Кіріспе

Оптикалық таңбаларды тану технологиясы

Автоматты нөмірлік тақтаны тану (ANPR; төмендегі басқа атауларды да қараңыз) – көліктің орналасқан жері туралы мәліметтерді құру үшін көлік құралдарының тіркеу тақталарын оқуға арналған оптикалық таңбаларды тану технологиясы. Ол қолданыстағы жабық схемалық теледидарды, жол ережесін сақтау камераларын немесе осы міндет үшін арнайы жасалған камераларды пайдалана алады. ANPR полиция күштері тарапынан құқық қорғау мақсатында, соның ішінде көлік құралының тіркелуі мен лицензиясын тексеру үшін бүкіл әлемде қолданылады. Сондай-ақ, ол ақы төленетін жолдарда электрондық төлемді қабылдау және көлік қозғалысын тіркеу әдісі ретінде, мысалы, автомобиль жолдары агенттіктері үшін пайдаланылады. Автоматты нөмірлік тақтаны тану камералар түсірген суреттерді, сондай-ақ нөмірлік тақтадағы мәтінді сақтау үшін қолданылуы мүмкін, ал кейбіреулері жүргізушінің суретін сақтауға да бапталады. Жүйелер көбінесе инфрақызыл жарықтандыруды пайдаланады, бұл камераға күндіз де, түні де кез келген уақытта суретке түсіруге мүмкіндік береді. ANPR технологиясы әр аймақтағы тақтаны жасаудағы айырмашылықтарды ескеруі керек. Құпиялылық мәселелері ANPR-ға қатысты алаңдаушылықтарды тудырды, мысалы, үкіметтің азаматтардың қозғалысын бақылауы, қате идентификация, жоғары қателік деңгейі және мемлекеттік шығыстардың өсуі. Сыншылар оны жаппай бақылаудың бір түрі деп сипаттайды.

Даму

ANPR 1976 жылы Ұлыбританиядағы Полиция ғылыми даму бөлімінде ойлап табылды. 1979 жылы прототиптік жүйелер жұмыс істеді, ал өнеркәсіптік жүйелерді өндіруге келісімшарттар берілді, бірінші кезекте EMI Electronics компаниясында, содан кейін Уокингемдегі (Ұлыбритания) Компьютерлік тану жүйелерінде (CRS, қазір Jenoptik құрамында). Алғашқы сынақ жүйелері А1 тас жолында және Дартфорд туннелінде орнатылды. 1981 жылы ұрланған көлік анықталғаннан кейін алғашқы тұтқындау жасалды. Дегенмен, 1990 жылдары арзан және пайдалануға оңай бағдарламалық қамтамасыздардың жаңа жетістіктері пайда болғанға дейін ANPR кеңінен қолданылмады. ANPR деректерін болашақта пайдалану үшін (атап айтқанда, сол кездегі анықталмаған қылмыстарды шешу үшін) жинау 2000 жылдардың басында тіркелді. ANPR-дің қылмысты шешуге көмектесу үшін қолданылған алғашқы құжатталған жағдайы 2005 жылдың қарашасында Ұлыбританияның Брэдфорд қаласында болды, онда ANPR Шаррон Бешеневскиді өлтіргендерді анықтау және оларды соттауда маңызды рөл атқарды.

Құралымдары

Жүйенің бағдарламалық қамтамасыз ету бөлігі стандартты үй компьютерлерінің аппараттық құралдарында жұмыс істейді және басқа қолданбалармен немесе деректер базаларымен байланыстырылуы мүмкін. Алдымен, нөмірлік тақтайшаның кескінін анықтау, нормалдау және жақсарту үшін бірқатар кескін өңдеу техникаларын қолданады, содан кейін таңбаларды оптикалық тану (OCR) арқылы нөмірлік тақтайшаның әріптік-цифрлық белгілерін шығарады. ANPR жүйелері көбінесе екі негізгі тәсілдің бірінде орнатылады: біреуі бүкіл процестің жолақта нақты уақытта орындалуын қамтамасыз етеді, ал екіншісі көптеген жолақтардан барлық кескіндерді қашықтағы компьютерге жіберіп, OCR процесін кейінірек сол жерде жүзеге асырады. Егер ақпарат жолақта өңделсе, тақтайшаның әріптік-цифрлық белгілері, уақыт, күн, жолақтың идентификациясы және басқа қажетті мәліметтер шамамен 250 миллисекунд ішінде тіркеледі. Бұл ақпарат қажет болған жағдайда одан әрі өңдеу үшін қашықтағы компьютерге жіберілуі мүмкін немесе кейінірек қол жеткізу үшін жолақта сақталуы мүмкін. Басқа нұсқада, әдетте, үлкен жүктемелерді өңдеу үшін серверлік фермада көптеген компьютерлер қолданылады, мысалы, Лондон қаласының кептеліс төлемақы жобасында. Мұндай жүйелерде кескіндерді қашықтағы серверге жіберу жиі қажет болады, бұл үлкен өткізу қабілеті бар байланыс арналарын талап етеді.

Технология

ANPR камералар түсірген суреттерде оптикалық таңбаларды тану (OCR) технологиясын қолданады. 2002 жылы Нидерландыда көлік тіркеу нөмірлерінің стилі өзгерген кезде, қаріпте бірнеше өзгеріс енгізілді. Мысалы, P және R сияқты әріптерде оларды жақсырақ ажырату және осы жүйелер үшін оқуды жеңілдету мақсатында шағын аралықтар пайда болды. Кейбір нөмірлік тақталар әріптердің мөлшері мен орналасуында өзгерістер жасайды – ANPR жүйелерінің тиімді жұмыс істеуі үшін мұндай айырмашылықтарды қабылдауы қажет. Күрделі жүйелер халықаралық үлгілермен де жұмыс істей алады, бірақ көптеген бағдарламалар әр ел үшін жеке-жеке бапталады. Камералар жол ережесін сақтауға бақылайтын немесе жабық телеарналарға қосылған камералармен қатар, көліктерге орнатылған мобильді құрылғылар да болуы мүмкін. Кейбір жүйелер нөмірлік тақталарды анық түсіру үшін инфрақызыл камераларды пайдаланады.

