Кіріспе

Phyllanthus – Phyllanthaceae тұқымдасының ең ірі туысы. Бұл туыстағы түрлердің саны 750-ден 1200-ге дейін бағаланады. Phyllanthus өсімдіктерінің өсу формаларының ерекше әртүрлілігі бар, оның ішінде бір және көп жылдық шөптер, бұталар, өрмелер, суда жүзетін өсімдіктер және қалың сабақты суккуленттер кездеседі. Кейбір түрлерінде жапырақ сияқты жалпақ сабақтары – кладодтар болады. Гүлдік морфологиясы мен хромосомалық саны әртүрлі, сондай-ақ тұқымдық өсімдіктердің ішіндегі ең кең тозаң түрлерінің спектрін қамтиды. Әртүрлілігіне қарамастан, Phyllanthus түрлерінің көбі "филлантоидты тармақтану" деп аталатын өсу түрін көрсетеді, онда тік сабақтар жапырақты, гүлді (гүл жаратын), плагиотроптық (көлденең немесе көлбеу) сабақтарды дамытады. Басты (тік) сабақтағы жапырақтар "катафиллдер" деп аталатын қабыршақтарға дейін азаяды, ал басқа сабақтардағы жапырақтар қалыпты дамиды. Phyllanthus Жер шарындағы барлық тропикалық және субтропикалық аймақтарда таралған. Бұл туысты алғаш рет 1753 жылы Карл Линней сипаттаған, бірақ типтік түрі анықталмаған. Phyllanthus туысының бұл кеңейтілген нұсқасы 32 қытайлық (және солтүстік Индоқытайлық) түрлерін қоса алғанда, кішірек туыстарға бөлінуі мүмкін. Туысты толық қайта қарау, оның ішінде жаңа классификация, негізгі топтарды терең молекулалық зерттеуден кейін жүргізілуде.

Қалдық деректері

Польшаның Батыс Карпаттарындағы Новый Сач алқабының орта миоцендік тұщы су шөгінділерінен алынған бұрғылау үлгілерінен Phyllanthus туысына жататын екі қазба тұқым табылды. Бұл тұқымдар Батыс Сібірдегі олигоцен және миоцен дәуірлеріне жататын †Phyllanthus triquetra және †Phyllanthus compassica қазба түрлерінің тұқымдарымен ұқсас. Phyllanthus қазбалары Польшадағы бірнеше миоцен және плиоцендік жерлерде белгілі.

Аңтану биологиясы

Филант өсімдіктері тозаңдану биологиясы және коэволюция салаларында маңызды, себебі олардың кейбір, бірақ барлық емес түрлері Epicephala (жапырақ гүлдері) туысындағы көбелектермен ерекше өзара байланысқа ие. Көбелектер гүлдерді белсенді тозаңдандырады. Ағаштың көбейе алатын тұқымдарын қамтамасыз ете отырып, көбелектер гүлдердің жұмыртқалықтарына жұмыртқа салады, онда олардың дернәсілдері дамитын тұқымдардың бір бөлігімен қоректенеді. Epicephala-ның басқа түрлері Glochidion және Breynia туыстарындағы кейбір өсімдіктердің тозаңдаушылары болып табылады, олардың екеуі де филогенетикалық тұрғыдан Филант ішінде орналасқан.

Ғылыми-зерттеу және дәстүрлі медицина

P. emblica жемісі, әсіресе таниндерге бай болуы себепті, дәстүрлі медицинада қолданылып келеді және оның мүмкін биологиялық қасиеттері зерттелуде. Осы туыстың жапырақтары, тамырлары, сабақтары, қабығы мен жидектері лигнандар және басқа да фитохимиялық заттарды қамтиды.