Жаңа Мексика штатындағы Санта-Фе архиепархиясы

Кіріспе

Нью-Мексико штатындағы Рим католик архиепископиясы, АҚШ. Нью-Мексико штатындағы архиепископия, АҚШ.

Санта-Фе архиепископиясы (Archidioecesis Sanctae Fidei in America Septentrionali, лат.) – АҚШ-тың оңтүстік-батыс аймағындағы Нью-Мексико штатындағы Латын шіркеуінің шіркеулік аумағы немесе епархиясы. Бас шіркеу, Ассизидің Әйгілі Франциск кафедральді базиликасы Санта-Фе қаласында орналасқан, ал әкімшілік орталығы Альбукерке қаласында. Епархия Рио-Ариба, Таос, Колфакс, Юнион, Мора, Хардинг, Лос-Аламос, Сандовал, Санта-Фе, Сан-Мигель, Квей, Берналлилло, Валенсия, Сокорро, Торранс, Гвадалупе, Де-Бака, Рузвельт және Карри округтерін қамтиды. Қазіргі архиепископ – Джон Чарльз Вестер, ол 2015 жылдың 4 маусымында қызметке тағайындалды. Архиепископтық 2018 жылдың 29 қарашасында ондаған жылдарға созылған сексуалдық зорлауларға байланысты ағымдағы сот процестері мен штаттың бас прокурорының католик шіркеуінің дін қызметкерлерінің бұзық әрекеттерін қалай қарағаны туралы жаңа тергеуіне байланысты банкроттыққа өтініш білдіретінін хабарлады. 2019 жылдың маусымында банкроттық жарияланды, ал 2022 жылдың қазанында банкроттық жоспары ұсынылды.

Католицизмнің Нью-Мексикодағы басталуы

Санта-Фе аймағындағы католицизм тарихы 16 ғасырдың ортасында, испандықтардың бұл аймаққа келуімен басталды. 1527 жылы конкистадорлар алтын мен күміс іздеп, қазіргі Нью-Мексико жерінен өтіп кеткенімен, алғашқы тұрақты қоныстар 1598 жылға дейін келген жоқ. Сол жылы Хуан де Онате 500 испандық қоныс аударушы және 7000-ге жуық малмен Жаңа Испаниядан келді. Онымен бірге он францискандық діни қызметкер келді, олар Нью-Мексикода алғашқы испан миссияларын құрды. Әсіресе, Сан-Мигель миссиясы Америка Құрама Штаттарында салынған ең көне шіркеу құрылыстарының бірі саналады. Бастапқы қыш қабырғалар мен алтарь 1610 жылы Мексикадан келген Тлаксалан үндістерімен салынған, бірақ құрылыстың көп бөлігі 1710 жылы қайта салынды (АҚШ-тағы ең көне шіркеулердің тізімін қараңыз). 