Австралия және Жаңа Зеландия арасындағы саяхат келісімі

Кіріспе

Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы келісім

Транс-Тасмандық саяхат келісімі (ТТСК) – Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы келісім, ол осы елдердің бірінің азаматтарының екіншісіне еркін өтуіне мүмкіндік береді. Келісім 1973 жылы қолданысқа енді және әр елдің азаматтарына екінші елде тұруға және жұмыс істеуге, белгілі бір шектеулермен рұқсат береді. Келісімнің басқа да егжей-тегжейлері уақыт өте келе өзгеріп отырады. 1981 жылдың 1 шілдесінен бастап Австралияға кіретін барлық адамдар (Жаңа Зеландия азаматтары да оның ішінде) міндетті түрде паспорт ұстауы керек. 1994 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Австралияда виза талабы барлық кіретін адамдарға қолданылады, ал Жаңа Зеландия азаматтарының Австралияға еркін өтуін қамтамасыз ету үшін арнайы санаттағы виза енгізілді. Жаңа Зеландияның бұл келісімі Австралияның тұрақты тұрғындарына немесе резиденттік виза иелеріне де қолданылады.

Тарих

Бұл шара 1973 жылғы 4 ақпанда жарияланды және одан кейін көп ұзамай күшіне енді. Бұл шара Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы міндетті екіжақты шарт түрінде емес, әр ел қолданатын және бірлескен саяси қолдаумен қамтамасыз етілген көші-қон рәсімдерінің жиынтығы болып табылады. Шараның нақты мәні уақыт өте өзгергенімен, ол әлі де Австралия немесе Жаңа Зеландия азаматтарына екінші елде шексіз мерзімге тұруға және көптеген жұмыстарды атқаруға мүмкіндік береді. Австралия азаматтығы жоқ Жаңа Зеландия азаматтары ұлттық қауіпсіздікке қатысты салаларда немесе Австралия мемлекеттік қызметінде жұмыс істей алмайды. Өзінің мәнінде бұл шара басқа келісімдер мен шарттар жүйесімен байланысты және негізделген, мысалы, Жаңа Зеландия – Австралия еркін сауда туралы келісім (1966), Австралия – Жаңа Зеландия жақын экономикалық қатынастар туралы сауда келісімі (1983), Транс-Тасман өзара мойындау туралы келісім (1998), Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы әлеуметтік қамсыздандыру туралы әртүрлі келісімдер (1994, 1995, 1998 және 2002), Австралия мен Жаңа Зеландия кәсіптердің стандартты жіктемесі (2006), SmartGate (2007) және Транс-Тасман патенттік сенімділер режимі (2013).

