Тұрақты тұру құқығы: елдегі иммиграциялық бақылаудан босату, жұмыс істеу және депортациядан қорғау. Азаматтықтан басқа, кейбір жағдайларда шетелдіктерге де беріледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұрақты тұруға заңды құқық
Legal right to permanent residence
Тұруға құқық – бұл белгілі бір елдегі иммиграциялық бақылаудан еркіндік. Тұру құқығы бар адамға елге кіру үшін үкіметтің рұқсаты қажет емес, ол онда шектеусіз өмір сүре және жұмыс істей алады, сондай-ақ оны елден шығаруға және депортациялауға қарсы қорғаныш бар (егер тұру құқығы жойылмаса). Әдетте, белгілі бір елде тұру құқығына ие болу үшін адам сол елдің азаматы болуы керек. Дегенмен, кейбір елдер азамат емес адамдарға да тұру құқығын береді. Бұл, әдетте «жер құқығы», «өмір сүру құқығы» немесе «тұруға құқық» деп аталатын құқықтардан өзгеше. Мысалы, елде тұрақты тұрғылықты алған адамдар, әдетте, де-факто тұру құқығына ие, бірақ оны белгілі бір жағдайларда жоюға болады (азаматтықтан айырудан өзгеше, азаматтық тек өте шектеулі жағдайларда ғана, мысалы, алдау немесе ұлттық қауіпсіздікке қатысты мәселелерде ғана жойылуы мүмкін), мысалы, қылмыс жасағаны үшін сотталған жағдайда немесе кейбір елдерде аталған елден ұзақ уақыт бойы кетіп қалған жағдайда. Көптеген жағдайларда, мұндай адамдар иммиграциялық бақылаудан толығымен босатылмайды.
The right of abode is an individual's freedom from immigration control in a particular country. A person who has the right of abode in a country does not need permission from the government to enter the country and can live and work there without restriction, and is immune from removal and deportation (unless the right of abode has been revoked). Generally, in order to have the right of abode in a certain country, a person must be a citizen of that country. However, some countries grant the right of abode for qualified non citizens. This is distinct with the commonly called right to land, right to live or right of residence, e. g. with permanent residency of the country generally have a de facto right of residence, but it can be revoked in certain circumstances (unlike a citizenship which can only be revoked in very limited circumstances such as fraud or national security concern), for example, conviction of crimes, or in some countries, prolonged absence from said country, and in many cases, such persons are not free from immigration control.
ЕС, ЕЭА және Шенген келісімі
Еуропалық экономикалық аймақтың (Еуропалық одақ, Исландия, Лихтенштейн және Норвегия) және Швейцария азаматтары жұмыс рұқсаты немесе визасыз кез келген қатысушы елге саяхаттауға, онда тұруға және жұмыс істеуге құқықтары бар, бірақ уақытша шаралар жаңа мүше мемлекеттердің азаматтарының басқа елдерде жұмыс істеу құқығын шектеуі мүмкін. Бұл құқық 2004/38/ЕҚ Директивасымен – еркін қозғалу және тұру құқығы туралы заңмен анықталған. Дегенмен, басқа ЕО/ЕЭА мемлекетінде тұру құқығы абсолютті емес. Басқа ЕО/ЕЭА мемлекетінде тұру үшін адам жұмыс істеуі, жұмыс іздеуі, оқуы керек немесе жеткілікті қаржылық ресурстары мен денсаулық сақтану полисі болуы тиіс, осылайша қабылдаушы елдің әлеуметтік қызметтеріне ауыртпалық түсірмейді. Мемлекеттер басқа ЕО/ЕЭА мемлекеттерінің азаматтарынан белгілі бір мерзім өткен соң өздерінің елде болуын тіркеуді талап етуі мүмкін. ЕО/ЕЭА мемлекеттері басқа ЕО/ЕЭА мемлекеттерінің азаматтарын депортациялауға және қоғамдық тәртіп, қоғамдық қауіпсіздік немесе халық денсаулығына қатысты шеттету туралы бұйрықтар шығаруға құқылы. Мысалы, ауыр қылмыс жасағандар немесе әлеуметтік жәрдемақыға тәуелді болып қалғандар депортациялануы мүмкін. Алайда, мұндай шеттету туралы бұйрыққа ұшыраған адамдар Еуроодақтың ережелеріне сәйкес, үш жылдың ішінде шағымдануға құқылы. Ешбір жағдайда да ЕО/ЕЭА мемлекеті басқа ЕО/ЕЭА мемлекетінің азаматын өмір бойына шеттетуге құқылы емес. ЕО/ЕЭА азаматы басқа ЕО/ЕЭА мемлекетінде бес жыл үздірілмей заңды түрде тұрғаннан кейін тұрақты тұруға құқылы болады, онда олардың болуы ешқандай шарттарға бағынбайды және бұрын депортацияға себеп болатын жәрдемақыларға, мысалы, әлеуметтік жәрдемақыға үміткер бола алады. Тұрақты тұруға рұқсат екі жыл болмаған жағдайда ғана алынып тасталуы мүмкін.
