Кіріспе

Американдық карикатурист (туған 1958)

Уильям Бойд Уоттерсон II (5 шілде 1958 жылы туған) – американдық карикатурист, «Калвин және Хоббс» комиксінің авторы. Комикс 1985 жылдан 1995 жылға дейін таратылған. Уоттерсон «Калвин және Хоббс» комиксін газет редакторлары мен оқырмандарына арнап қысқа мәлімдеме жасап аяқтады, ол бұл өнер саласында бар күшін салғанын сезінді. Уоттерсон комикстерді тарату және лицензиялауға қатысты теріс пікірлерімен, газет комиксін өнер түрі ретінде дамыту және жетілдіруге жасаған тырыстарымен және «Калвин және Хоббс» аяқталғаннан кейін жеке өміріне қайтуымен белгілі. Уоттерсон Вашингтон қаласында дүниеге келді, Огайо штатының Чагрин-Фолс қаласында өсті. Огайо штатының Орта Батыс АҚШ-тағы шалғай орналасқан жері «Калвин және Хоббс» комиксінің оқиға оқиғасының шабытына айналды. 2024 жылғы қаңтарда Уоттерсон Огайо штатының Кливленд Хайтс қаласында тұрады.

Ерте өмір

Билл Уоттерсон 1958 жылғы 5 шілдеде Вашингтон қаласында Кэтрин Уоттерсон (1933–2022) мен Джеймс Годфри Уоттерсонның (1932–2016) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі патенттік адвокат болып жұмыс істеді. 1965 жылы алты жасар Уоттерсон отбасымен бірге Кливленд қаласының маңындағы Чагрин-Фолс қаласына (Огайо штаты) көшіп барды. Уоттерсонның Томас Уоттерсон есімді інісі бар. Бірде төртінші сыныпта оқып жүргенде ол Шульцке хат жазды, және Шульц жауап берді, бұл Уоттерсонды қатты таңқалдырды. Ол кезде бұл оған үлкен әсер етті. Оның ата-анасы оның өнерге деген құштарлығын қолдады. Кейіннен олар оны «консервативті бала» деп еске алды – қиялдауы мол, бірақ «фантазиялық емес», және ол кейіннен жасаған Кальвин кейіпкерінен мүлдем өзгеше еді. Уоттерсон бастауыш және орта мектепте оқып жүрген кезінде карикатура салатын өнерін дамытты, достарымен бірге мектепке арналған супербатырлар комикстерін жасады, сондай-ақ мектеп газеті мен жылнамаға карикатуралар мен суреттер қосты. Орта мектепті бітіргеннен кейін Уоттерсон Кенион колледжіне түсті, онда ол саяси ғылым мамандығын таңдады. Ол мамандығы бойынша карикатура саласымен айналысуды жоспарлаған, бірақ саяси ғылымды оқыса, редакциялық карикатураға көшуге көмектесетініне сенді. Ол өнер дағдыларын жетілдіруді жалғастырды, екінші курста жатақханасының төбесіне Микеланджелоның «Адамның жаратылуы» суретін салған. Ол сондай-ақ колледж газетіне карикатуралар салған, олардың кейбіреулері «Spaceman Spiff» карикатураларын қамтыды. Уоттерсон 1980 жылы Кенион колледжін бітіріп, бакалавр дәрежесін алды. Кейіннен Уоттерсон комиксіндегі кейіпкерлерге ат қойғанда, Кальвин (протестант реформаторы Жан Кальвиннің құрметіне) және Хоббс (әлеуметтанушы Томас Хоббстың құрметіне) деп шешті, бұл Кенионның саяси ғылым факультетіне жасалған «құрметті ишара» болды. «Калвин мен Хоббстың толық жинағы» еңбегінде Уоттерсон Кальвиннің аты «тағдырға сенетін 16 ғасыр теологының» есімімен, ал Хоббстің аты «адам табиғатына пессимистік көзқараспен қараған 17 ғасыр философының» есімімен байланысты екенін айтты. Содан кейін ол шағын жарнама агенттігіне жұмысқа орналасып, төрт жыл бойы дизайнер болып жұмыс істеді, азық-түлік тауарларына жарнама жасады, сонымен қатар жеке жобаларымен айналысты, оның ішінде өзінің комиксін әзірлеу және «Target: The Political Cartoon Quarterly» журналына материалдарын ұсыну. Бос кәсіпкер ретінде Уоттерсон әр түрлі тауарлар үшін көптеген жұмыстар жасады, соның ішінде ағасының тобының альбомына сурет салу, күнтізбелер, киім үлгілері, оқулықтар, журналдардың мұқабалары, плакаттар және бедел карталары.