Мобильді жүйелерде

1990 жылдары технологияның маңызды жетістіктері автоматты номерлік тақтаны тану (ANPR) жүйелерін шектеулі, қымбат, орнату қиын, стационарлық қолданыстардан қарапайым "көздеп түсіру" мобильді жүйелерге жеткізді. Бұл, арзан, компьютерге негізделген, арнайы емес жабдықта жұмыс істейтін бағдарламалық жасақтаманы жасау арқасында мүмкін болды, сонымен қатар камераның көріс бұрышынан өтетін тақтаны алдын ала анықталған бұрыштар, бағыт, мөлшер және жылдамдық бойынша беру қажеттілігі де болмады. Төмен бағалы компоненттердің одан әрі арзандауы, құқық қорғау органдарының бүкіл әлем бойынша рекордтық деңгейде орнатуына әкелді. Лицензиялық тақтаны жоғары жылдамдықпен оқи алатын кішірек камералар, сондай-ақ полиция көліктерінің багажына сыятын кішірек, берік процессорлар полиция қызметкерлеріне күнделікті патрульдеуге, лицензиялық тақтаны нақты уақыт режимінде оқу мүмкіндігімен, дереу тоқтату үшін мүмкіндік берді. Тиімділігіне қарамастан, мобильді ANPR жүйелерімен байланысты ескерерлік қиындықтар бар. Олардың ең ірісі – процессор мен камералар 160 км/сағ-тан аспайтын салыстырмалы жылдамдыққа төтеп беру үшін жеткілікті жылдам жұмыс істеуі керек, бұл қарсы қозғалыстағы көліктер кезінде болуы мүмкін жағдай. Бұл жабдықтың қуат көзі көлік құралының электр жүйесі болғандықтан, өте тиімді жұмыс істеуі де қажет, сондай-ақ жабдық минималды орынды алуы тиіс. Салыстырмалы жылдамдық – камераның лицензиялық тақтаны оқу қабілетіне әсер ететін жалғыз мәселе емес. Алгоритмдер ANPR-дің дәл оқуын қамтамасыз ету үшін күннің уақыты, ауа райы және камералар мен лицензиялық тақтаны арасындағы бұрыштар сияқты барлық өзгермелі факторларды ескеруге қабілетті болуы керек. Жүйенің жарық толқындарының ұзындығы да осы жағдайларда оқудың ажыратымдылығы мен дәлдігіне тікелей әсер етуі мүмкін. Құқық қорғау органдарының көліктеріне ANPR камераларын орнату камералардың лицензиялық тақтаны оқуға тиіс тақтаны қатысты орналасуын мұқият қарастыруды талап етеді. Оңтайлы нәтижелерге жету үшін дұрыс мөлшерде камераларды пайдалану және оларды дәл орналастыру, қолданыстағы әртүрлі миссиялар мен орталарды ескере отырып, қиындық тудыруы мүмкін. Жол патруліне бірнеше қатарды қамтитын және жоғары жылдамдықпен лицензиялық тақтаны оқи алатын алға қаратылған камералар қажет. Қалалық патрульге тоқтаған көліктердің тақтарын түсіру үшін қысқа қашықтықтағы, төмен фокустық қашықтықтағы камералар қажет. Тік тұрған көліктері бар тұрақтарда көбінесе өте қысқа фокустық қашықтығы бар арнайы камера қажет болады. Ең жетілген жүйелер икемді және қажет болған жағдайда оңай орналастырылатын бірден төртке дейінгі камералармен конфигурациялануы мүмкін. Тек артқы тақтары бар штаттарда қосымша қиындықтар туындайды, себебі алға қаратылған камера қарсы келе жатқан көлікке тиімсіз. Бұл жағдайда бір камера артқа бұрылуы мүмкін.

Суретке түсіру жабдықтары

ANPR жүйесінің алдыңғы бөлігінде тіркеу нөмірінің суретін түсіретін бейнеаппарат орналасқан. Алғашқы суретті түсіру ANPR жүйесінің өте маңызды бөлігі болып табылады және есептеудің «қоқыс кірді, қоқыс шықты» принципіне сәйкес, жүйенің жалпы өнімділігін анықтайды. Тіркеу нөмірін түсіру әдетте осы мақсатқа арналған арнайы камералармен жүзеге асырылады, бірақ кез келген IP-негізделген бейнебақылау камерасын қолдайтын және периметрлік қауіпсіздік саласында ANPR-дың қолданылуын кеңейтетін жаңа бағдарламалық әдістер енгізілуде. Тіркеу нөмірін түсіретін камералар үшін қиындық тудыратын факторларға көлік құралдарының жылдамдығы, қоршаған ортаның әртүрлі жарық деңгейі, фаралардың жарығы және ауқымды сыртқы жағдайлар жатады. Көптеген арнайы тіркеу нөмірін түсіретін камералар жарық пен тіркеу нөмірінің шағылысу мәселелерін шешу үшін инфрақызыл жарықтандыруды қолданады. Көптеген елдер қазір кері шағылыстыратын тіркеу нөмірлерін пайдаланады. Бұл жарықты көзіне қайтарады, соның салдарынан суреттің контрасты жақсарады. Кейбір елдерде тіркеу нөміріндегі әріптер шағылыспайды, бұл кез келген жарық жағдайында шағылыстыратын фонмен жоғары контраст тудырады. Активті инфрақызыл бейнелеуді пайдаланатын камера (объективтің үстінде стандартты түс фильтрі және инфрақызыл жарықтандырғышпен) инфрақызыл толқындар тіркеу нөмірінен кері шағылысқандықтан, одан үлкен пайда көреді. Алайда, мұндай мүмкіндік тек арнайы ANPR камераларында ғана бар, сондықтан басқа мақсаттар үшін қолданылатын камералар бағдарламалық қамтамасыз ету мүмкіндіктеріне көбірек сүйенуі керек. Сонымен қатар, егер толық түсті сурет қажет болса және ANPR жүйесінен алынған мәліметтерді пайдалану қажет болса, бір инфрақызыл және бір стандартты (түсті) камера бірге жұмыс істеуі керек. Суреттің бүркелеуін болдырмау үшін арнайы камераның жапқыш жылдамдығын секундына 1/1000-ге орнату ұсынылады. Сонымен қатар, түсірілген суреттердің бұрмаланбауын қамтамасыз ету үшін камерада роллингті емес, жаппай жапқыш қолданылуы керек. Көлік қозғалып жатқандықтан, жапқыш жылдамдығының төмен болуы OCR бағдарламалық жасақтамасымен оқуға мүмкін емес, тым бүркелеу суреттерге әкелуі мүмкін, әсіресе егер камера көліктен әлдеқайда биік болса. Баяу қозғалатын көліктер кезінде немесе егер камера төменгі деңгейде болса және көлік камераға бұрыштамамен жақындаса, жапқыш жылдамдығы соншалықты жылдам болуы қажет емес. 1/500 секундтық жапқыш жылдамдығы сағатына 64 км/сағ (40 миль/сағ) жылдамдықпен қозғалатын көліктерге, ал 1/250 секундтық жапқыш жылдамдығы сағатына 8 км/сағ (5 миль/сағ) жылдамдықпен қозғалатын көліктерге төтеп бере алады. Тіркеу нөмірін түсіретін камералар қозғалып жатқан көліктерден қолданылатын суреттерді түсіре алады. Тіркеу нөмірін тиімді түсіру мүмкіндігін арттыру үшін орнатушылар камераның мақсатты аймаққа қатысты орналасуын мұқият қарастыруы керек. Камера объективі мен тіркеу нөмірі арасындағы шекті бұрыштардан асып кету суреттің бұрмалануына байланысты қолданылатын суреттерді алу ықтималдығын едәуір төмендетеді. Өндірушілер тіркеу нөмірін түсіретін камераларды орнату кезінде туындайтын қателерді жоюға көмектесетін құралдарды әзірледі.