Citizens of the European Economic Area (the European Union plus Iceland, Liechtenstein, and Norway) and Switzerland enjoy the freedom to travel to, live in, and work in any participating country without needing a work permit or visa, although transitory dispositions may restrict the rights of citizens of new member states to work in other countries. This is defined by the Directive 2004/38/EC on the right to move and reside freely. However, rights to live in another EU/EEA state are not absolute. To reside in another EU/EEA state, one must either be working, job hunting, a student, or otherwise have sufficient financial resources and health insurance to ensure they do not become a burden on the social services of the host country. States may also require nationals of other EU/EEA states to register their presence with the authorities after a certain period of time. EU/EEA states may deport nationals of other EU/EEA states and issue exclusion orders against them on grounds of public policy, public security, or public health. For example, those who commit serious crimes or come to rely on welfare may be deported. However, those subjected to such exclusion orders must be able to appeal them after a maximum period of three years, as per EU regulations. Under no circumstances can an EU/EEA state exclude a national of another EU/EEA state for life. Any EU/EEA national who completes a five year period of uninterrupted legal residence in another EU/EEA state becomes eligible for permanent residence, after which their presence is no longer subjected to any conditions, and they may apply for benefits that would previously have been grounds for removal, such as welfare. Permanent residency can only be revoked after a two year absence.
Шенген келісімі
Шенген аймағына барлық дерлік ЕО/ЕЭА елдері кіреді; Шенген келісіміне қол қойған елдердің тобы, ол қатысушы мемлекеттер арасындағы шекара бақылауын жояды, бірақ ерекше жағдайларда шекара бақылауын уақытша орнатуға рұқсат береді. ЕЭА елдері мен Швейцария Шенген шартына қол қойды. Жаңа мүше мемлекеттердің бірнешесі оны әлі толыққанды іске асырмады. Дегенмен, кейбір еуропалық елдер барлық адамдардан жеке куәлік немесе паспорт алып жүруді талап етеді және кез келген мүше мемлекетте тұру үшін әдетте азаматтығын растау қажет. Осылайша, Шенген келісімі шекара арқылы адамдардың өтуін жеңілдетсе де, тұру құқықтарына ешқандай маңызды өзгеріс енгізбейді.
Nearly all EU/EEA countries are part of the Schengen Area; a group of countries that have signed the Schengen Agreement, which abolishes border controls between participating states, although it allows border controls to be temporarily set up in exceptional circumstances. The EEA countries and Switzerland have signed the Schengen treaty. Several of the new member states have not yet fully implemented it. However, a few European countries require all persons to carry an identity card or passport and proof of nationality is normally required to take up residence in any member state. Thus, while the Schengen Agreement facilitates the movement of persons across frontiers, it makes no substantive difference to residence rights.
Скандинавиялық паспорттар одағы
Солтүстік елдердің паспорттық одағы солтүстік елдердің азаматтарына басқа солтүстік елдерге паспорт немесе тұруға рұқсатсыз еркін саяхаттау және тұру құқығын береді.
The Nordic Passport Union gives the citizens of Nordic countries the right to freely travel to and reside in other Nordic countries without a passport or residence permit.
Перс шығанағының ынтымақтастық кеңесі
Перс шығанағының ынтымақтастық кеңесі (ПШК) мүше мемлекеттерінің азаматтары ПШК-ның барлық аймағында еркін қозғалуға, соның ішінде басқа ПШК мемлекеттерінде тұруға және жұмыс істеуге дерлік ешқандай шектеусіз құқықтары бар.
Citizens of member states of the Gulf Cooperation Council (GCC) have freedom of movement throughout the GCC, including the right to reside and work in other GCC states with almost no restrictions.