1973 жылға дейінгі рәсімдер және Келісімнің енгізілуі

1973 жылға дейін Жаңа Зеландия мен Австралия негізгі Ұлттар Достастығы елдерінен (атап айтқанда Ұлыбритания мен Канададан) иммиграцияны жүйелі түрде бақылаған жоқ, сондықтан жаңа зеландиялықтар мен австралиялықтар бейресми келісімдер бойынша екі ел арасында еркін қозғала алды. 1973 жылдың 22 қаңтарында Австралия мен Жаңа Зеландияның премьер-министрлері (тиісінше Гуф Уитлэм мен Норман Кирк) экономикалық және қорғаныс ынтымақтастығы, саяхат, Оңтүстік Тынық мұхиты мәселелері, нәсілдік қатынастар және ядролық қару сынақтарын қамтитын көптеген мәселелерді қамтитын бірлескен коммюникеде Транс-Тасман Саяхат Келісімі (немесе TTTA) деп белгілі болатын келісімнің негізін қалады. Саяхатқа қатысты екі премьер-министр әр елдің азаматтары мен Австралияда немесе Жаңа Зеландияда тұрақты түрде тұратын басқа да Ұлттар Достастығы елдерінің азаматтары енді Австралия мен Жаңа Зеландия арасында тұрақты немесе уақытша болу үшін паспорт немесе визасыз саяхаттай алатынына келісті. Сондай-ақ, екі елдің иммиграциялық қызметкерлері арасында жаңа саясатты іске асырудың практикалық шараларын талқылау мүмкіндігінше тезірек өтетініне келісті. Келісімнің егжей-тегжейін (немесе сол кездегі Ашық есік саясатын) келісу туралы 1973 жылдың 4 ақпанында Австралияның иммиграция министрі А. Дж. Грассби мәлімдеді. Австралия үкіметінің екі арнайы өкілі (Иммиграция департаментінің Г. Э. Хичинс және Т. А. Смит мырзалары) 1973 жылдың 5-9 ақпаны аралығында Жаңа Зеландияға барып, премьер-министрлер Уитлэм мен Кирк келіскен ашық есік саясатын іске асырудың егжей-тегжейін ұйымдастырды. TTTA-ның өзі 1973 жылдың 1 наурызында іске асырылды. Екі аптадан кейін, 1973 жылдың 15 наурызында Жаңа Зеландияның иммиграция министрі Ф. М. Колман мен А. Дж. Грассби Канберрада жаңартылған саяхат талаптарын қарап шығып, осы мәселе бойынша бірлескен баспасөз хабарламасын жариялады. Баспасөз хабарламасында министрлер жеңілдетілген процедуралар бойынша Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы тікелей сапарлар үшін паспорттар мен кіруге алдын ала рұқсат қажет емес екенін еске салды: 1987 жылы Жаңа Зеландия жаңа Иммиграциялық заңды қабылдады. 1987 жылғы Заң мен оған сәйкес қабылданған ережелер Австралия азаматтары мен тұрақты тұрғындарына TTTA-ның еркін қозғалыс режимін сақтап қалу үшін Жаңа Зеландияға кіру және тұру үшін виза және/немесе тұруға рұқсат алу талаптарынан босатылғандықтарын бекітті. Бұл босату 1987 жылғы Заңның өзінде емес, Заңға сәйкес қабылданған ережелермен жүзеге асырылды. Ол австралиялық азаматтарға иммиграциялық заңнамаға сәйкес жұмыс істеуге, оқуға немесе қайта кіруге шектеусіз мерзімге Жаңа Зеландияда тұру құқығын береді. Австралияның тұрақты тұрғылықты визасын иеленушілерге Жаңа Зеландияға келген кезде Жаңа Зеландияның тұруға рұқсаты берілді, ал Жаңа Зеландияға қайта кіру үшін олардың жарамды австралиялық тұрақты тұрғылықты визасын сақтауы немесе Жаңа Зеландияға қайта оралу визасын алуы керек болды. Австралиядағы жалақының жоғары деңгейі мен экономикалық нарықтың кеңеюіне байланысты, транс-Тасман көші-қонының басым бөлігі Жаңа Зеландиядан Австралияға бағытталған.

Prior to 1973, neither New Zealand nor Australia exercised systematic control over immigration from the main Commonwealth countries (principally the United Kingdom and Canada), and New Zealanders and Australians were thus free to move between each country under informal arrangements. On 22 January 1973, the Prime Ministers of Australia and New Zealand (Gough Whitlam and Norman Kirk respectively) announced the basis for what would become known as the Trans Tasman Travel Arrangement (or TTTA) in a joint communiqué that covered a wide range of issues including economic and defence cooperation, travel, South Pacific affairs, race relations and nuclear weapons testing. With regards to travel, the two Prime Ministers agreed that citizens of each country and citizens of other Commonwealth countries who had resident status in either Australia or New Zealand should henceforth be able to travel between Australia and New Zealand, for a permanent or temporary stay, without passports or visas. They also agreed that talks between immigration officials of the two countries regarding practical arrangements for the implementation of the new policy would take place as soon as possible thereafter. The negotiation of the details of the Arrangement (or Open Door Policy as it was then called) was announced on 4 February 1973 by the Australian Minister for Immigration, Mr. A. J. Grassby. Two special emissaries of the Australian government (Mr. G. E. Hitchins and Mr. T. A. Smith of the Department of Immigration) visited New Zealand from 5–9 February 1973 to arrange the details of the implementation of the open door policy agreed upon by Prime Ministers Whitlam and Kirk. The TTTA itself was then implemented on 1 March 1973. Two weeks later on 15 March 1973, the New Zealand Minister for Immigration, Mr. F. M. Colman, and Mr. A. J. Grassby reviewed the revised travel requirements in Canberra and issued a joint press release on the exercise. For the press release the Ministers recalled that under the relaxed procedures passports and prior authority to enter were not required for direct travel between Australia and New Zealand by:

In 1987, New Zealand introduced a new Immigration Act. The 1987 Act and regulations under it exempted Australian citizens and permanent residents from the requirements to hold a visa and/or residence permit to enter and stay in New Zealand in order to continue with the free movement regime of the TTTA. The exemptions were put into effect by regulations made under the Act, not the 1987 Act itself. It gives Australian citizens an indefinite stay in New Zealand, without restriction on work, study or re entry under immigration legislation. The holders of Australian permanent resident visas were granted New Zealand residence permits on arrival and to re enter New Zealand, this group must have continued to hold a valid Australian permanent resident visa or obtain a New Zealand Returning Resident Visa. As a result of higher wages and the greater economic market in Australia, the vast majority of trans Tasman migration is from New Zealand to Australia.

Визалық талаптар

1994 жылдың 1 қыркүйегіне дейін Австралия жаңазеландиялықтарды азамат емес, бірақ жеңілдік алған тұлғалар ретінде қарастырды. 1994 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Австралияда барлық виза талабы енгізілді. Жаңазеландиялықтардың Австралияға еркін өтуін қамтамасыз ету мақсатында, 1994 жылғы 1 қыркүйекте 1994 жылғы көші-қон ережелері арқылы арнайы категориялы виза енгізілді. Бұл виза 444-ші сынып визасы деп аталады. 1994 жылғы ережелерге сәйкес, Австралияға кіретін Жаңазеландия азаматтары уақытша кіру визасына өтініш бергенімен теңестіріледі, ол денсаулық және мінез-құлқына қарай автоматты түрде беріледі және электрондық түрде тіркеледі. Басқа елдердің азаматтарынан айырмашылығы, оларға келу алдында виза алу талап етілмейді. Басқа уақытша визалардан өзгеше, осы виза – 444-ші сыныпты арнайы категориялы виза (SCV) – Жаңазеландия азаматтары үшін мерзімдік шектеусіз. Жаңазеландия азаматтары Австралияға кіргенде, олардың паспортындағы кіру күнінің мөртаңбасын ғана көреді. SmartGate қолданатын электрондық паспорт иелері үшін мөртаңба қойылмайды. Бұл Австралиядағыдай жалпыға бірдей визалық жүйеге мүмкіндік берді. 2009 жылғы заң да Австралияның арнайы категориялы виза жүйесін бейнеледі, өйткені ол Австралия азаматтарына Жаңазеландияға кіруді жеңілдету үшін, визалық өтініштерді толтыру сияқты қосымша әкімшілік талаптарсыз, автоматты түрде электрондық виза алуға мүмкіндік берді. TTTA аясында Жаңазеландияға келгеннен кейін Австралия азаматтары мен тұрақты тұрғындары, егер олар 24 айдан астам уақыт бойы тұрақты тұру визасын үздіксіз ұстаса және PRV критерийлеріне сәйкес келсе, тұрақты тұру визасына (PRV) ие болуға құқылы. Алайда, Австралия азаматтарының тұрақты тұру визасы Жаңазеландиядан шыққанда күші жояды, сондықтан Жаңазеландияға кіру және шығу тұрақты тұру визасын екі жыл бойы үздіксіз ұстау талабына әсер етуі мүмкін. Егер Австралия азаматы немесе тұрақты тұрғыны Жаңазеландияда тұрақты тұру визасымен болса және болашақта тұрақты тұру визасын алуға ниеттенсе, онда Жаңазеландиядан шыққанда виза мерзімі бітпеуі үшін, саяхаттау жоспары болған жағдайда, Саяхат шарттарын өзгертуге (VOTC) өтініш беруі керек.