1608 жылы францискандар 7000-нан астам жергілікті тұрғынды католик дініне өткізді. Жергілікті тұрғындар шіркеуге барып, католиктер сияқты мінез-құлық танытса да, пуэбло халқы жергілікті әдет-ғұрыптары мен сенімдерін сақтап, миссионерлерді көңілсіздікке түсірді. Энтеогендік есірткілерді қолдануға тыйым салуға тырысып, діни рәсімдерде қолданылатын маскаларды, дұға таяқтарын және бейнелерді тәркілегеніне қарамастан, жергілікті тұрғындарды толыққанды дінге өткізу әрекеттері толыққанды сәтті болған жоқ. Миссионерлердің пуэбло үндістерін дінге өткізуге жасаған алғашқы тырабыс сәтсіздікке ұшыраса да, испан отарлауының дінге шақырушылық аспектісі мен миссияның күші сақталды. Бұл азаматтық басқару мен дін қызметкерлері арасында шиеленіске әкелді. Испанияның губернаторы Бернардо Лопес де Мендисабал жұмысшылардың құқықтарын қорғап, оларға жергілікті діни рәсімдерін орындауға рұқсат беру арқылы жергілікті халықтың құқықтарын қорғауға тырысты. Миссионерлер губернаторды тұтқындап, Мексика инквизициясына тапсырды, онда ол дінге қарсылық жасады деп танылды. Бұл миссионерлердің билігін нығайтып, олардың қатаң ережелерін жергілікті халыққа таңуларын қамтамасыз етті. Пуэбло үндістеріне таңылған бұл қатаң теократиялық үкім Пуэбло көтерілісіне әкеп соқты. 47 пуэблолық емшілерді тұтқындап, төртеуін өлім жазасына кескен жауап ретінде "Попе" есімді пуэбло үндісі 1680 жылы испандықтарды аймақтан қуу үшін көтеріліс ұйымдастырды. 400 испандық қоныс аударушы, оның ішінде 33 францискандық миссионердің 21-і қаза тапты. Қалғандары, соның ішінде көптеген үнді құлдары, оңтүстікке қарай Эль-Пасо-дель-Нортеге шегінді. Көтерілістен кейін жергілікті тұрғындар аймақтағы католицизмнің барлық элементтерін жойып, ырымдық ваннада тазаланды. Олардың тәуелсіздігі ұзаққа созылмады, испандықтар 1692 жылы оралды. Францискандық діни қызметкерлер оралғаннан кейін, жергілікті тұрғындар өздерінің дәстүрлі рәсімдерін, салттарын және дінін орындай алды. Санта-Фе архиепископиясының сөздері бойынша, Нью-Мексиконы қайта басып алғаннан кейін Мексика тәуелсіздігіне дейінгі кезең татуласу мен өсу кезеңі болды. Екі тараптан да зұлымдық пен жазалаушылық болғанымен, содан кейінгі ғасырлар аймақтың мәдени және тарихи жағдайларын көрсететін "шын мәнінде ерекше" католицизм формасын қалыптастырды.

