Кіріспе

Өнімдік бағдарламалық қамтамасыз етуді енгізу әдісі – бағдарламалық қамтамасыз етуге негіделген қызметті немесе компонентті ұйымдық құрылымның немесе жеке пайдаланушының жұмыс процесіне тиімді интеграциялау үшін жүйелі құрылымдалған тәсіл. Осы жазбада "ірі" (күрделілік айырмашылықтарымен түсіндіріледі) өнімдік бағдарламалық жасақтаманы енгізудің процестерді модельдеу (Process Modeling) жағына баса назар аударылады, мысал ретінде Enterprise Resource Planning жүйелерін енгізу қарастырылады.

Шолу

Өнімдік бағдарламалық жасақтаманы іске қосу әдісі – пайдаланушылар мен/немесе ұйымдарды нақты бағдарламалық өнімді пайдалануға бағыттайтын жоспар. Бұл әдіс – бағдарламалық өнімді іске қосу кезінде жиі кездесетін мәселелерді шешуге арналған ережелер мен ұстанымдар жиынтығы: ұйымдық деңгейде бизнес-мақсаттарға сәйкестік және адам факторынан қабылдау. Бағдарламалық жасақтаманы енгізу, бағдарламалық өнімді жасау тізбегінің соңғы кезеңі ретінде, қаржылық жағынан маңызды мәселе болып табылады. Деректерге сәйкес, өнімдік бағдарламалық жасақтаманы іске қосу, бағдарламалық жасақтаманы сатып алу бюджетінің үштен бірін (жабдық пен бағдарламалық қамтамастың жалпы құнынан артық) құрайды.

Бағдарламалық жасақтаманы бейімдеу және бизнес процестерді қайта құру

Процесс моделі, өнімдік бағдарламалық жасақтама мен ұйымдық құрылымдарды үйлестіру үшін қолданылады, өнімдік бағдарламалық жасақтама мен ұйымдық құрылым бағдарламалық жасақтаманы енгізу үшін жеткілікті үйлесімді емес деген қорытындыға келген кезде маңызды мәселені қамтиды. Мұндай жағдайда екі мүмкіндік бар: бағдарламалық жасақтаманы жекешелендіру немесе ұйымдық құрылымды, яғни бизнес-процестерді қайта жобалау. Бағдарламалық жасақтаманы жекешелендіру, іс жүзінде, өнімдік бағдарламалық жасақтаманы тапсырыс бойынша жасалған бағдарламалық жасақтамаға айналдырады, себебі стандартталған бағдарламалық жасақтама тұжырымы қолданылмайды. Бұл бағдарламалық жасақтамаға қолдау көрсетуді жоғалтуға және бағдарламалық жасақтаманы пайдалану кезінде туындайтын мәселелерді шешу үшін кеңес алу қажеттілігіне алып келуі мүмкін. Дегенмен, жекешелендіру ұйымдық тұтастықты өзгертпейді, бұл соңғы пайдаланушыларға аз қысым түсіреді, себебі жұмыс ағынында аз өзгерістер немесе ауысулар қажет болады. Бұл жайт, кез келген жаңа (өнімдік) бағдарламалық жасақтаманы қабылдауға оң әсер етеді және енгізу бюджетінің жұмсақ бөлігінде енгізу уақытын және шығындарын азайтуы мүмкін. Бизнес-процестерді қайта жобалау, өнімдік бағдарламалық жасақтаманы пайдалануға қарсылық тудыруы мүмкін, себебі өзгертілген бизнес-процестер өнімдік бағдарламалық жасақтаманың соңғы пайдаланушыларының міндеттері мен жауапкершіліктерін өзгертеді. Алайда, өнімдік бағдарламалық жасақтама өзгертілмесе, жақсырақ қолдау, оқыту және қызмет деңгейлерін қамтамасыз етуге болады, себебі қолдау бағдарламалық жасақтаманың нақты тұтастығы үшін жасалған.