Австралия

Бірнеше мемлекеттік полиция күштері мен Әділет министрлігі (Виктория) тұрақты және мобильді ANPR жүйелерін пайдаланады. Жаңа Оңтүстік Уэльс полициясының тас жол патрулі 2005 жылы Австралияда тұңғыш рет тұрақты ANPR камера жүйесін сынақтан өткізді. 2009 жылы олар жылжымалы ANPR жүйесін (ресми түрде MANPR деп аталады) үш инфрақызыл камерамен тас жол патрульдерінің автопаркіне орнатты. Жүйе тіркелмеген және ұрланған көліктерді, сондай-ақ құқығынан айырылған немесе қызметтен шеттетілген жүргізушілерді, әрі "қызығушылық тудыратын тұлғаларды", мысалы, іздеудегі адамдарды анықтайды.

Бельгия

Мехелен қаласы 2011 жылдың қыркүйегінен бері қала шекарасынан өтетін барлық көліктерді (ішке кіретін және шығатын) сканерлеу үшін ANPR жүйесін пайдаланады. "Қара тізімде" тұрған көліктер (сақтандыруы жоқ, ұрланған сияқты) диспетчерлік орталықта дабыл сигналын тудырады, осылайша оларды патруль тобы тоқтатып алады. 2012 жылдың басына қарай, апта сайын осылайша 1 миллион көлік автоматты түрде тексеріледі.

Канада

Канаданың федералды, провинциялық және қалалық полиция қызметтері автоматты түрде номерлік белгілерді тану жүйесін пайдаланады; олар сондай-ақ кейбір ақы төлемелі жолдарда және тұрақ басқару агенттіктерінде де қолданылады. Осылайша алынған мәліметтерді пайдалану ережелері түрлі провинциялық жеке өмірге қатысты заңдармен реттеліп, міндетті болып табылады.

Дания

Бұл техниканы Дания полициясы сынап бақты. Ол 2016 жылдың ортасынан бері үздіксіз қолданылып келеді.

Франция

Еліміздің ірі жолдарының үстіне 180 портал орнатылды. Бұл порталдармен қатар тағы 250 бекітілген камера 3,5 тоннадан ауыр жүк көліктерінен экологиялық салық алуға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда жүйеге қарсылық көрсетілуде, және камералардан өтетін көліктер туралы мәліметтер жиналып жатқанмен, экологиялық салық әлі алынбай тұр.

Германия

2008 жылдың 11 наурызында Германияның Федералды Конституциялық соты Германияда автоматтандырылған номерлік тану жүйелерін пайдалануға рұқсат беретін заңдардың кейбір бөліктері жеке өмірге қатысты құқықты бұзады деген қаулы шығарды. Атап айтқанда, сот кез келген мәліметті (яғни, номерлік тақша деректерін) белгілі бір мақсатта пайдалану үшін көзделіп, сақталмаған жағдайда (мысалы, күдікті террористтерді іздеуге немесе жол жүрісі ережелерін сақтауға) неміс заңнамасын бұзу болып табылады деп шешті. Бұл жүйелер Jenoptik Robot GmbH компаниясымен ұсынылған және TraffiCapture деп аталды.

Венгрия

2012 жылы Венгрияның Ішкі істер министрлігі, Ұлттық полиция бас штабы және Мемлекеттік басқару және электрондық қызметтер жөніндегі орталық комиссия бірлесіп, 2015 жылдың соңына дейін бүкіл елді қамтитын бірыңғай интеллектуалды көлік жүйесін (ITS) орнату және іске қосу мақсатында мемлекеттік консорциум құрды. Аталған жүйе аясында 160 портативті көлік қозғалысын бақылау және деректерді жинау құрылғысы, сондай-ақ 365 тұрақты порталды орнату ANPR, жылдамдық өлшеу, бейнежазу және статистикалық мүмкіндіктерімен қосылды. Барлық деректер орталықтандырылған ITS-ке байланысқандықтан, консорциумның әрбір мүшесі көлік құралдарын қашықтан тіркеу және сақтандыру туралы мәліметтерді тексеру, жылдамдық режимін, қадамдарды және жол сигналын бақылау, сондай-ақ іздеп отырған немесе ұрланған көліктерді тоқтату сияқты әкімшілік және құқық қорғау шараларын жеке пайдалана алады. Венгрияның бірнеше қосымша полиция бөлімшелері полициямен бірлесіп "Матрица полициясы" деп аталатын жүйені пайдаланады. Бұл жүйе веб-камерасы бар портативті компьютерден тұрады, ол автоматты түрде нөмір тану арқылы ұрланған көліктердің дерекқорын сканерлейді. Жүйе таңдалған патрульдік көліктердің приборлық тақтасына орнатылады (PDA негізіндегі қолмен ұсталатын нұсқалары да бар) және көбінесе тұраққа қойылған көліктердің нөмірін тексеру үшін қолданылады. Қосымша полицияның қозғалыстағы көліктерді тоқтатуға құқығы болмағандықтан, егер ұрланған көлік табылса, тиісті полицияға хабар беріледі.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясындағы көлік құралдарының тіркеу нөмірлері ақ фонда жасалады, бірақ кейбір көлік түрлері үшін басқа фон түсі қолданылуы мүмкін. Тіркеу нөмірлерінде бар болғаны 17 араб әрпі қолданылады. Сауд Арабиясында тіркеу нөмірлерін танудың бір қиындығы – цифрлардың мөлшері. Кейбір нөмірлерде шығыс араб цифрларымен қатар 'батыс араб' цифрлары да қолданылады. APNR араб цифрларына қатысты бастапқы кодымен бірге зерттеулер қолжетімді.