Ортақ жол жүру аймағы
Ортақ саяхат аймағы (ОҚА) Біріккен Корольдік, Ирландия Республикасы және Ұлыбританияның айналасындағы аралдық аумақтардан тұрады. Британдық және ирландтық азаматтар ОҚА ішінде паспортсыз, тек минималды жеке куәліктермен еркін жүріп-тұра алады және дерлік ешқандай иммиграциялық бақылауға ұшырамайды. Екі елдің де азаматтары ОҚА аумағында минималды шектеулермен өмір сүру және жұмыс істеу құқығына ие.
The Common Travel Area (CTA) consists of the United Kingdom, Republic of Ireland, and the UK's surrounding island territories. British and Irish citizens can move freely throughout the CTA without a passport and only minimal identity documents, and are subject to virtually no immigration controls. Citizens of both countries enjoy the right to live and work throughout the CTA with minimal restriction.
Британдық немесе ирландтық азаматтарды депортациялау
Басқа ЕО/ЕЭА азаматтарынан өзгеше, Ұлыбританияға көшіп келген ирланд азаматтарына "тұрақты мәртебе" беріледі, бұл мәртебе белгісіз мерзімге тұруға рұқсаттан асып түседі. Ирландия азаматтары депортацияға ұшырауы мүмкін басқа ЕО/ЕЭА азаматтарына қарағанда тәуелдірек қарастырылады және қылмыс жасағаны үшін сотталған жағдайда автоматты түрде депортация процедураларына қабылданбайды, себебі Парламент "Ұлыбритания мен Ирландия арасындағы тығыз тарихи, қоғамдық және саяси байланыстарды, сондай-ақ Бірлескен саяхат аймағының болуын" ескерді. Сондықтан ирланд азаматтары Ұлыбританиядан тек сот үкімімен немесе депортацияның қоғамдық мүддеге сай келетін ерекше жағдайларда ғана заң бойынша шығарылуға жатады. Ирландия заңы британдық азаматтарды одан да күштірек қорғайды. Британдық азаматтар Ирландиядан депортациядан толық босатылған және заң бойынша олар дерлік ешқашан шетелдіктер ретінде қарастырылмайды.
Unlike other EU/EEA nationals, Irish citizens who move to the UK are granted a "settled status", a status that goes beyond indefinite leave to remain. Irish nationals eligible for deportation are treated more leniently than other EU/EEA nationals, and are not automatically subjected to deportation procedures when convicted of crimes, as Parliament has considered "the close historical, community and political ties between the United Kingdom and Ireland, along with the existence of the Common Travel Area." Irish citizens are therefore legally subject to deportation from the UK only where recommended by a court in sentencing or in exceptional circumstances where that deportation is in the public interest. Irish law provides even stronger protections for British citizens. British citizens are completely exempt from deportation from Ireland, and are almost never treated as foreigners by law.
Ұлыбританиядағы одақтастық азаматтары
Сонымен қатар, Ұлттар Достастығына мүше мемлекеттердің кейбір азаматтары Достастық азаматтары деп есептеледі және Ұлыбританияны қоса алғанда, басқа Достастық елдерінде тұру және дауыс беру құқығы сияқты түрлі құқықтарға ие. Сонымен қатар, 1984 жылға дейін туған британдық текті азаматтар тұруға құқылы. Егер адамның анасы британдық болса және ол 1984 жылға дейін туған болса, онда 1971 жылғы Иммиграциялық заңның 2(1)(b) тармағына сәйкес, ол британдық азамат сияқты бірдей құқықтарға ие деп саналады. Мұндай адамдарға тұру құқығы автоматты түрде беріледі және оларға паспорттарына тиісті куәлік қоса беріледі. 1971 жылғы Иммиграциялық заңның 7-тармағындағы ерекшеліктерге сәйкес, Ұлыбританияда ұзақ мерзім бойы тұратын ирланд немесе Достастық азаматы депортациядан қорғалады, бұл Ұлыбритания немесе басқа Достастық азаматтарының кем дегенде бес жыл бойы Ұлыбританияда тұруымен байланысты тұру құқығына ұқсас. Бұл ерекшеліктер Ұлыбританияда тұруға рұқсаты бар басқа ұлттарға қолданылмайды.
In addition, some nationals of member states of the Commonwealth of Nations are considered Commonwealth citizens, and have various rights in other Commonwealth countries, including the UK, such as the right of abode and the right to vote. In addition, British subjects born before 1984 have the right of abode. If a person has a British mother and was born before 1984 then under section 2(1)(b) of the Immigration Act 1971 they are considered to have the same rights as a British citizen. The right of abode is conferred automatically on such persons and they are issued a certificate on their passport. Under exceptions in section 7 of the Immigration Act 1971, a long term resident Irish or Commonwealth citizen in the UK is granted immunity from deportation, similar to British or other Commonwealth citizens who hold right of abode by virtue of a residency term of at least five years in the United Kingdom. These exceptions do not apply to other nationalities with leave to remain in the United Kingdom.