Бас принцип пен мамандық

Өнімдік бағдарламалық құралды енгізу процесіндегі тағы бір мәселе – енгізу әдісін қаншалықты деңгейде қолдану керек деген таңдау, немесе тіпті сұрақ. Енгізу әдістерін бір жағынан басшылыққа алушы принцип ретінде қолдануға болады, яғни әдіс кез келген жобаның енгізу кезеңі қалай жүруі керек деген жалпы түсінік береді. Бұл таңдау таңдалған әдісте ескерілмеген жағдайлық факторларға көбірек орын береді, бірақ енгізу процесін іске асыру кезінде туындайтын сұрақтарда беймаздыққа алып келуі мүмкін. Екінші жағынан, әдістерді кәсіби мамандық ретінде қолдануға болады, яғни әдіс қатаң түрде қабылданып, оны қолдану басшылық принцип емес, кәсіби білік болуы керек. Егер енгізу процесі өте күрделі және нақты әрекеттерге байланысты болса, бұл көзқарас өте пайдалы. Ұйымдастыру және сапаны басқару осы көзқарасқа келіседі, себебі кез келген әдісті қатаң қолдану ұйымдық деңгейде нақтылықты арттырады. Алайда, өзгерістерді басқару енгізу әдісінің икемділігі енгізу процесінің «жұмсақ» жағына көбірек мүмкіндік беретінін көрсетеді.

Қолданылу шеңберлері

Белгілі бір өнімді немесе қызметті іске асыру ережелері жиынтығы ретінде қызмет ететін іске асыру әдістерінен өзгеше, іске асыру шеңберлері жобаны басқару құрылымы болып табылады және іске асыру кезеңін уақыт, бюджет және сапа тұрғысынан анықтайды. Іске асыру әдісін жүзеге асыру үшін бірнеше жобаны басқару әдістерін негіз ретінде пайдалануға болады. Аталған материал өнімдік бағдарламалық құралды іске асыруға қатысты болғандықтан, іске асыру кезеңін қолдауға ең ыңғайлы жобаны басқару әдістері – бағдарламалық құралдар мен ақпараттық жүйелерге бағытталған жобаны басқару әдістері болып табылады. Іске асыру әдістері үшін шеңберді қолданудың тиімділігі Динамикалық және статикалық жүйелерді дамыту әдісі (DSDM) және Prince2 жобаны басқару әдісі шеңберлерін пайдалану мысалдары арқылы түсіндіріледі.

DSDM

Динамикалық жүйелерді дамыту әдісінің артықшылығы – бұл әдіс итерация және инкременттік құндылық принциптерін пайдаланады, яғни жобалар қайталама кезеңдерде жүзеге асырылады, әрбір кезең жобаға құндылық қосады. Осылайша, іске асыру кезеңдерін инкременттік түрде жүргізуге болады, бұл жобаның маңызды аспектілеріне, мысалы, қабылдау деңгейіне, хабардарлыққа және әрбір инкременттегі біліктерге қосымша құндылық әкеледі [Ф. Фон Мейенфельдт, Basiskennis жобаны басқару, Академиялық қызмет 1999]. Кездейсоқ ауқымды басқарудан өзге, инкременттер іске асыру кезеңдерінің ауқымын модельдеу процесінде де қолданылуы мүмкін. Инкременттерді қолдану арқылы бизнес-архитектура мен өнімдік бағдарламалық жасақтаманың процестік модельдерін үйлестіруге болады, себебі кезеңнің әрбір инкрементінде толықтырылатын мәліметтер екі модельді де жақындастырады. DSDM кезеңдік оқыту, құжаттама және қарап шығу үшін де мүмкіндіктер қарастырады.

Бағалаулар

Енгізілген әдісті қолдану, әдістің бағдарламалық өнімді іске асыруға арналған мүмкіндіктерін ұсынады. Бұл әдісті пайдалануды жеңілдетеді және қолдау көрсету мүмкіндіктерін арттырады. Бірақ, енгізілген әдістің кемшілігі – оны тек белгілі бір өнімнің бағдарламалық құралы үшін ғана қолдануға болады. Егер инженерлер мен консультанттар бірнеше бағдарламалық өнімдермен жұмыс істейтін болса, жалпы әдіс оларға тиімдірек болады, себебі ол жұмыс істеудің бірыңғай тәсілін ұсынады. ERP модельдеуі сияқты жалпы әдіс, бірнеше ERP жүйесінде қолданылуы мүмкін. Енгізілген әдістерден өзгеше, жалпы әдістерді пайдалану арқасында инженерлер мен консультанттар, клиенттер ұйымдарында бірнеше ERP жүйесі іске қосылған компанияда жұмыс істейтін болса, бірнеше енгізілген модельдерді меңгерудің орнына, бір ғана жұмыс әдісіне бейімделе алады. Дегенмен, жалпы әдістердің бір кемшілігі бар – жобаларды іске асыру тым жағдайға байланысты болуы мүмкін, бұл модельдеу процесін жүзеге асыруда қиындықтар мен күрделіліктер тудырады, себебі қолдау деңгейі төмен болады.