The History of Catholicism in the Santa Fe area began in the mid 16th century, with the arrival of the Spanish to the area. While conquistadors had already passed through what is now known as New Mexico in search of gold and silver as early as 1527, the first permanent settlement did not arrive in the area until 1598. In that year, Juan de Oñate arrived from New Spain with 500 Spanish settlers and nearly 7,000 head of livestock that. With him came ten Franciscan priests, that established the first Spanish missions in New Mexico. One in particular, the San Miguel Mission, is considered one of the oldest church structures originally built in the continental United States. The original adobe walls and altar were built by the Tlaxcalan Indians from Mexico in 1610, but much of the structure was rebuilt in 1710 (See List of the oldest churches in the United States). In 1608, the Franciscans converted over 7,000 natives to Catholicism. While the natives attended mass and behaved like Catholics, the native Pueblo people continued practice their local customs and beliefs, much to the chagrin of the missionaries. Despite attempts to outlaw the use of entheogenic drugs, and the seizure of masks, prayer sticks, and effigies used in religious ceremonies, the attempts to fully convert the natives was never fully successful. While the missionaries' early attempts to convert the Pueblo Indians can be seen as a failure, the proselytizing aspect of Spanish colonization, and the power of the mission, persisted. This eventually led to tension between the civil administration and the clergy. A Spanish Governor, Bernardo López de Mendizábal, attempted to protect native rights by enforcing labor rights and allowing natives to practice native religious ceremonies. The missionaries responded by having the governor arrested and turned over to the Mexican Inquisition, where he was found guilty of heresy. This ensured the power of the Missionaries, who imposed their strict rules upon the native population. This strict theocratic rule imposed on the Pueblo natives culminated in what is now known as the Pueblo Revolt. In response to the arrest of 47 Pueblo medicine men, and the execution of four, a Pueblo Indian named "Popé" led an uprising to expel the Spanish from the area in 1680. 400 Spanish settlers were killed, including 21 of the 33 Franciscan missionaries. The rest, including many Indian slaves, retreated south to El Paso del Norte. Following the revolt, the natives destroyed all elements of Catholicism in the area, and cleansed themselves in a ritual bath. Their independence was short lived, and the Spanish returned in 1692. After the Franciscan priests returned, the natives were able to practice their traditional rituals, ceremonies, and religion. In the words of the Archdiocese of Santa Fe, the period following the reconquest of New Mexico until Mexican Independence was a time of reconciliation and growth. While there were still abuses and reprisals on both sides, the centuries that followed produced a "truly unique" form of Catholicism that reflects the cultural and historical circumstances of the area.