Швеция

Бұл техника Швеция полициясының Швециядағы 9 әртүрлі орнында сынақтан өтіп жатыр.

Түркия

Бірнеше қала KGYS (Kent Guvenlik Yonetim Sistemi, City Security Administration System) жүйесін сынақтан өткізіп, кейбіреулері оны пайдалануға енгізді. Астана Анкара KGYS-ті қолға алды, ол қаланың басты артериялары мен қаладан шығу жолдарында тіркеу нөмірін тану жүйесін қамтиды. Жүйе әр қатарда екі камерамен жұмыс істеді: біреуі тіркеу нөмірін анықтау үшін, екіншісі – жылдамдық режимін бақылау үшін. Қазір жүйе барлық тіркеу нөмірін тану камераларын біріктіріп, белгілі бір қашықтықтағы орташа жылдамдық режимін сақтауға мүмкіндік берді. Кейбір артерияларда жылдамдық шегі бар, ал кейбіреулерінде болмайды. Егер жылдамдық режимін бұзу анықталса, деректермен бірге фотосурет тіркелген мекенжайға жіберіледі. 2012 жылғы мәлімет бойынша, жылдамдық шегінен 30%-дан астам асырған үшін айыппұл шамамен 175 АҚШ долларын құрайды.

Украина

«OLLI Technology» жүйелік интеграция жобасы және Украина Ішкі істер министрлігінің Мемлекеттік жол инспекциясы (МЖИ) бөлімі ұрланған көліктерді, жүргізуші куәлігінен айырылған жүргізушілерді және басқа да мәселелі көліктерді нақты уақытта анықтай алатын заманауи техникалық кешенді сынақтан өткізуде. Украинаның "Видеобақылау" кешені, көліктің нөмірлік белгісін тану арқылы бейне тіркеу принципі бойынша жұмыс істейді және дерекқормен салыстырып тексеруді жүзеге асырады.

Ұлыбритания

Ішкі істер министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, Ұлыбританияда автомобиль нөмірлерін автоматты түрде танудың мақсаты – ұйымдасқан қылмыс топтары мен террористермен күресуді қоса алғанда, қылмысты анықтауға, жобауға және тоқтатуға көмектесу. Көлік құралдарының қозғалысы шамамен 55 миллион ANPR «оқу» деректерін күн сайын тіркететін, 13 000-ға жуық камерадан тұратын желі арқылы бақыланады. Бұл деректер екі жылға дейін Ұлттық ANPR деректер орталығында сақталады, оларға Ұлыбританияның құқық қорғау органдарының тергеулері барысында қол жеткізуге, талдау жүргізуге және дәлел ретінде пайдалануға болады. 2012 жылы Ұлыбритания Парламенті жеке тұлғалар туралы ақпаратты жинау, сақтау, ұстау және пайдалануды бақылау мен шектеуге қатысты бірнеше ережелерді қамтитын Бостандықтарды қорғау туралы заңды қабылдады. Осы Заңға сәйкес, Ішкі істер министрлігі 2013 жылы үкімет пен құқық қорғау органдары тарапынан ANPR-ді қоса алғанда, бақылау камераларын пайдалану қағидаларын бекітті. Қағиданың мақсаты – олардың қолданылуын «келісіммен бақылау ретінде қарастыруға көмектесу, ал мұндай келісім қоғамның хабардар келісімін білдіруі керек және жүйе операторы тарапынан болжамаланбауы тиіс. Келісіммен бақылау келісіммен полиция қызметіне ұқсас деп есептелуі керек». Бұған қоса, 2014 жылы деректер, инфрақұрылым, деректерге қол жеткізу және басқару салаларында стандарттар жиынтығы енгізілді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та ANPR жүйелері көбінесе ALPR (автоматты номерлік тақтаны оқу/таныу) технологиясы деп аталады, себебі тілдің айырмашылығы (яғни, "номерлік тақталар" американдық ағылшын тілінде "лицензиялық тақталар" деп аталады). 2019 жылдан бастап Flock Safety сияқты жеке компаниялар тез өсіп, жеке тұлғаларға, сондай-ақ көршілес қауымдастықтарға және құқық қорғау органдарына стационарлық ALPR камераларын насихаттады. 2022 жылдың сәуір айында АҚШ-тың 1500 қаласында ACLU және басқа да азаматтық құқықтарды қорғау ұйымдарының сын-пікірлеріне қарамастан және жүйе қылмысты азайта ма деген алаңдаушылыққа қарамастан, Flock камераларын іске қосты. Мобильді ANPR қолдану АҚШ-тың қала, округ, штат және федералды деңгейдегі құқық қорғау органдары арасында кең таралған. Полиция атқарушы зерттеулер форумының 2012 жылғы есебіне сәйкес, АҚШ-тың барлық полиция департаменттерінің шамамен 71% -ы ANPR-дің қандай да бір түрін қолданады. Мобильді ANPR қалалық болжамды полиция стратегиясының және барлау мәліметтерін жинаудың маңызды бөлігіне айналуда, сондай-ақ ұрланған көліктерді қалпына келтіру, іздестірілген қылмыскерлерді анықтау және қала немесе мемлекеттік салықтар немесе айыппұлдар бойынша бостандық жасайтын адамдардан кірістер жинау немесе Amber ескертулерін бақылау. Бұл технологияның кеңінен қолданылуымен, көптеген АҚШ штаттары қазір мерзімі өткен немесе дұрыс емес көлікке тіркелген номерлік нөмірді анықтаған кезде 500 долларға дейінгі айыппұл төлейді. Танылған номерлік тақталар "ізделетін адам", "қорғау туралы бұйрық", "жоғалған адам", "банда мүшесі", "таныс және күдікті террористер", "бақылаудағы адам", "иммиграциялық құқық бұзушылықтар" және "Ұлттық жыныстық қылмыскерлер" тізімдері сияқты деректер базаларымен салыстырылуы мүмкін. Номерлік тақталарды нақты уақыт режимінде өңдеуден басқа, АҚШ-тағы ANPR жүйелері әр номерлік тақтан алынған деректерді жинайды (және оны шексіз сақтай алады). Суреттер, күндер, уақыт және GPS-координаттары сақталуы мүмкін және күдіктілерді оқиға орнына орналастыруға, куәларды анықтауға, үлгілерді тануға немесе адамдарды іздеуге көмектеседі. Ішкі қауіпсіздік департаменті барлық бақылау жүйелерін біріктіретін федералды деректер базасын ұсынды, бірақ құпиялылық шағымдарынан кейін ол жойылды. 1998 жылы Вашингтон, округ Колумбия полициясының лейтенанты гей-бардың жанында тұрған көлік иелерінен ақша талап ету үшін шантаж жасағаны үшін кінәлі деп танылды. 2015 жылы Лос-Анджелес полиция департаменті жоғары проституция деңгейі бар аймақтарға кіретін барлық көліктердің мекенжайларына хаттар жіберуді ұсынды. Жеке сектордың алғашқы мобильді ANPR қолданбалары көлік құралдарын қайтарып алу және қалпына келтіру үшін пайдаланылды, бірақ жеке компаниялардың ANPR-ді жеке меншік көліктерден немесе жеке меншік жерлерден (мысалы, тұрақтардан) жиналған ақпаратты жинау үшін қолдануы сезімталдық пен қоғамдық пікірталас тудырды. ANPR-ді басқа да мақсаттарда пайдалануға көлік құралын ұстап тұру және қалалық немесе мемлекеттік салықтарды немесе айыппұлдарды өтемеген адамдардан кірістер жинау жатады. Бұл технология көбінесе A&E желісінде көрсетіліп жатқан Parking Wars реалити-шоуында пайда болады. Шоуда сүйрегіш машина жүргізушілері мен жүктілерді жинап алу командалары АНПР-ді төленбеген парковка айыппұлдары жоғары көліктерді табу үшін қолданады.

