атайды, өйткені ол ешқашан өзгермейді, оған әрқашан өзгеріп тұратын қазіргі заманнан қауіпсіздік береді. Комикстер зерттеушісі Барт Бити үшін Калоның отбасылық міндеттерге беріліп, карикатура салудан бас тартуы басты кейіпкерге өзінің өмірін бағалауға мүмкіндік береді: сәтсіз махаббат, құштарлықпен жинау және отбасымен, әсіресе оның анасымен қарым-қатынасы – оның анасының үйі оған эмоционалдық қауіпсіздік орны. Сет былай дейді: "Мен картондағы қораптардың ішіне кіріп, артынан жабып қоюды ұнататынмын. Мен сол қауіпсіз, шектеулі кеңістікте болуды ұнататынмын. Менің анамның үйі сол қораптарға ұқсайды". Сет карикатура салатын мансабынан бас тартып, өмірінің соңғы жиырма жылында бақыт тапқан карикатурашыны түсінуге қиналады, бірақ Калоның анасына барғаннан кейін оны қабылдайды. Оның Кало жинағы толық болмай қалуы мүмкін екенін біледі, өйткені отбасыда бір кезде Калоның карикатураларымен толтырылған кескін кітапшасы болған, бірақ олар оны көп бұрын тастап кеткен. Оқиғаның соңында Сет оның он біреуін ғана табады. Калоның анасы Калоның карикатура салатын мансабынан бас тартқандығына ризашылығын білдіргенде, Сет өзінің өмірлік таңдауларының мағынасын және "жақсы өмір" нені білдіретінін ойлауға мәжбүр болады. Өзінің ұлынан асып кеткен анасы, бірақ өткенге көңілі толмайтын Кэллоуэй әйел Сеттің әлемге қарауымен және оған қатысуымен салыстырғанда керемет контраст құрайды.
Қабылдау және мұра
Сериал жарық көрген кезде сыншы Кент Ворстер «Жақсы өмір, әлсіремесең» романын «медиумның әлеуетінің сирек кездесетін, аса маңызды үлгілерінің бірі» деп атады. «Жақсы өмір» романы жарық көргеннен кейін, Арт Шпигельманның «Маус» романынан кейін, суретші Крис Уэрдің графикалық романның мүмкіндіктері туралы ізденістеріне және ойларына маңызды шабыт берді. Кітап 1997 жылы өнер жүлдесінің алғашқы салтанатында екі «Игнац» жүлдесін жеңіп алды: біреуі – «Үздік суретші», екіншісі – «Үздік графикалық роман немесе жинақ». 1999 жылы «The Comics Journal» журналы кітапты «XX ғасырдың 100 үздік комиксі» тізімінде 52-орынға қойды. 2009 жылы кітап «GQ» журналының «Оқуға тиіс 20 графикалық роман» тізіміне, ал британдық журналист Рейчел Куктің «Он үздік графикалық роман» тізіміне енді. 2013 жылы «Scottish Herald» журналының «Барлық уақыттағы 50 үздік графикалық роман» тізімінде 16-орынды, ал 2014 жылы «Rolling Stone» журналының «50 үздік супергеройлік емес графикалық роман» тізімінде 25-орынды иеленді. Кітап жарық көргеннен бері Сет басқа канадалық суретшілермен салыстырғанда сыншылар тарапынан жоғары деңгейде танылды. Академик Ник Маунттың сөзіне сүйенсек, бұл «жасырын мақтаудан кең таралған мақтауға көшкен алғашқы канадалық графикалық роман». 2005 жылы ол Торонтодағы Онтарио өнер галереясында жеке көрме өткізген алғашқы суретші болды. 2006 жылға қарай «Жақсы өмір» кітабының ағылшын тіліндегі таралымы 15 000 данаға жетті. «Жақсы өмір» романы жарық көргеннен кейін комикстердегі мемуарларға қызығушылық артып, «Drawn & Quarterly» компаниясының беделі де көтерілді. Сет Чарльз М. Шульцті өзінің басты ықпалы деп санайды; оның дизайнға қабілеті 2004 жылы «Fantagraphics Books» компаниясын «Complete Peanuts» дизайнын оған тапсыруға итерді. «The New Yorker» журналына деген құштарлығының арқасында Сеттің туындыларының бірі «The New Yorker» журналында жарияланды, соның ішінде 2004 жылғы наурыз айының мұқабасы да бар. Сет «Жақсы өмір» романынан кейін ұқсас туынды, ностальгиялық және меланхолиялық «Клайд Фанс» романын жазды, ол 1997 жылдан 2017 жылға дейін «Palookaville» журналында жарияланды және 2019 жылы бір кітапқа жинақталды. «Palookaville» журналының 24-шы саны алты жылдық үзілістен кейін 2023 жылдың соңында жарық көрді. Сет сонымен қатар бірнеше жеке кітаптар жариялады. Канадалық рок-тобы «The Tragically Hip» 2002 жылы шыққан «In Violet Light» альбомындағы әніне кітаптың атын қойды.