Мексика-Америка соғысы, Зубирия және Санта-Фе шаңырағы

1833 жылы Хосе Антонио Лауреано де Зубирия и Эскаланте Дуранго архиепискобы болып тағайындалды. Зубирияның епископ ретіндегі мақсатының басым бөлігі – католицизм мен мексикалық ұлтшылдығының байланысын күшейту еді. Зубирия бұл байланысты шіркеудің институционалдық иерархиясын қайта бекіту арқылы нығайтуды жоспарлады. Ол айтарлықтай жетістікке жеткенімен, Мексика-Америка соғысы (1846–1848) салдарынан Нью-Мексиконың АҚШ-қа қосылуы оның жоспарларын қиындатты. Бұрын оның құзырында болған аумақтың көп бөлігі кенеттен Америка Құрама Штаттарының құрамына кірді, бұл ұлттық, нәсілдік және діни үғымдарды түсінуді күрделендірді. Мексикалық дін қызметкерлерін ығыстыру және католик шіркеуін «америкаландыру» мақсатымен аймаққа еуропалық-американдық дін қызметкерлерін тартуға тырысты, бұл мексикалық американдықтар мен еуропалық-американдықтар арасында шиеленіс тудырды. Сол кезде еуропалық-американдықтардың көпшілігі католицизмді «сенімсіздікпен қаралатын» дін деп есептеді және мексикалықтардың осы дінге сенгені үшін нәсілдік тұрғыдан кемсіз деп санайтын. Нью-Мексико мен Оңтүстік-Батыстың басқа аймақтарында тұратын еуропалық-американдықтар мен мексикалық американдықтар арасындағы үзіліс католицизмді мойындаған мексикалық американдықтар үшін көптеген мәселелерге әкелді. Мексикалық дін қызметкерлерінің орнына келген еуропалық-американдықтар американдық мәдениетке бейімделудің маңызды екенін түсінді және католик шіркеуінде жасаған өзгерістерін ақтау үшін нәсілшіл идеяларды пайдаланды. Дегенмен, Зубирия Дона Ана, Ла-Месилла және Лас-Крусес аймақтарына билік ету құқығын сақтап қалды, бұл Санта-Фе епискобы Жан Лами мен оның дін қызметкерлерін 1868 жылға дейін Оңтүстік Нью-Мексикоға кіргізбеді. Зубирия тағайындаған дін қызметкері Хосе Иса Бака, жағдай өзгергеннен кейін Дуранго архиепископтығына ауысу туралы өтініш білдірді. Зубирия оған Нью-Мексиконың оңтүстігіндегі маңызды приходтардың барлығын басқаруды тапсырды. Бака Месилла деген жерде өзін ең жайлы сезінді, онда ол Зубирияның қарсылық миссиясын жалғастыра отырып, шіркеудің бір бөлігі ретінде саяси ұстанымға ие болуға шешім қабылдады. Жан Лами Санта-Фе архиепископтығын құруда маңызды рөл атқарды. Епископ болып тағайындалған Жан Лами 1851 жылдың жазында Санта-Феге сапар шегіп келді. Санта-Феге келген соң Ламиге дін қызметкерлері оны әлі епископ ретінде мойындамағанын хабарлады, себебі бұрынғы епископ Зубирия бұл өзгерісті әлі растамаған еді. Лами бұл ауысуды растау үшін Дурангодағы Зубирияға барып қайтты. Бұл сапардан кейін де Лами мен Зубирия арасындағы қақтығыс жалғасты. Гуадалупа шартынан кейін территория әлдеқайда кішірейгенімен, Зубирия Дуранго епископы болып қалды. Зубирия мен Лами арасындағы басты дау – Нью-Мексиконың оңтүстігін кім басқаратыны туралы болды. Лами 1852 жылы Санта-Феге оралғаннан кейін, оның қиындықтары енді ғана басталғаны анық болды. Лами епископ болған кезде Санта-Феде көптеген дау-дамайлар туды. Ламидің епископ ретінде алғашқы қадамдары Нью-Мексиконың тұрғындарына ұнамады және оның шешімдері оған дейінгі епископтардың көптеген шешімдеріне қайшы келді. Мысалы, Лами Пенитент бауырластығын тыйым салып, әйелдермен некесіз бірге тұратын 5 дін қызметкерін қауымнан шығарды. Сонымен қатар, Лами Нью-Мексико мәдениетін ұнатпайтыны белгілі болды, бұл оның мексикалық дін қызметкерлеріне қатысты іс-әрекеттерінен көрінді. Лами өзінің наразылығын дін қызметкерлерін тағайындау арқылы білдірді. Олар тек жергілікті емес қана емес, сонымен қатар ол француздық және еуропалық дін қызметкерлерін таңдады, бұл Нью-Мексикода тұратын мексикалық католиктерге ұнамады. Ол бұл жек көрушілігін наразы дін қызметкерлерін жұмыстан шығару және батыс сәулет стилінде собор салу туралы бұйрықтары арқылы жалғастырды, бұл Мексикадағы шіркеулердің кең таралған стиліне қарама-қарсы болды. Нью-Мексикодағы католик шіркеуін «америкаландыру» деген бұл көзқарас көбінесе мексикалық дін қызметкерлері мен қазіргі батыс әкімшілігі арасында шиеленіс тудырды. Мексиканың Таос епархиясынан келген Антонио Хосе Мартинес Ламиге қарсы шағымдар тізімін жасады, оған көптеген басқа дін қызметкерлері қол қойды. Ламидің Санта-Фе архиепископы лауазымындағы қызметі кешігулер мен дау-дамайлармен басталды және Пенитент бауырластығын тыйым салу туралы шешімімен одан да нашарлады, бұл оның алғашқы реформасы болып есептелді.

