Кіріспе

Орта ойын – шахмат ашылысы, мына қимылдармен басталады:
1. e4 e5
2. d4 exd4

Ойын көбінесе 3. Qxd4 Nc6 деп жалғасады, ақ патшайымға жасалған шабуылдың нәтижесінде қараға темп қосылады. (Айта кетейік, 3. c3 жеке ашылыс саналады: Даниялық гамбиті.)

Жалпы түсініктер

Ақтардың екінші ходы орталыққа шабуыл жасап, e піядасына шабуылдайды, сонымен қатар ладья мен патшайымға d жолын ашады. Бірақ бұл патшайымды ерте жылжытудың және қараларға 3...Nc6 ходымен бір ходтық артықшылықпен дамуға мүмкіндік берудің құнымен жасалады. Ақтар үшін 4. Qe3, ең көп таралған қайтым ходынан кейін, ақ патшайымның орналасуы қаралардың d5 ойнауына кедергі келтіреді. Қалаптар тез босатылып, рокада жасауға мүмкіндік береді және ақтарға жылдам шабуылға көшуге жол ашады. e3-тен ақ патшайым кейін g3-ке жылжып, қаралардың g7 квадратына қысым жасауы мүмкін.

Тарих

Орталық ойын – ескі ашылу. 1900 жылға қарай ол көбінесе тасталды, себебі Аққа ешқандай артықшылықты көрсету мүмкін болмады. Жак Миесес, Савиелли Тартаковер және Рудольф Спильман бұл ашылуды қолданатын соңғы күшті ойыншылар болып көрінді. Александр Шабалов 1980 жылдары оны қайта жаңғыртқанға дейін Орталық ойынды элиталық ойыншылар сирек ойнады. Кейін Алексей Широв, Майкл Адамс, Джудит Полгар және Александр Морозевич те Орталық ойын теориясын дамытуға үлес қосты, бұрын Қараға тиесілі деп есептелген қозғалыстарды қайта қарауға мәжбүр етті. Соңғы жылдары Ян Непомнящий де осы ашылумен тәжірибе жасап жатыр.

3.Qxd4 Nc6

Орта ойынның дерлік барлық партиядағы қадамдары 3. Qxd4 Nc6 (ECO коды C22) болып табылады. Енді ақ түстілердің патшайымды қайтару үшін бірнеше алаңды таңдау мүмкіндігі бар. Дегенмен, 4. Qa4 Скандинавия қорғанысының (1. e4 d5 2. exd5 Qxd5 3. Nc3 Qa5) кері жүргізіліміне сәйкес келсе де, бұл Орта ойында сирек ойналады, себебі турнир тәжірибесінде ақ түстілерге бұл бағытта нәтиже жақсы болған емес. Патшайым үшін ең жақсы қадам – 4. Qe3, ол Паульсеннің шабуылы деп аталады. Ақ түстілер осы бағытта королева жағынан қоршау жасауды жоспарлап отыр. Қара әдетте 4...Nf6 деп жауап береді, содан кейін әдеттегі қадамдар: 5. Nc3 Bb4 6. Bd2 0-0 7. 0-0-0 Re8. Ақ түстілер 8. Qg3!? қадаммен пешканы құрбан ету арқылы ойынды күрделендіруге тырысуы мүмкін, мақсаты 8...Rxe4 9. a3! – Шабаловтың қадамы. Қараның ең дұрыс жауабы 9...Ba5 болып көрінеді. Бұл бағыт ақ түстілерге пешка үшін өтемақы берсе де, қара үшін де жарамды. Қара үшін сенімді нұсқа – табиғи 5...Be7!, d7–d5 қадамын жасауға ниеттеніп (кейде ақ түстілер 6. Bc4 ойнағаннан кейін де), мүмкіндігінше жолдарды ашу. Сондай-ақ, 4...g6 қадамымен де қара жақсы ойын көрсетуі мүмкін, ал 4...Bb4+ қадамы да сәтті ойналған.

3.Nf3 немесе 3.Bc4

Қыз пешті қайтадан ұстап алуды кейінге қалдыру скандинавия қорғанысында стандартты идея болып табылады (1. e4 d5 2. exd5 Nf6), бірақ 3. Nf3 орта ойында ойнала бермейді. Қаралар қауіпсіз түрде шотландтық ойынға, Петров қорғанысына немесе Филидор қорғанысына көше алады, немесе Александр Алекхин ұсынған партияны ойнай алады: 3. Bc5 4. Nxd4 Nf6, ал енді 5. e5-ке 5. Qe7-мен жауап беріледі. 3. Bc4 соңынан да ұқсас идеялар мүмкін, ол да сирек кездеседі. 3. Bc4 ескі шахмат еңбектерінде Орталық гамбит деп аталады.

3.f4?! (Халас Гамбиті)

Халац гамбиті (3. f4?!) – тағы бір сирек кездесетін әрекет. Бұл жүру 1840 жылға дейін бар болғанымен, оны соңғы кезде венгрлік корреспонденциялық шахматшы, доктор Дьердь Халац жақтады. Гамбит күмәнді көрінеді, бірақ оны толыққанды жоққа шығару мүмкін болған жоқ.