Кальвин мен Хоббс және табысқа жету

Уоттерсон жеке қанағат алу үшін жұмыс істейтінін айтқан. Ол 1990 жылы Кенион колледжінің түлектеріне: «Егер жұмыс тек өзіміз үшін жасалса, біз қаншалықты көп еңбектене беретініміз таң қалдырады», – деді. «Кальвин мен Хоббс» алғаш рет 1985 жылдың 18 қарашасында жарық көрді. «Кальвин мен Хоббс» он жылдық мерейтойына арналған кітабында оның шабыт көздерінің арасында «Астық шараптары», «Пого» және «Крейзи Кэт» бар екенін жазды. Уоттерсон «The Komplete Kolor Krazy Kat» кітабының бірінші томына кіріспе жазды. Уоттерсонның стилі Винсор Маккейдің «Сламберлендтегі Кішкентай Немо» туындысының ықпалын да көрсетеді. Көптеген суретшілер сияқты, Уоттерсон да өмірінен, қызығушылықтарынан, сенімдерінен және құндылықтарынан жұмысына елементтер енгізді – мысалы, велосипед тебу хоббиі, әкесінің «мінез құру» туралы айтқан сөздерінің естеліктері және тауар таңбасы мен корпорацияларға қатысты көзқарасы. Уоттерсонның мысығы Спрайт Хоббстың мінезі мен физикалық ерекшеліктеріне үлкен әсер етті. Уоттерсон мансабының көп бөлігін газет комикстерінің ахуалын өзгертуге арнады. Ол комикстердің көркемдік құндылығы төмендеп бара жатқанына және газеттерде оларға бөлінетін орын қысқа ойлы баспагерлердің еркі бойынша азайып бара жатқанына сенді. Сонымен қатар, ол өнерді жасалған ортасына қарай бағаламау керек деп ойлады (яғни «жоғары» өнер немесе «төмен» өнер деген жоқ – тек өнер ғана бар). Уоттерсон «FoxTrot» және «For Better or For Worse» туындыларына алғы сөз жазды.

Суретші кейіпкерлерін коммерцияландыруға қарсы күресу

Көп жылдар бойы Уоттерсон баспагерлердің өнімдерін тауарға айналдыруға жасаған қысымына қарсы күресті, ол мұның шығармашылық процесіне немесе оқуға нұқсан келтіріп, комиксін арзандатады деп санады. Ол Кальвин мен Хоббстың суреттерін саудаға арналған кеселерге, стикерлерге және футболкаларға басудан бас тартты, себебі мұндай әрекет кейіпкерлердің бейнесі мен ерекшеліктерін девальвациялайды деп ойлады. Уоттерсонның сөзіне қарағанда, Universal оған үнемі қысым көрсетіп отырды және ол жаңа суретші болғандықтан, оған мүмкіндік беруге дайындық танытқан синдикатты тапқанына қуанғандықтан, келісімшартты толық оқымай-ақ қол қойды (бұрын екі синдикат оның өтінімін қабылдамаған еді). Ол келісімшарттың өте бір жақты екенін, Universal қаласа, оның келісімінсіз кейіпкерлеріне лицензия бере алатынын, тіпті оны жұмыстан босатып, жаңа суретшімен Calvin and Hobbes комиксін жалғастыра алатынын айтты. Уоттерсонның ұстанымы ақырында жеңіске жетті және ол келісімшартты қайтадан келісіп, өзінің жұмысына толық құқықтарды иеленді. Бірақ кейін ол лицензиялық талас оны шаршатып, 1991 жылы тоғыз айлық демалысқа шығу қажеттігіне себеп болғанын жеткізді. Уоттерсонның күш-жігеріне қарамастан, көптеген заңсыз көшірмелер табылған, олардың арасында Кальвин мен Хоббстың арақ ішіп отырғаны немесе Кальвиннің логотипке зәр сиқып тұрғаны бейнеленген заттар да болды. Уоттерсон: "Келвин мен Хоббс тауарларынан тек ұрылар мен вандалдар ғана пайда көреді" деді.