In 1833, José Antonio Laureano de Zubiría y Escalante was appointed archbishop of Durango. A large part of Zubiría's mission as bishop was to enhance the connection between Catholicism and Mexican nationalism. Zubiria planned to enforce this connection by reasserting the institutional hierarchy of the church. While he did carry notable success, the annexation of New Mexico to the United States following the Mexican–American War (1846–1848) complicated his plans. Large parts of territory that once fell under his jurisdiction suddenly became a United States territory, complicating the notion the national, racial, and religious identity. There was an effort to introduce Euro American clergy to the region, as a way to displace Mexican priests and "Americanize" the Catholic Church there, which created tension between the Mexican Americans and Euro Americans. At the time, a large amount of Euro Americans viewed Catholicism as a "superstitious" church and felt that Mexicans were racially inferior for believing in this. There was a disconnect between the Euro Americans and the Mexican Americans living in New Mexico and other parts of the Southwest that caused many issues for the Mexican Americans that identified with Catholicism. The Euro Americans that had replaced the Mexican priests felt that assimilation to American culture was vital, and they used racist ideas to justify the changes that they were making to the Catholic Church. However, Zubiria still had jurisdiction over Doña Ana, La Mesilla, and Las Cruces which kept the newly appointed bishop of Santa Fe Jean Lamy and his clergymen out of Southern New Mexico until 1868. José Jesus Baca, a priest originally appointed by Zubiria, asked transfer to the archdiocese of Durango after following the change. In response, Zubiria appointed him to supervise all of the major parishes in southern New Mexico (Mora). Baca felt most comfortable in one of the parishes, named Mesilla, where he decided to take a political position as a part of the Church, continuing Zubiria's mission of resistance. Jean Lamy played a crucial role in the establishment of the Archdiocese Santa Fe. Named its bishop, Jean Lamy had traveled and eventually arrived in Santa Fe in the summer of 1851. Once there, Lamy was informed that the clergy did not yet recognize him as bishop because the previous bishop, Zubiría, had not yet confirmed the change. Lamy took it upon himself to visit Zubiría in Durango to confirm this switch. Even after this visit, the conflict between Lamy and Zubiría continued. Zubiría remained the bishop of Durango, although the territory was much smaller after the Treaty of Guadalupe. The main conflict between Zubiría and Lamy was over who would administer southern New Mexico. Once Lamy returned to Santa Fe in 1852, it became apparent that his woes had just begun. With Lamy as bishop, a lot of controversy throughout Santa Fe arose. Many of the initial actions Lamy had taken as bishop did not sit well with the parishioners of New Mexico and his decisions had contradicted many of the bishops before him. For instance, Lamy outlawed the Penitente Brotherhood and excommunicated 5 priests who were cohabiting with women outside of marriage. Furthermore, Lamy had a known dislike of New Mexican culture, and this became evident with his treatment of Mexican clergymen. Lamy expressed his dislike first through his appointment of clergymen. Not only were they non native, but he had chosen to appoint both French priests and Europeans which did not sit well with the Mexican Catholics living in New Mexico. He continued to express this dislike through a dismissal of dissident priests, and his orders to build a cathedral that followed western architecture as opposed to the more common Mexican style of churches. This attitude of "Americanizing" the Catholic Church in New Mexico created tension between the mostly Mexican clergy and the now western administration. A Mexican priest from the parish of Taos, Antonio José Martínez, compiled a list of complaints against Lamy, cosigned by many of the other clergymen. Lamy's tenure as archbishop of Santa Fe had started off with a series of delays and controversies, and only worsened with his decision to outlaw the Penitente Brotherhood, which eventually became known as his largest initial reform.

