Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Магний-алюминий филлосиликат минералы
Magnesium aluminium phyllosilicate mineral
Палигорскит немесе аттапульгит – химиялық формуласы |(Mg,Al)2Si4O10(OH)*4(H2O) болатын магний-алюминий филлосиликаты. Ол АҚШ-тың оңтүстік-шығысында кең таралған сазды топырақта кездеседі. Бұл фуллерлік жердің бір түрі. Бұл минералдың шағын кен орындары Мексикада да табылады, онда ол Колумбқа дейінгі дәуірде майя көгілдірінің жасалуымен байланысты қолданылған.
Palygorskite or attapulgite is a magnesium aluminium phyllosilicate with the chemical formula |(Mg,Al)2Si4O10(OH)*4(H2O) that occurs in a type of clay soil common to the Southeastern United States. It is one of the types of fuller's earth. Some smaller deposits of this mineral can be found in Mexico, where its use is tied to the manufacture of Maya blue in pre Columbian times.
Атауы
Палыгорскит алғаш рет 1862 жылы Ресейдегі Пермь облысы, Орта Урал, Поповка өзеніндегі Палыгорская кенінен табылған.
Palygorskite was first described in 1862 for a deposit at Palygorskaya on the Popovka River, Middle Urals, Permskaya Oblast, Russia.
Қасиеттері
Атапульгит балшығы смектит пен палигорскиттің қосындысы болып табылады. Смектиттер – кеңейе алатын торлы балшықтар, ал бентонит – смектит балшықтарының кең таралған жалпы атауы. Палигорскит компоненті – ине тәрізді кристалдық форма, ол ісіп немесе кеңеймейді. Атапульгит тұщы және тұзды суда бөлшектері сутекті байланыс арқылы бірігіп, гельді құрылымдар түзеді. Атапульгит, кейбір бентониттерден (натрийге бай монтмориллиониттерден) өзгеше, теңіз суында да гельдесіп, тұзды суда гельді құрылымдар қалыптастырады және тұзбен ластанған формацияларды бұрғылау үшін арнайы тұзды сулы бұрғылау ерітінділерінде қолданылады. Палигорскит бөлшектерін оң және теріс зарядталған аймақтары бар зарядталған бөлшектер деп қарастыруға болады. Осы кезектесетін зарядтардың байланысуы оларға тұзды және тұщы суда гельді суспензиялар жасауға мүмкіндік береді. Мейгс Куинси аймағында табылған атапульгит балшықтары – 2-ден 3 мкм-ге дейін ұзындығы және 3 нм-ден кіші диаметрі бар палигорскит балшық бөлшектерінің жиынтығы. Бұл жиынтықтар аздап ісінетін смектит балшықтарымен қоршалған. Құрғақ өңдеу кезінде алынатын балшықтарда карбонаттар мен басқа минералды қоспалар түрінде 25%-ға дейін атапульгит емес материал болуы мүмкін. Балшықты өңдеу кезінде оның бөлшектерінің мөлшеріне қарай белгілі бір үлестірілімге ие болуы үшін кептіріп, ұнтақтайды, ал гельдің тұтқырлығы әртүрлі әдістермен өлшенеді, бұл оның қолданылуына байланысты. Гельді, құрғақ өңделген атапульгиттер суспензия, күшейту және байланыстыру қасиеттеріне байланысты өте кең қолданылады. Бояулар, герметиктер, желімдер, таспалық қосылыстар, катализаторлар, суспензиялық тыңайтқыштар, өрт сөндіргіштер, қорыту қалыптары, мал азығының суспензиялары және молекулалық ілгектерге байланыстырушы заттар – құрғақ өңделген атапульгиттің қолданылуының бірнеше мысалдары. 7-10% атапульгит балшығын эвтектикалық тұз – натрий сульфаты декагидратымен (мирабилит немесе Глаубер тұзы) араластырғанда, сусыз кристалдар ерітіндіде суспензияда қалады, фазалық өту кезінде гидратталады және осылайша Глаубер тұзы жылуды сақтау үшін қолданылғанда сіңірілетін және бөлінетін жылуға үлес қосады. Нанопалигорскит суспензиясын механикалық дисперсия (магниттік араластыру, жоғары жылдамдықты кесу және ультрадыбыс қолдану) және полиэлектролиттер (карбоксиметилцеллюлоза, альгинат, натрий полифосфаты және поли(натрий акрилаты)) арқылы әртүрлі pH деңгейлерінде тұрақтандыру жақсартылды. Палигорскит үлгісіндегі беттік энергия мен наноқалыңдық зерттелді.