Заңдар

Заңдар штаттар арасында номерлік тақша ақпаратын жинау және сақтауға қатысты әртүрлі болады. 2019 жылға дейін 16 штат деректерді қанша уақыт сақтауға болатынына шектеу қойған, ең аз уақыт Нью-Гэмпширде (3 минут), ал ең көп уақыт Колорадода (3 жыл) құрайды. 2018 жылы Вирджиния Жоғарғы соты ALPR-ден жиналған деректер жеке ақпарат болып саналатынын қабылдады. Осының салдарынан 2019 жылдың 1 сәуірінде Фэрфакс округінің судьясы Фэрфакс округі полиция департаментіне қылмыстық тергеуге қатысты тергеу немесе ақпарат жинаудан басқа ALPR деректерін жинау мен сақтауға тыйым салатын қаулы шығарды. 2020 жылдың 22 қазанында Вирджиния Жоғарғы соты бұл шешімді күштен шығарып, жиналған деректер жеке емес, анықтайтын ақпарат емес деп шешті. 2020 жылдың сәуір айында Массачусетс Жоғарғы соты автотөлемді номерлік тақша оқығыштарын рұқсатсыз пайдаланып, күдікті героин таратушының Кейп-Кодқа көпірден өтуін бақылау, бақылаудың шектеулі уақыты мен көлеміне байланысты АҚШ Конституциясының төртінші түзетуін бұзбайды деп тапты.

Орташа жылдамдықты түсіретін камералар

ANPR Австралияда, Австрияда, Бельгияда, Дубайда (БАӘ), Францияда, Ирландияда, Италияда, Нидерландыда, Испанияда, Оңтүстік Африкада, Ұлыбританияда және Кувейтте жылдамдық шектеулерін сақтау үшін қолданылады. Бұл жүйе екі белгілі бір нүкте арасындағы көліктердің өту уақытын қадағалап, орташа жылдамдықты есептеу арқылы жұмыс істейді. Бұл камералар, дәстүрлі жылдамдық камераларынан өзгеше, нақты камера орналасқан жерге жақындағанда күрт тежеу жасап, кейін заңсыз жылдамдыққа көшуге ұрындырмай, ұзақ аралықта тұрақты және заңды жылдамдықты сақтауға көмектеседі деп айтылады.

Италия

Италиялық автомобиль жолдары 2500 км-ден астам аумақты қамтитын Tutor деп аталатын бақылау жүйесін жасады (2012). Tutor жүйесі қатарларды ауыстырған кезде көліктерді анықтауға да қабілетті. Tutor немесе Қауіпсіздік Tutor – Autostrade per l'Italia автожолдарды басқару компаниясы мен Мемлекеттік полициясы арасындағы бірлескен жоба. Уақыт өте келе оның орнына басқа нұсқалар келді, мысалы, SICVe PM (PM – PlateMatching дегенді білдіреді) және SICVe Vergilius. Орташа жылдамдықты бақылау жүйесінен басқа Celeritas және T Expeed v.2 жүйелері де бар.