Британдық теңізден тыс аумақтар
Британдық теңізден тыс аумақтардың бәрі өздерінің иммиграциялық бақылауын жүзеге асырады, ол британдық азаматтарға да, басқа елдердің азаматтарына да қатысты. Осы аумақтарда әдетте сол аумақтағы тұрғын мәртебесін анықтайтын жергілікті иммиграциялық заңдар қолданылады.
All British Overseas Territories operate their own immigration controls which apply to British citizens as well as to those from other countries. These territories generally have local immigration laws regulating who has belonger status in that territory.
Канада
Конституция бойынша, барлық Канада азаматтары елге кіруге және онда тұруға құқылы. Тұрақты тұрғындарға да кез келген провинцияда немесе аумақта ешқандай шектеусіз тұруға және кәсіппен айналысуға құқық беріледі. Бұл тұрақты тұрғындарды тұруға құқығы бар жалғыз шетел азаматтары етеді. Дегенмен, тұрақты тұрғындар Иммиграция және Босқындарды Қорғау Заңына сәйкес осы мәртебеден айырылуы мүмкін.
Under the constitution, all Canadian citizens have the right to enter and remain in the country. Permanent residents are also conferred the right to reside and pursue a livelihood in any province or territory without restriction. This makes permanent residents the only foreign citizens with right of abode. However, permanent residents can also face revocation of this status under the Immigration and Refugee Protection Act.
Пәкістан
Пакистандық текті карта (POC) Пакистан азаматтығына ие емес, бірақ пакистандық тегі бар шетелдіктерге беріледі және оның иелеріне елде тұру құқығын қоса алғанда, түрлі артықшылықтар ұсынылады. POC иелеріне мүліктік мәмілелер жасауға, банк шоттарын ашуға және пайдалануға, сондай-ақ Пакистанда жұмыс істеуге құқық беріледі. Бұдан өзге, POC оның иелері үшін ұлттық жеке куәліктің орнына қолданылады. POC шетелде тұратын және екі азаматтығы бар пакистандықтарға берілетін Шетелдегі пакистандықтардың ұлттық сәйкестендіру картасынан (NICOP) өзгеше.
The Pakistan Origin Card (POC) is issued to eligible foreigners, particularly those of Pakistani origin, who do not possess Pakistani citizenship, and offers its holders various benefits, including right of abode in the country. POC holders are also granted the right to engage in property transactions, open and operate bank accounts, and secure employment in Pakistan. Furthermore, the POC serves as a substitute for a National Identity Card for its holders. The POC is distinct from the National Identity Card for Overseas Pakistanis (NICOP), which is issued to Pakistani nationals residing abroad who hold dual citizenship.
Де-факто тұрғылықты жер құқығы
Көптеген елдердің азаматтық заңдары шетелдік азаматтарға елде тұрақты түрде тұруға рұқсат береді, азаматтық алуға тырыспастан. Бұл мәртебе әдетте түрлі талаптар бойынша іріктеуден және өтініштен кейін беріледі. Австралия, Канада, Жаңа Зеландия және АҚШ сияқты елдерде елде тұрақты тұру құқығы бар шетелдік тұрғындарға "тұрақты тұрғын" деген заңдық мәртебе беріледі. Бұл мәртебе азаматтарға берілетін барлық құқықтар мен жеңілдіктерді қамтамағанмен, оларға елге еркін кіруге, сондай-ақ азаматтарға ұсынылатын әлеуметтік бағдарламалар мен басқа да қызметтерден пайдалануға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл заңға сәйкес жойылған жағдайда "де-факто" тұру құқығы болып қана танылады.
The nationality laws of many countries allow foreign citizens to reside permanently in the country without seeking citizenship. This status is usually accorded following application and selection based on a variety of criteria. In Australia, Canada, New Zealand and the United States among others, foreign residents who have the right to reside permanently in the country are given the legal definition of designation of "permanent resident". Although not conferring all the rights and privileges of citizenship, it allows such individuals to enter freely as well as to take advantage of social programs and other services offered to citizens. Nonetheless, this still remains a "de facto" form of right of abode because it can be revoked in accordance with the law.