Attapulgite clays are a composite of smectite and palygorskite. Smectites are expanding lattice clays, of which bentonite is a commonly known generic name for smectite clays. The palygorskite component is an acicular bristle like crystalline form that does not swell or expand. Attapulgite forms gel structures in fresh and salt water by establishing a lattice structure of particles connected through hydrogen bonds. Attapulgite, unlike some bentonite (sodium rich montmorillonites), can gel in sea water, forming gel structures in salt water and is used in special saltwater drilling mud for drilling formations contaminated with salt. Palygorskite particles can be considered as charged particles with zones of positive and negative charges. The bonding of these alternating charges allows them to form gel suspensions in salt and fresh water. Attapulgite clays found in the Meigs Quincy district are bundles of palygorskite clay particles between 2 and 3 μm long and below 3 nm in diameter. The bundles are surrounded by a matrix of smectite clays that are slightly swellable. Dry process grades contain up to 25% non attapulgite material in the form of carbonates and other mineral inclusions. Processing of the clays consist of drying and grinding the crude clay to specific particle size distributions with specific ranges of gel viscosity measured by a variety of means depending on the end use. Gel grade, dry processed attapulgites are used in a very wide range of applications for suspension, reinforcement, and binding properties. Paints, sealants, adhesives, tape joint compound, catalysts, suspension fertilizers, wild fire suppressants, foundry coatings, animal feed suspensions, and molecular sieve binders are just a few uses of dry process attapulgite. 7–10% attapulgite clay mixed with the eutectic salt, sodium sulfate decahydrate (mirabilite or Glauber's salt), keeps anhydrous crystals suspended in the solution, where they hydrate during phase transition and hence contribute to the heat absorbed and released when Glaubers salt is used for heat storage. Stabilization of nanopalygorskite suspensions was improved using mechanical dispersion (magnetic stirring, high speed shearing and ultrasonication) and polyelectrolytes (carboxymethyl cellulose, alginate, sodium polyphosphate, and poly(sodium acrylate)) at different pH. Surface energy and nanoroughness were studied in a palygorskite sample.
Медициналық қолдану
Атапульгит медицинада кеңінен қолданылады. Ауызға қабылдағанда, ол асқазан мен ас қорыту жолындағы қышқылдар мен зиянды заттарға физикалық байланысады. Сонымен қатар, диареяға қарсы дәрі ретінде, диарея тудыратын патогенді сіңіру арқылы әрекет етеді деп саналды. Осы себепті ол Diar Aid, Diarrest, Diasorb, Diatabs, Diatrol, Donnagel, Kaopek, K Pek, Parepectolin және Rheaban сияқты бірнеше диареяға қарсы препараттардың құрамында қолданылды. Ол ондаған жылдар бойы диареяны емдеу үшін қолданылып келеді. 2003 жылға дейін АҚШ-та сатылған Kaopectate құрамында да атапульгит болды. Бірақ сол кезде АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы оның тиімділігін дәлелдейтін медициналық зерттеулерді жеткіліксіз деп танып, кері қабылдады. Kaopectate-тің АҚШ-тағы формуласы висмут субсалицилатына (қызғылт висмутқа) өзгертілді. Келесі жылы (2004) таңбаламаға қосымша өзгеріс енгізілді; осыдан кейін Kaopectate 12 жасқа дейінгі балаларға ұсынылмайтын болды. Дегенмен, атапульгит қосылған Kaopectate Канадада және басқа елдерде әлі де қолжетімді. 1990 жылдардың басына дейін Kaopectate пектинмен бірге ұқсас қыш өнімі – каолинитті пайдаланған (осыдан аты шыққан).