Бастапқы реформалар

Католик шіркеуінің мексикалық американдықтарды еленбей қалуы Нью-Мексикодағы Пенитенте бауырластығының құрылуына жағдай жасады. Пенитенте бауырластығы – әлі күнге дейін қызмет ететін католиктік миряндық бірлестік. Пенитентелер үш негізгі принципті ұстанады: қайырымдылық, дұға және жақсы үлгі болу. Олардың діни қажеттіліктерін қамтамасыз етумен қатар, өзара көмек және қоғамдық қайырымдылық олардың сенімдерінің маңызды бөлігін құрады. Пенитентелер Мексика тәуелсіздігінен кейін 1820 жылдары Нью-Мексикода кең танылды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Католик шіркеуі аймақтан дін қызметкерлерін алып кетті, бұл Нью-Мексико халқы үшін діни үзіліске алып келді, оны Пенитенте бауырластығы толтырды. Пенитентелер Нью-Мексикода құрылғанға дейін Католик шіркеуінің ішінде шиеленіс тудырды. Бұл шиеленістің көп бөлігі тарихи тұрғыдан католиктер үшін маңызды болған қамшылау практикасынан туындады. Қамшылау – діни тәртіп ретінде немесе жыныстық қанағат алу үшін қамшымен соғу немесе ұру деп анықталады (Google анықтамасы). Қамшылауды өзіне-өзі жасауға да болады, бұл мәселені одан әрі күрделендіреді. Пенитенте бауырластығы өздеріне-өздері зорлық көрсетуімен белгілі болды, әсіресе беттерінің төменгі жағын жасыру үшін шарфпен ақ мақтадан тігілген шалбар киіп, ауыр айқыштарды сүйреп, қамшымен өзін соғу сияқты амалдарға барысқан. Осындай қамшылау актілерінің көпшілігі Ұлы оразаның әр жұмасында, қасиетті апта бойы және қасиетті апта мен Пәуіза мейрамы арасындағы жұмаларда орын алады. Сонымен қатар, Ұлы оразаның соңы жақындаған сайын, осы тәубелік амалдар жұртшылыққа көбірек ашыла бастайды, әсіресе олардың Морадас деп аталатын жиналыс үйлерінде. Пенитентелер Нью-Мексикода құрылғанға дейін, бауырластық пен олардың қамшылауға сенуі діни басшылар мен үкіметтер тарапынан сынға ұшырады. Рим папасы Климент VI 1300 жылдары қамшылауға қарсы бұйрық шығарды, ал неміс епископтары осы кезеңде неміс қамшылаушыларының жиналуына тыйым салды. Испанияда 1777 жылғы корольдық жарлық Пенитентелердің белгілі бір мінез-құлқына, әсіресе қамшылауға тыйым салды. Бұл реформа Испаниядан Мексикаға, содан кейін Нью-Мексикоға әкелінді. Мексикалық дін қызметкерлері де бауырластықты құпия ұстауды қалады. 1833 жылдың ақпан айында, Епископ Зубирияның үндеусіз келісімімен, приход діни қызметкері Антонио Хосе Мартинес қоғамдық тәубелік актілерге тыйым салды, бірақ оларды түнде және жеке орындауға рұқсат берді. Ол Пенитентелердің күшін түсінді және қамшылау практикасы жеке ұсталатын болса, топтың өмір сүруіне рұқсат берді. 1847 жылы дін қызметкері Мартинес, Нью-Мексикодағы жаңадан алынған аумақтың алғашқы американдық губернаторы Чарльз Бентті өлтірген бүлікке жетекшілік етті. АҚШ территорияны аннексиялағаннан кейін, оқшауланған мексикалық дін қызметкерлері мен берілген католиктер Пенитентелерге көбірек жүгінді. 1851 жылы Папа Пий IX Нью-Мексиконың апостолдық викариатын құрды және Жан Ламиді алғашқы епископ етіп тағайындады. Француз Джозеф Лами бауырластықты қатты сынады және оны заңсыз деп жариялауға тырысты. Пенитенте бауырластығы епископына бағынбай, бүгінгідей құпия қоғамға айналды. Католик шіркеуі, әсіресе Лами, тоқтатуға тырысқан тағы бір мәселе – некесіз бірге тұру, яғни некеге тұрмастан бірге тұратын қарым-қатынас. Бұл әрекет Католик шіркеуімен жоққа шығарылады. Лами осындай қарым-қатынастарды тоқтату үшін бес испан тілінде сөйлейтін дін қызметкерін шіркеуден шеттетуге мәжбүр болды. Мысалы, Лами шеттетуге мәжбүрлеген дін қызметкерлерінің бірі Хосе Мануэль Галлегос болды. Кейбіреулер тіпті Жан Ламидің Нью-Мексикоға жіберуінің бір себебі – оның некесіз бірге тұруды тоқтату болғанын айтады. Мысалы, Ламиді АҚШ-қа жіберуді ұсынған миссионер Нью-Мексико туралы былай деді: "Ол әлі де өзін католик елі деп атайды. Діни рәсімдерді мүлдем ұстанбайды, кейбіреулері ашық түрде күйеулерімен бірге тұрады".