Жексенбілік лентаның форматын өзгерту

Уоттерсон жексенбілік комикстердегі қалыптасқан форматты сынға алды, ол сурет салуды бастаған кезде (және әртүрлі дәрежеде солай болды) қолданыста болды. Типик композиция үш қатардан, жалпы сегіз шаршыдан тұрады, бұл қалыпты өлшеммен басылғанда бір беттің жартысын алып жатады. (Бұл жағдайда, «жарты бет» дегеніміз – абсолюттік өлшем, яғни номиналды бет өлшемінің жартысы, және комикстің таралымы үшін басылатын нақты бет өлшемімен байланысты емес.) Кейбір газеттерде жексенбілік материалдарға арналған орын шектеулі болғандықтан, комикстің мөлшерін кішірейтеді. Олардың жиі қолданатын тәсілдерінің бірі – жоғарғы екі панельді кесіп тастау, бұл Уоттерсонды комикстің мазмұнына толық сәйкес келмейтін, бір рет қолданылатын әзілдерге орын бөлуге мәжбүр етті. Бірінші демалысынан оралуға дайындалып тұрған (екіншісі 1994 жылы болды) Уоттерсон өзінің синдикатымен «Кальвин мен Гоббс» үшін жаңа форматты талқылады, ол оған кеңістікті тиімдірек пайдалануға және газеттерді комиксті жарты бетке басып шығаруға итермелейтін еді. Universal комиксті жарты бет түрінде ғана сатуға келісті, бұл газеттердің наразылығын тудырды және Ваттерсонды редакторлар мен кейбір әріп-суретшілерден (ол оларды «артық ынталы» деп сипаттады) сынға ұшыратты. Ақырында, Universal келісімге келіп, газеттерге толық жарты беттік нұсқаны немесе мөлшер туралы алаңдаушылықты азайту үшін кішірейтілген нұсқаны таңдау мүмкіндігін ұсынды. Уоттерсон бұл көптеген газеттерде орын жоғалтуға себеп болғанын мойындады, бірақ соңында бұл пайдалы болды деп санады, себебі ол газет оқырмандарына ақшаларына лайық жақсы комиксті ұсынып отырғанын және редакторлар өздерінің қалауынша «Кальвин мен Гоббсты» басып шығармауға құқылы болды. Ол өзінің танымал туындысы үшін кешірім сұрамайтынын қосты.