Attapulgite is used widely in medicine. Taken by mouth, it physically binds to acids and toxic substances in the stomach and digestive tract. Also, as an antidiarrheal, it was believed to work by adsorbing the diarrheal pathogen. For this reason, it has been used in several antidiarrheal medications, including Diar Aid, Diarrest, Diasorb, Diatabs, Diatrol, Donnagel, Kaopek, K Pek, Parepectolin, and Rheaban. It has been used for decades to treat diarrhea. Until 2003, Kaopectate marketed in the US also contained attapulgite. However, at that time, the U. S. Food and Drug Administration retroactively rejected medical studies showing its efficacy, calling them insufficient. Kaopectate's U. S. formula was changed to bismuth subsalicylate (pink bismuth). The next year (2004), an additional change in labeling was made; from then on, Kaopectate was no longer recommended for children under 12 years old. Nevertheless, Kaopectate with attapulgite is still available in Canada and elsewhere. Until the early 1990s, Kaopectate used the similar clay product kaolinite with pectin (hence the name).
Құрылыс
Палигорскитті мәдени мұра орындарындағы әктас сілеуді қалпына келтіру үшін, метакаолинмен бірге қолдануға болады.
Palygorskite can be added to lime mortar with metakaolin for period correct restoration of mortar at cultural heritage sites.
Адам мәдениетінде
Палигорскит майя көгі деп аталатын пигменттің маңызды құрамы болғандығы белгілі, оны Колумбқа дейінгі Мезоамериканың майя өркениеті әсіресе керамика, мүсіндер, қабырға суреттері және (әлдеқанда) майя маталарында қолданған. Бұл саз минералын майялар кейбір ауруларды емдеу үшін де пайдаланған, сонымен қатар дәлелдер оны қыш ыдыстарға қосып қолданғандарын көрсетеді. Майя аймағындағы палигорскит кені 1960 жылдарға дейін белгісіз болды, ол кезде Юкатан түбегіндегі Сакалум қалашығының жанында кен орыны табылды. Екінші мүмкін болатын орын жақында (2005 жылы) Тикул, Юкатан маңында анықталды. Майяның синтетикалық көк пигменті басқа Мезоамерика аймақтарында да жасалған және басқа Мезоамерика мәдениеттері, мысалы, Мексиканың орталық бөлігіндегі ацтектер де қолданған. Майя және ацтек кодекстеріндегі, сондай-ақ ерте отарлық дәуірдегі қолжазбалар мен карталардағы көк түс негізінен аниль жапырақтары мен палигорскиттің органикалық-органикалық емес қоспасынан, сондай-ақ басқа минералды қоспалардың шағын мөлшерінен пайда болады. Мезоамериканың постклассикалық кезеңінде құрбандыққа шалынатын адамдар көбінесе осы көк пигментпен жабылатын.
Palygorskite is known to have been a key constituent of the pigment called Maya blue, which was used notably by the pre Columbian Maya civilization of Mesoamerica on ceramics, sculptures, murals, and (most probably) Maya textiles. The clay mineral was also used by the Maya as a curative for certain illnesses, and evidence shows it was also added to pottery temper. A Maya region source for palygorskite was unknown until the 1960s, when one was found at a cenote on the Yucatán Peninsula near the modern township of Sacalum, Yucatán. A second possible site was more recently (2005) identified, near Ticul, Yucatán. The Maya blue synthetic pigment was also manufactured in other Mesoamerican regions and used by other Mesoamerican cultures, such as the Aztecs of central Mexico. The blue coloration seen on Maya and Aztec codices, and early colonial era manuscripts and maps, is largely produced by the organic inorganic mixture of añil leaves and palygorskite, with smaller amounts of other mineral additives. Human sacrificial victims in postclassic Mesoamerica were frequently daubed with this blue pigmentation.