The neglect of Mexican Americans by the Catholic Church paved the way for the Penitente Brotherhood in New Mexico. The Penitente Brotherhood is a catholic lay confraternity that is still active today. The Penitentes believe in three core principles; charity, prayer, and being the good example. In addition to providing for the community's religious needs, mutual aid and community charity were at the forefront of their beliefs. The Penitentes came to popularity in New Mexico in the 1820s following Mexican independence. Following independence, the Catholic Church withdrew its clergymen and priests from the area, creating a religious void for the people of New Mexico, which the Penitente Brotherhood filled. The Penitentes have long been a source of tension within the Catholic church, well before their establishment in New Mexico. A lot of this tension comes from the practice of flagellation, which has historically been a very important idea in folk Catholicism. Flagellation can be defined as flogging or beating, either as a religious discipline, or for sexual gratification. (google definitions) Flagellation can also be done to oneself by oneself, which further complicates the discussion. The Penitente Brotherhood were known for acts of violence against themselves, especially wearing only white cotton trousers with a scarf to hide the lower part of their face, dragging heavy crosses, and whipping themselves. Many of these acts of flagellation occur on each Friday of Lent, throughout Holy Week, and Fridays between the Holy Week and Pentecost. Furthermore, as the end of Lent nears, these acts of Penitence become more open to the public, primarily at their meeting houses, called Moradas. Well before their establishment in New Mexico, the brotherhood and their belief of flagellation received criticism by religious leaders and governments. Pope Clement VI issued a bull against flagellation in the 1300s, and the German bishops forbade the assembly of German flagellants in this time period as well. In Spain, the royal cedula of 1777 forbade certain types of Penitente behavior, especially flagellation. This reform would be brought by Spain to Mexico and would come into effect in New Mexico as well. Even Mexican Priests wanted to keep the Brotherhood private. In February 1833 the Parish Priest Antonio José Martínez, with the tacit approval of the Bishop Zubiria, forbade the public acts of Penitence, but still allowed for the practice to be carried out at night and in private. He understood the power the Penitente had, and allowed the group to exist as long as the practice of flagellation were kept private. Priest Martinez would then go on to receive notoriety in 1847, when he led a revolt that included the killing of governor Charles Bent, the first American governor of the newly acquired territories in New Mexico. Following the annexation of the territory by the United States, the isolated Mexican clergy and devout Catholics further turned to the Penitente. In 1851, Pope Pius IX created the Apostolic Vicariate of New Mexico, and appointed Jean Lamy as its first bishop. Joseph Lamy, a Frenchman, would strongly disapprove of the brotherhood and further act to outlaw it. The Penitente Brotherhood disobeyed their bishop and transformed into a more secretive society, where it is today. Another area where the Catholic Church and specifically Lamy worked on ending is Concubinage, defined as "a relationship between persons who are cohabiting without the benefit of marriage." This activity is disavowed by the Catholic Church. One way that Lamy looked to end these types of relationships was by ex communicating 5 Spanish speaking clergy men for concubinage. For example, one clergymen that Lamy expelled was Jose Manuel Gallegos. Some would even argue that ending concubinage was one reason the Jean Lamy was sent to New Mexico. For example, one missionary who argued for Lamy to be sent to the United States is quoted as saying in regards to New Mexico, it "still pitifully calls itself a Catholic country, The few priests are without guidance or discipline. They are lax in religious observance, and some of them live in open concubinage."