Нидерланды

Нидерландыда орташа жылдамдық камералары (траекториялық бақылау) 2002 жылдан бері қолданылып келеді. 2009 жылдың шілдесіне қарай 12 камера жұмыс істеді, олардың көп бөлігі елдің батысында және A12 трассасы бойында орналасқан. Алғашқы тұрақты орташа жылдамдық камералары 2002 жылы A13 трассасына орнатылды, бұл аймақтағы шу мен ауаның ластануын азайту мақсатында жылдамдық шегі 80 км/сағ-қа төмендетілгеннен кейін жасалды. 2007 жылы орташа жылдамдық камералары арқылы жылдамдық режимін сақтамағандарға жалпы 9,7 миллион айыппұлдың ішінде 1,7 миллионы салынды. Нидерландтың Бас прокурорының мәліметінше, орташа жылдамдық камералары бар автожол учаскелерінде жылдамдық шегінің бұзылу деңгейі 1-2% құрайды, ал басқа жерлерде бұл көрсеткіш 10-15% жетеді.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы орташа жылдамдық камераларының ең танымал учаскелерінің бірі Шотландиядағы A77 тас жолында орналасқан, онда Килмарнок пен Жирван арасындағы 51 километрлік (32 миль) қашықтық бақыланады. 2006 жылы «SPECS» камераларынан жолақ ауыстыру арқылы айып төлеуден қашуға болатыны расталды, ал RAC қоры адамдардың «орыс рулеткасы» сияқты бір жолақтан екіншісіне өтіп, ұсталу ықтималдығын азайтуы мүмкін деп қорқытты; алайда, 2007 жылы жүйе көп жолақты пайдалану үшін жаңартылды, ал 2008 жылы өндіруші бұл «миф» екенін нақты жоққа шығарды. SPECS сияқты жүйелерді енгізудің, шамадан тыс жылдамдықпен жүретін жүргізушілер санына елеулі әсер ететініне қатысты дәлелдер бар; жоғарыда аталған тас жолдың (Глазго мен Айр арасындағы A77) бөлігінде SPECS жүйесі енгізілгеннен бері жылдамдық режимін бұзу оқиғаларының күрт төмендеуі байқалды. Бостон, Лондон және Нью-Йорк сияқты қалалар терроризмге қарсы қорғаныс және қоғамдық жиналыстар мен кеңістіктерді қолдау мақсатында ANPR жүйелерінің кең желілерін орнатуда. Джордж Мейсон университетінің дәлелдерге негізделген қылмыс саясаты орталығы автоматты номерлік тақтаны тану технологиясының келесі кездейсоқ бақыланатын сынақтарын өте қатаң деп санайды. АвторларыStudyResults Braga, A. А., & Bond, B. J. "Қылмыс пен тәртіпсіздіктің ыстық нүктелерін полициялау: кездейсоқ, бақыланатын сынақ", 2008ж. Тәртіпсіздікке байланысты шақырулардың ыстық нүктелерде азаюы. Hegarty, T., Williams, L. S., Stanton, S., & Chernoff, W. "Кіші юрисдикцияларда дәлелді полиция қызметі", 2014ж. Сот барысында барлық ыстық нүктелерде қылмыстар мен қызмет көрсетуге шақырулардың төмендеуі. Көрінетін және белсенді көрінетін ыстық нүктелер арасында статистикалық маңызды айырмашылық жоқ.

Кәсіпорынның қауіпсіздігі және қызмет көрсету

Мемлекеттік мекемелерден өзге, көптеген жеке сектор кәсіпорындары да нысандардың қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді шешу үшін ANPR жүйелерін енгізе бастады. Мысалдарға казинолар, ауруханалар, мұражайлар, тұрақтар және демалыс орындары жатады. АҚШ-та жеке нысандар көбінесе үкіметтік немесе полицияның іздеу тізімдеріне қол жеткізе алмайды, бірақ клиенттер, VIP-тұлғалар, маңызды қызметкерлер немесе "кіруге тыйым салынғандар" тізімдерін өз дерекқорларымен салыстырып, тексеру мүмкіндігіне ие. Сыртқы периметрді қорғаумен қатар, жеке ANPR жүйелері валет қызметі / таныс клиенттер мен VIP-тұлғаларды анықтау, логистика және негізгі персоналды бақылау, сату және жарнама, тұрақтарды басқару және логистика (жеткізушілер мен техникалық қолдау көліктерін бақылау) сияқты қызметтерді де ұсынады.

Лондонның көлік кептелісі төлемі

Лондонның көлік кептелісі ақысы – төлем аймағына кіретін көлік жүргізушілерінен алынатын жүйенің мысалы. Transport for London (TfL) ANPR жүйелерін пайдаланады және көлік жүргізушілеріне дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 7:00-ден 18:00-ге дейін көлік кептелісі аймағына кірген, шыққан немесе ішінде қозалған жағдайда күніне 11,50 фунт стерлинг төлейді. Автоматты төлем жүйесіне тіркелген көлік иелері 10,50 фунт стерлинг төлейді. Аймақ ішінде төлемсіз жүргені үшін айыппұл мерзімінен бұрын төленсе 65 фунт стерлинг, ал кейіннен 130 фунт стерлингке дейін жетеді. Қазіргі таңда 1500 камера автоматты номерді тану (ANPR) технологиясын қолданады. Аймақтың кез келген жеріне орналастырылатын жылжымалы камералар да бар. Аймақта қозғалатын көлік құралдарының шамамен 98%-ы камераға түсіріледі деп есептеледі. Видео ағындары Лондон орталығында орналасқан деректер орталығына жіберіледі, онда ANPR бағдарламалық құралы көліктің тіркеу нөмірін анықтайды. Екінші деректер орталығы бейне деректері үшін резервтік орналасқан жерді қамтамасыз етеді. Көлік кірген және шыққан кезде алдыңғы және артқы номерлік тақталар түсіріледі – бұл аймаққа кіретін және шығатын көліктің номерлік тақталарын түсіруге дейін төрт мүмкіндік береді. Бұл тізім аймаққа кіру үшін төлем жасаған иелері/операторлары бар көліктердің тізімімен салыстырылады – төлемегендерге айыппұл салынады. Мұндай көліктің тіркелген иесі DVLA ұсынған деректер базасынан іздестіріледі.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласында ЭТОЛ төлемақысын жинау үшін ANPR пайдаланылады. Қаланың орталық бөлігіне кіретін немесе одан шығатын автомобиль иелері төлем жасауы керек. Төленетін жол ақысының мөлшері жүрілген қашықтыққа және магистральға байланысты. ANPR жүйесі бар магистральдардың арасында N12, N3, N1 және т.б. бар.