Кальвин мен Хоббстан кейін

Кальвин мен Хоббс тоқтатылғаннан бері Уоттерсонмен байланысуға көптеген әрекеттер жасалды. 1998 және 2003 жылдары The Plain Dealer және Cleveland Scene газеттері тілшілерді жіберді, бірақ екеуі де медиадан қашқан Уоттерсонмен байланыса алмады. 1995 жылдан бері Уоттерсон сурет салумен айналысады, бір кезде әкесімен бірге орман пейзаждарын салды. Ол көпшілік назарынан тыс қалып, комиксті қайта бастауға, комикс кейіпкерлеріне негізделген жаңа туындылар жасауға немесе жаңа коммерциялық жобаларға кірісуге қызығушылық танытпады, бірақ бірнеше «Кальвин мен Хоббс» антологияларын жариялады. Ол автограф бермейді және кейіпкерлеріне лицензия бермейді. Уоттерсон өзінің кітаптарының қолтаңбаланған түпнұсқаларын туған қаласы Чагрин-Фолс, Огайодағы отбасылық кітап дүкенінің сөрелеріне жасырын түрде қоятыны белгілі болды. Ол қолтаңбаланған кітаптардың кейбіреулері интернетте қымбат бағаға сатылып жатқанын білгеннен кейін бұл тәжірибені тоқтатты. Уоттерсон сирек сұхбат береді немесе көпшілік алдында көрінеді. Оның ең ұзақ сұхбаттары The Comics Journal журналының 1989 жылғы ақпан айындағы санында және 1987 жылғы Honk журналында жарияланды. 1999 жылдың 21 желтоқсанында Los Angeles Times газетінде «Ферьян» авторы Чарльз М. Шульц зейнетке шығуына орай Уоттерсон жазған қысқа мақала жарияланды. 2003 жылы The Washington Post газетінің тілшісі Джин Вайнгартен Уоттерсонға Барнаби кітабының бірінші басылымын сұхбат алуға ынталандыру үшін жіберді. Вайнгартен кітапты Уоттерсонның ата-анасына хатпен бірге тапсырып, Уоттерсон байланысқа шыққанша қонақүйінде күтетінін айтты. Келесі күні Уоттерсонның редакторы Ли Салем Вайнгартенге суретші келмейтінін хабарлады. 2005 жылдың қазан айында Уоттерсон оқырмандардан түскен 15 сұраққа жауап берді. 2007 жылдың қазан айында ол The Wall Street Journal газетінде Шарль М. Шульцтің өмірбаянын «Шулц және Арахис» атты шолумен жазды. 2008 жылы ол Ричард Томпсонның Cul de Sac комиксінің бірінші кітап жинағына алғы сөз жазды. 2011 жылдың сәуірінде Эндрюс МакМилдің өкілі «Огайо штатының Кливленд Хайтс қаласындағы Уильям Уоттерсоннан» пакет алды, онда 2009 жылы диагноз қойылған Ричард Томпсонның құрметіне Паркинсон ауруына қарсы жинақталған қаражат үшін Уоттерсон салған Пити Оттерлуптің суреті бар еді. Уоттерсонның синдикаты (кейін Universal Uclick болды) картина 1995 жылы «Кальвин мен Хоббс» тоқтағаннан бері көрген алғашқы жаңа туынды екенін мәлімдеді. 2009 жылдың қазан айында Невин Мартелл «Кальвин мен Хоббсты іздеу» атты кітап жариялады, онда автор Уоттерсонмен сұхбат алуға тырысқан оқиға баяндалған. Ол достарымен, әріптестерімен және отбасы мүшелерімен сұхбаттасқан, бірақ суретшінің өзімен кездеспеді. 2010 жылдың басында Уоттерсон «The Plain Dealer» газетіне «Кальвин мен Хоббс» тоқтағанының 15 жылдығына арналған сұхбат берді. Комиксті тоқтату туралы шешімін түсіндіріп, ол былай деді: 2013 жылдың қазан айында «Mental Floss» журналы Уоттерсонмен сұхбаттасты, бұл комикс тоқтағаннан бергі екінші сұхбат еді. Уоттерсон «Кальвин мен Хоббс» комиксіне қайта оралмайтынын және шешіміне қанағаттанғанын растады. Сондай-ақ, ол комикс индустриясындағы өзгерістер және оның болашақтағы бағыты туралы пікірін білдірді. 2013 жылы «Құрметті мырза Уоттерсон» атты деректі фильмі жарық көрді, ол «Кальвин мен Хоббс» комиксінің мәдени әсерін зерттейді. Уоттерсоннің өзі фильмде қатыспады. 2014 жылдың 26 ақпанында Уоттерсон «Кальвин мен Хоббс» комиксі тоқтағанынан бергі алғашқы мультфильмін жариялады: «Stripped» деректі фильмінің плакатын. 2014 жылы Уоттерсон The Art of Richard Thompson кітабының авторы болды. 2014 жылдың маусым айында Pearls Before Swine комиксінің үш жолағында (4, 5 және 6 маусымда жарық көрген) Уоттерсоннің қонақ суреттері пайда болды, өйткені ортақ досы Ник Галифианакис оны және суретші Стефан Пастис таныстырды, олар электрондық пошта арқылы байланысты. Пастис бұл күтпеген ынтымақтастықты «Бигфутқа көз жеткізумен» салыстырды. «Стефанмен бірге осы ақымақ бірлестікті жасап, оның нәтижесін Ричард Томпсонның құрметіне Паркинсон ауруын зерттеу үшін ақша жинауға пайдалана аламыз деп ойладым. Бұл толық үйлесімділік болды», - деді Уоттерсон The Washington Post газетіне берген сұхбатында. Стефан Пастис өзінің комиксіне оралған күні, ол 1995 жылдың 31 желтоқсанындағы «Кальвин мен Хоббс» комиксінің соңғы жолағына сілтеме жасап, Уоттерсонға құрмет көрсетті. 2014 жылдың 5 қарашасында Уоттерсонның 2015 жылғы Ангулем халықаралық комикс фестиваліне арналған плакаты ашылды, онда оған 2014 жылы Гран-при сыйлықтары табысталды. 2016 жылдың 1 сәуірінде, Ақпан күні, Беркли Бритэд Facebook-та Уоттерсон «франшизаны менің «әкімшілігіме» берді» деп жазды. Одан кейін Кальвин, Хоббс және Опус суреттері бар комикс жариялады. Комикс Уоттерсонның қолымен қол қойылған, бірақ оның қатысу дәрежесі күмәнді болды. Бритэд 2017 жылдың 27 қарашасындағы комиксінде Стив Даллас кейіпкерінің орнына Хоббсты пайдаланды. Хоббс 2021 жылдың 9, 11 және 12 маусымдарындағы комикстерде де Билл Мысық кейіпкерінің орнына пайда болды.