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы талаптар мен банкроттық

Архиепископтық 2018 жылдың 29 қарашасында ондаған ағымдағы сот процестерінің нәтижесінде, онжылдықтар бойына созылған сексуалдық зорлық-зомбылыққа байланысты даудан кейін банкроттықтан қорғануға өтініш беретінін хабарлады. Банкроттыққа өтініш беруге дейін Архиепископтық 150 миллион доллардан астам құнды активтерді трасттарға және өз құрамына енген приходтарына аударды. 2020 жылдың қазан айында банкроттық соты зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің осы аударымдарды құрбандарға үлкен өтемақы төлеуден жалтарту мақсатында жасалған алаяқтық әрекет деп айыптауға сотқа шағымдануға құқылы екенін шешті. Сондай-ақ, мұндай стратегия Католик шіркеуінің бүкіл ел бойынша зорлық-зомбылыққа байланысты банкроттық істерінен активтерді қорғауға бағытталған ұқсас практикасының бір бөлігі болып табылады деген пікірлер айтылды. 2024 жылдың сәуір айының мәліметі бойынша, Санта-Фе архиепископтығы әлі де банкроттық жағдайда, және кем дегенде бір талапкер келісімнің маңызды шарты – архиепископтық айыпталып, сенімді деп танылған дін қызметкерлерінің тізімін жасауға келіскен тәсіл шіркеу қызметкерлері тарапынан бұзылып жатыр деп мәлімдеді.

Собор

Епископ Жан Батист Лами 1869 жылы Ассизидің қасиетті Франциск соборын (әдетте Қасиетті Франциск соборы деп аталады) салуды бастады. Бұл сол жердегі үшінші шіркеу болды. Алғашқысы 1610 жылы францискан монахтары салған, бірақ 1680 жылғы Пуэбло көтерілісінде қираған шағын ғибадатхана еді; екіншісі – 1717 жылы салынған саздан жасалған приход шіркеуі, оның орнына Қасиетті Франциск соборы салынды. Құрылыс 1884 жылға дейін аяқталмады, сол кезде дін аймағы архиепархияға айналып, Ассизидің қасиетті Францискіне арналған собор оның бас шіркеуіне айналды. Архиепископ Лами собордың киелі жеріне жерленген, ал 1925 жылы ашылған қоладан жасалған мүсіні собордың кіреберісінің алдында оның есімін сақтап тұр. Собор Лами епископтың туған Франциядағы роман стилінде салынған. Ішкі кеңістік Нью-Мексиконың пастельді түстерін шағылыстырады; орындықтар ақшыл ағаштан жасалған, ал қабырғалар мен бағаналар ақшыл жасыл жиектері бар күңгірт қызғылт түспен боялған. Ғимарат үшін тас қазіргі Лами, Нью-Мексикодан алынған – архиепископтың құрметіне осылай аталған, ал әйнектер Франциядан әкелінген. Бастапқыда собордағы ескерткіш мұнараларынан екі шпиль көтерілуі жоспарланған, бірақ шығындарға байланысты бұл жұмыс кейінге шегерілді, соңында тоқтатылды, нәтижесінде мұнаралар ерекше пішінге ие болды.

Конкистадора шіркеуі

Екінші шіркеуден қазір тек Конквистадора капелласы ғана қалды. 1714 жылы салынған бұл кішкентай капеллада 1626 жылы францискан монахтары әкелген, АҚШ-тағы ең көне Мадонна – Ла Конкистадора орналасқан.

Базиликаға көтерілу

2005 жылдың 15 маусымында архиепископ Шихан Рим папасы Бенедикт XVI соборды базилика деп тағайындағанын хабарлады. Собор ресми түрде 2005 жылдың 4 қазанында базилика мәртебесіне көтерілді. Оның толық атауы, Ассизидің Әйгілі Франциск соборы, осыған байланысты Ассизидің Әйгілі Франциск соборы базиликасы деп өзгертілді. Санта-Фе архиепископиясының Әйгілі Франциск соборының базиликасы.

Лорето шіркеуі

Архиепископтық соборда Лоретто шіркеуі де орналасқан, онда жоғары қарай бұралатын баспалдақ бар – Лоретто қарындастары оның құрылысын баспалдақтың ерекше ерекшеліктеріне байланысты керемет деп есептейді (толықрақ ақпарат алу үшін Лоретто шіркеуіне қараңыз).

Орта мектептер

Сент-Михаэль жоғары мектебі – Санта-Фе
Сент-Пий X жоғары мектебі – Альбукерки