Швеция

Стокгольмде, Швецияда, ANPR Стокгольм қалалық ақысын төлеу үшін пайдаланылады, қаланың орталық бөлігіне кіретін немесе одан шығатын көлік иелері күннің уақытына қарай төлем жасауы тиіс. 2013 жылдан бастап, Гетеборг қалалық ақысы да қолданысқа енгізілді, ол қаладан өтетін негізгі тас жолдардағы көліктерді де қамтиды.

Жеке пайдалану

Ұлыбританияның бірнеше компаниялары мен мекемелері ANPR жүйелерін қолданады. Оларға Көлік және операторларға қызмет көрсету агенттігі (VOSA), Жүргізушілер мен көлік құралдарын лицензиялау агенттігі (DVLA) және Лондонның көлік басқармасы кіреді.

Айналып өту

Көлік иелері ANPR жүйелерінен және жалпы жол ережесін сақтау камераларынан қашу үшін әртүрлі тәсілдерді қолданған. Бір тәсіл әріптердің шағылыстыру қасиеттерін арттырады, бұл жүйенің нөмірлік тақтаны анықтап алмауына немесе оны оқуға жеткілікті контраст деңгейін шығара алмауына мүмкіндік береді. Мұндай әрекеттер көбінесе нөмірлік тақтаны жабатын қаптама немесе спрей қолдану арқылы жасалады, бірақ соңғысының тиімділігі туралы пікірлер әртүрлі. Көптеген заңнамаларда қаптамалар заңсыз деп есептеліп, қолданыстағы заңдармен реттеледі, ал көптеген елдерде спрейлерді қолдануға тыйым салатын заң жоқ. Басқалары нөмірлік тақтаны кірмен жабуға немесе оны жасыру үшін қаптама пайдалануға тырысады. Техас штатындағы нөмірлік тақшаларға арналған әртүрлі жаңашылдық рамкалар 2003 жылдың 1 қыркүйегінде Техас Сенатының 439 заңымен заңсыз деп жарияланды, себебі олар ANPR құрылғыларымен проблема тудырды. Бұл заң бойынша мұндай әрекет C класты қылмыс (200 АҚШ долларына дейін айыппұл) немесе иесінің тақшаларын әдейі жасыру мақсатында жасалғаны дәлелденсе, B класты қылмыс (2000 АҚШ долларына дейін айыппұл және 180 күнге бас бостандығынан айыру) ретінде қарастырылады. Заң 2007 жылы нақтыланды және әртүрлі жаңашылдық рамкаларға рұқсат берді. Егер ANPR жүйесі нөмірлік тақтаны оқи алмаса, ол суретті қарау үшін белгілеп, операторлар әріп-сандық белгілерді анықтауға тырысады. 2013 жылы Sunflex Zone Ltd зерттеушілері нөмірлік тақшаны тану жүйелері үшін оқылмайтын инфрақызыл сәулелерді пайдаланатын жеке құпиялылық нөмірлік тақша рамкасын жасады.

Дау

ANPR жүйелерін енгізу қате анықтауларға және 1984 жылғы үлгідегі қадағалаудың күшеюіне әкеп соқты. АҚШ-та Грегг Истербрук сияқтылар "айыппұлдарды тіркеуге арналған машиналар" деп атаған нәрсеге қарсы шығып, оны автоматтандырылған әділет жүйесіне қарай сырғалған жолдың бастауы деп санайды: "Машина адамды қылмыскер деп санайды, ал сіз айыптаушыңызбен бетпе-бет кездесе алмайсыз, себебі айыптаушы жоқ. Машина сіздің заңсыз әрекет жасағаныңызды айтса, сіздің кінәлі екеніңізді болжау принципін орнату дұрыс па?" Басқа елдерде де ұқсас сын айтылды. Истербрук сондай-ақ, бұл технологияның мақсаты қауіпсіздікті арттыру емес, мемлекет үшін кірісті максималды ету екенін айтады. Осының салдарынан полиция бастығы мен бірнеше офицер жұмыстан босатылды, ал Канаданың Жеке өмірге қатысты комиссарының кеңсесі "полицияның автокөліктің иелерін тыңдау үшін технологияны қолдануының артуына" байланысты халық арасында алаңдаушылық білдірді. Басқа да мәселелерге адамдарды анықтау үшін пайдаланылатын және олардың жүргізу әдеттері мен күнделікті өмірі туралы ақпаратты сақтау кіреді, бұл Деректерді қорғау туралы заңға және ұқсас заңнамаға қайшы келеді (жеке басын анықтайтын ақпаратты қараңыз). Ұлыбританиядағы заңдар CCTV бейнежазбаларын пайдаланатын және жеке тұлғаларды анықтай алатын кез келген жүйеге қатысты қатаң. Сондай-ақ, полицияның бақылау жазбаларының жоғалып кеткені анықталғаннан кейін деректердің қауіпсіздігі де алаңдатады. Сонымен қатар, Ұлыбританияда ANPR камераларын пайдалану 2000 жылғы Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы заңға сәйкес заңсыз деп есептелетін жағдай бар. Кейбіреулердің пікірінше, бұл заңның бұзылуы заңға бағынушы азаматтардың іс-әрекетін бақылау үшін пайдаланылады және барлық адамдар заң бойынша тергеуге алынған қылмыскерлер сияқты қарастырылады. Полицияның өзі ANPR жүйесін "24/7 көлік қозғалысының дерекқоры" деп атап, оның қылмыстық әрекеттерге қатысы бар көліктерді анықтау мақсатынан ауытқуын көрсетеді. Керісінше, егер нөмірлік белгілер клондалған болса, кінәсіз жүргізушінің көлігін "оқу" сақталған суреттерді визуалды тексеру арқылы тергеуден шығаруға мүмкіндік береді. Ұрланған көліктер ANPR жүйесімен ұрлық жасалған сәттен бастап анықталады және полицияға хабарлап, тергеуге көмектеседі. Associated Press 2011 жылдың тамызында Нью-Йорк полициясының көліктері мен федералды HIDTA (Жоғары қарқынды есірткі айналымы аймағы) қаражатымен сатып алынған нөмірлік белгілерді бақылау құралдары мешіттердегі мұсылмандарды тыңдау және ғибадат етушілердің нөмірлік белгілерін бақылау үшін пайдаланылғанын хабарлады. Полиция электрондық нөмірлік белгілерді оқитын құрылғылармен жабдықталған белгісіз көліктерде мешіт маңында жүріп, тұраққа қойылған барлық көліктердің нөмірлерін автоматты түрде тізімдейді, мұсылмандардың бейнесін анықтау үшін құпия деректер базасын жинады. 2013 жылы Америка азаматтық бостандықтар одағы (ACLU) ақпараттық еркіндік туралы заңдар арқылы жергілікті, мемлекеттік және федералды агенттіктерден алынған ANPR жүйелері туралы 26 000 беттік деректерді жариялады. "Деректер технологияның аз ғана ережелермен қолданылып, жаппай тұрақты жерлерді бақылау мен қадағалау құралына айналып келе жатқанын көрсетеді", - деп жазды ACLU. ACLU көптеген жерлерде құрылғылар қандай да бір қылмысқа күдікті емес көліктердің орналасу туралы ақпаратты сақтау үшін пайдаланылатынын хабарлады. "Жеке компаниялар да нөмірлік белгілерді оқитын құрылғыларды пайдаланып, жинаған ақпаратын полициямен бөліседі, бірақ олардың жеке өмірін қорғау үшін ешқандай бақылау жасалмайды. Ережелердің жоқтығы біздің орналасу деректеріміздің қанша уақыт сақталуын анықтайтын саясаттың кең ауқымды болуын білдіреді", - деп атап өтті ACLU. 2012 жылы ACLU жергілікті және мемлекеттік ANPR бағдарламаларын гранттар арқылы қаржыландыратын Ішкі қауіпсіздік департаментіне қарсы сотқа шағым түсірді, өйткені агенттік ACLU-ның бағдарламаларға қатысты Ақпараттық еркіндік туралы заң бойынша сұраған деректерге қол жеткізе алмады. 2015 жылдың тамыз айының ортасында Бостонда бір миллион адамның нөмірлік белгілері онлайн режимінде және қорғалмаған күйде сақталғаны анықталды. 2020 жылдың сәуір айында The Register UK қауіпсіздік зерттеушілерінің көмегімен Интернетте ашық қалдырылған тоғыз миллион ANPR журналын тапты. 3M Шеффилд Кеңесінің жүйесі 2013 жылдан бері желіде және қорғалмаған күйде болды. 2014 АҚШ-та дәл емес нәтижелердің салдарынан кінәсіз адамдардың қажетсіз тоқтатылуына соқтырды. Ең танымал жағдай Колорадо штатының Аврора қаласындағы 6 мен 17 жас арасындағы төрт баласы бар қара нәсілді отбасының қарумен ұсталып, балалары қолғап салынуымен байланысты.