Prior to 1 September 1994, Australia generally treated New Zealanders as exempt non citizens. Since 1 September 1994 Australia has had a universal visa requirement. To specifically cater for the continued free movement of New Zealanders to Australia, the Special Category Visa was also introduced on 1 September 1994 by the Migration Regulations 1994. It is known as a subclass 444 visa. Under the 1994 regulations New Zealand citizens entering Australia are treated as having applied for a temporary entry visa, which is automatically granted (subject to health and character considerations) and recorded electronically. Unlike other nationals, there is no requirement to obtain a visa prior to arrival. And unlike other temporary visas, this particular visa – known as Special Category Visa (SCV) subclass 444 – has no time limit for New Zealand citizens. A date stamp in their passport on arrival is all that New Zealand citizens would observe on entry to Australia. For ePassport holders who use SmartGate, there is no date stamp. which provided for a universal visa system similar to Australia's. The 2009 Act also reflected Australia's Special Category Visa system in that it provided for Australians to be automatically granted an electronic visa on arrival to New Zealand to facilitate entry without any additional administrative requirements such as completing visa application forms. After arrival in New Zealand under the TTTA, Australian citizens and permanent residents may qualify for a Permanent Resident Visa (PRV) provided they have held a Resident Visa continuously for more than 24 months, and have met the PRV criteria. However, Resident Visas held by Australians expire upon exit from New Zealand, so travelling in and out of New Zealand can affect the requirement that the Resident Visa must be held for two years continuously. If an Australian citizen or permanent resident is in New Zealand on a Resident visa and wishes to stay long term and apply for a permanent resident visa in the future, they should make an application for a Variation of Travel Conditions (VOTC) if they wish to travel in the meantime to ensure that the resident visa does not expire when leaving New Zealand.

Жеңілдіктерге құқық

Бастапқыда Австралияға келген Жаңа Зеландия азаматтары Австралияға келгеннен кейін бірден жұмыссыздық жәрдемақысына құқылы болды. Сол сияқты, Австралия азаматтары Жаңа Зеландияда әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақысын алуға құқылы болды. 1980 және 1990 жылдары бұл мәселе қызу саяси талқылаулардың нысанына айналды. 1986 жылдан бастап Жаңа Зеландия азаматтары жәрдемақы алу үшін Австралияда алты ай тұруы керек болды, ал 2000 жылы төлем алу үшін екі жыл тұру қажеттігі енгізілді. Жаңа Зеландияда тұратын Австралия азаматтары үшін де осы ереже сақталды. Бірақ, кейіннен бұл шектеулер одан әрі күшейтілді. 2001 жылы Австралия заңнамасы Австралияда тұратын Жаңа Зеландия азаматтарын екі санатқа бөлді: 2001 жылдың 26 ақпанында Австралияда тұратын адамдар (Қорғалған арнайы категориялы визалар) және осы күнден кейін Австралияға келгендер (Арнайы категориялы визалар). 2001 жылдың 26 ақпанына дейін немесе сол күні Австралияда тұрғандар әлеуметтік қамсыздандыру заңына сәйкес, Қорғалған арнайы категориялы виза иегерлері ретінде жұмыссыздық жәрдемақысын алуға құқылы. 2001 жылдың 26 ақпанынан кейін Австралияға келген Жаңа Зеландия азаматтары, екіжақты әлеуметтік қамсыздандыру келісімінде көзделмеген әлеуметтік қамсыздандырудың белгілі бір түрлерін алу үшін ресми тұрақты визаға өтініш беруі және оны алуы тиіс, Австралияда шексіз уақытқа тұруға құқылы болса да. Олар тұрақты виза алу үшін Иммиграция және азаматтық департаментіне өтініш бергеннен кейін және жаңадан келгендердің екі жылдық күту мерзімін өткеннен кейін жәрдемақы алуға үміткер бола алады. Бұл әлі де Австралияда өмір сүру және жұмыс істеу еркіндігін сақтайтын болғанымен, ресми Австралияның тұрақты визасын иеленудің кейбір артықшылықтарына, мысалы, белгілі бір әлеуметтік қамсыздандыру төлемдеріне және белгілі бір уақыт өткеннен кейін Австралия азаматы болуға үміттенуге қол жеткізуді шектеді.