Көрмелер

2001 жылы Огайо штатының Университетіндегі Билли Ирландияның мультфильмдер кітапханасы мен мұражайы Уоттерсонның жексенбілік комикстерінен көрме ұйымдастырды. Ол өзінің ең ұнаған 36 комиксін таңдап, оларды түпнұсқа суретімен және түсті түпкілікті нұсқасымен бірге қойды, көптеген жұмыстарға жеке түсініктемелер қосылған. Ваттерсон 2001 жылдың 10 қыркүйегінде ашылған "Кальвин және Гоббс: 1985–1995 жылдарғы жексенбілік беттері" атты көрмеге алғысөз ретінде жазылған эссе де жазды. Көрме 2002 жылдың қаңтар айында жабылды. Осы көрменің бірге жарық көрген каталогы да осы атаумен аталды. 2014 жылдың 22 наурызынан 3 тамызына дейін Уоттерсон Огайо штатының Университетіндегі Билли Ирландияның мультфильмдер кітапханасы мен мұражайында тағы да көрме өткізді. Бұл көрмемен бірге Ваттерсон университетпен бірлесіп сұхбаттасуға қатысты. Көрменің құрамына "Кальвин мен Хоббсты зерттеу" атты көрме каталогы енді. Кітапта музейдің кураторы Дженни Робб жүргізген Билл Уоттерсонмен ұзақ сұхбат жарияланды.

Құпиялар

Уоттерсон 28 жылдың ішіндегі алғашқы жарияланған жұмысын 2023 жылдың 10 қазанында шығарды, ол "Жұмбақтар" деп аталды. Бұл "адамның түсініксіз нәрселерінен" не болатыны туралы "ересектерге арналған мысал" болды. Бұл жұмыс иллюстратор және карикатурист Джон Каштпен бірлесіп жасалған туынды.