Тақтаның сәйкессіздігі және юрисдикциялық айырмашылықтар

Көптеген ANPR жүйелері бір юрисдикциядан немесе аймақтан келген тіркеу нөмірлерін тануға үйретілгенде жоғары дәлдік көрсетсе де, формат, шрифт, түс, орналасу және басқа да тіркеу нөмірлерінің ерекшеліктеріне байланысты басқа юрисдикциялардан келген тіркеу нөмірлерін тануда қиындықтар туындауы мүмкін. Кейбір юрисдикциялар (әсіресе АҚШ-та) жекелендірілген немесе арнайы тіркеу нөмірлерін ұсынады, бұл бір юрисдикция ішінде көптеген вариацияларға әкеледі. АҚШ штаттары көлік құралдарының тіркеу нөмірлері протоколына OCR дәлдігіне әсер ететін маңызды өзгерістер енгізе береді. Олар бір таңбаны қосуы немесе жаңа тіркеу нөмірі дизайнын енгізуі мүмкін. АЛПР жүйелері тиімді жұмыс істеу үшін осы өзгерістерге жылдам бейімделуі керек. ALPR жүйелері үшін тағы бір қиындық – кейбір штаттардың тіркеу нөмірлері протоколы бірдей болуы. Мысалы, бірнеше штат стандартты үш әріпті, одан кейін төрт саннан тұратын жүйені қолданады. Сондықтан ALPR жүйесі дабыл қаққан сайын, пайдаланушының жауапкершілігі дабыл қаққан тіркеу нөмірінің машинадағы компьютерде көрсетілген штатқа сәйкес келетіндігін тексеру болып табылады. Ең жоғары тиімділікке қол жеткізу үшін ANPR жүйесі кез келген юрисдикциядан тіркеу нөмірлерін және оларға байланысты юрисдикцияны тани білуі керек, бірақ осы көптеген айнымалылар мұндай міндеттерді қиындатады. Қазіргі уақытта кем дегенде бір АҚШ ANPR провайдері (PlateSmart) олардың жүйесі АҚШ штаттарының тіркеу нөмірлерін дұрыс тани алатыны тәуелсіз сарапшылармен расталғандығын мәлімдейді, ал бір еуропалық ANPR провайдері олардың жүйесі барлық ЕО тіркеу нөмірлерін ажырата алатынын мәлімдейді.

ANPR жүйесінің жұмыс істеуін өлшеу және дәлдік

ANPR бағдарламалық жасақтамасын өндіретін бірнеше компаниялар бейнелік сынақтарға негізделген дәлдік нәтижелерін жариялайды. Бұл нәтижелер сатушының сынаққа қандай бейнелерді таңдағанына байланысты өзгеріп қана қоймай, әртүрлі болуы мүмкін. 2017 жылы Sighthound жеке бейнелік сынақта 93,6% дәлдік көрсетті. 2017 жылы OpenALPR коммерциялық бағдарламалық қамтамасы үшін 95%-дан 98%-ға дейінгі дәлдік деңгейін жариялады. Бразилияның Парана және Минас-Жерайс федералды университеттері 2018 жылғы сәуірде жүргізген зерттеулерінде OpenALPR үшін 93,0%, ал Sighthound үшін 89,8% тану деңгейін алды, екеуі де SSIG деректер жиынтығында сынақтан өтті; сондай-ақ, YOLO объектіні анықтағышына негізделген, өздері жасаған жүйе үшін 93,5% көрсетті, ол да SSIG деректер жиынтығын пайдаланды. Тақта мен оқырманның қозғалысын қамтитын, "шын мәніндегі сценарийді" сынағанда, зерттеушілер екі коммерциялық жүйе үшін 70%-дан төмен, ал өздері жасаған жүйе үшін 78,3% нәтиже алды.