Кіріспе

Франтишек Планичка (2 шілде 1904 – 20 шілде 1996) – чех футболшысы, Чехословакия футболы тарихындағы ең құрметті ойыншылардың бірі. Ол өмірінің барлық кезеңін «Славия Прага» клубында өткізді, осы жылдарда клуб Чехия лигасын сегіз рет және Митропа кубогын бір рет жеңіп алды. Ол сондай-ақ Чехословакия ұлттық құрамасының құрамына ілікті, онда жас қақпашы ретіндегі алғашқы жетістігі 1931-1932 жылдарғы Орталық Еуропа халықаралық кубогында Чехословакияға күміс жүлде жеңуге көмектесу болды, ал кейіннен 1934 (Чехословакия құрамасы екінші орын алған) және 1938 жылғы әлем чемпионаттарының финалында капитан болды. Планичка өте батыл ойыншы болды, сондықтан 1938 жылғы әлем чемпионатында Бразилияға қарсы өткен ойында ауыр жарақат алғанға қарамастан, алаңда қалды. Ол өз буынының және барлық уақыттың ең үздік қақпашыларының бірі саналады. 1999 жылы IFFHS оны ХХ ғасырдың ең үздік чех қақпашысы деп таныды, сондай-ақ Еуропадағы алтыншы және жалпы әлем бойынша тоғызыншы үздік қақпашы деп атады. 2003 жылы ол Рикардо Замора және Джанпьеро Комби сияқты басқа да танымал қақпашыларды қамтитын дәуірдің ең үздік қақпашысы деп есептелді.

Клубтық мансап

Прагада туған Планичка футболдық карьерасының көп бөлігін ойнады және өмірінің көп бөлігін Чехия астанасында өткізді. Карьерасының басында Планичка «Слован Прага VII», «Юнион VII», «Старомештский СК Олимпия» және «СК Бубенеч» клубтарында ойнады. Ол 1923 жылдан 1938 жылға дейін «Славия Прага» клубында ойнады, бұл клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі болды. 1925 жылдан 1938 жылға дейінгі клубтағы он үш маусым ішінде «Славия» жеті лига титулын жеңіп алды, ал Планичка 196 лига матчын өткізді. Ол барлығы 969 матчта ойнады, оның 742-сі «Славия» жеңісімен аяқталды. Қақпашы үшін орташа бойдан төмен болғанына қарамастан, 1,72 м (5 фут 8 дюйм) биіктігінде, ол тиімді соққыны тоқтатушы болды және оның акробатикалық стилі оған «Прага мысығы» деген лақап атты әкелді. 1932 жылы «Славия» Митропа кубогының жартылай финалына жетті. Бірінші ойында олар «Ювентус» клубын 4:0 есебімен жеңді; екінші ойында «Ювентус» 2:0 есебімен алға шықты, содан кейін, RSSSF мәліметтері бойынша, «Славия» кедергі жасауға және уақытты ысырап етуге көшті, бұл көрермендер алаңға тас лақтыра бастағанша созылды; оқтардың бірі Планичкаға тиіп, оған ауыр жарақат келтірді. «Славия» алаңнан шығып, ойын тоқтатылды, бұл олардың турнирден шеттетілуіне әкелді. Планичка «Славиямен» 1926, 1927, 1928, 1930, 1932 және 1935 жылдары алты Богемия кубогын (ішкі турнир) жеңіп алды. Оның жалғыз халықаралық титулы 1938 жылы, оның клубы ақыры Митропа кубогын жеңіп алғанда келді.

Халықаралық мансап

1926-1938 жылдар аралығында Планичка Чехословакия құрамасының қақпасында 73 рет ойнады, бұл сол кездегі әлемдік рекорд және 1966 жылға дейін Ладислав Новак 74-інші ойынын өткізгенге дейін ұлттық рекорд саналды. Планичка 37 рет ұлттық құраманың капитаны болды. Чехословакия ойын соңында есепті теңестіріп, үшінші голды соқты және 3:1 есебімен жеңіске жетіп, финалға өтті. 1934 жылғы 10 маусымда Чехословакия финалда Италиямен кездесті, оның капитаны сол кездегі ең үздік қақпашылардың бірі – Джанпьеро Комби болды. Чехтер 71-ші минутта Антонин Пуч голымен алға шықты, бірақ он минуттан кейін Раймундо Орсидің соққысы Планичканың қақпасын тесіп, есепті теңестірді, нәтижесінде ойын қосымша уақытқа көшті, онда Анджело Шиавио голымен италиялықтар жеңіске жетті. Планичка турнирді төрт ойында алты гол жіберіп аяқтады.

1938 жылғы әлем чемпионаты

Нацистік Германия Чехословакияны басып алған кезде, Планичка 1938 жылғы әлем чемпионатына чех құрамасын тағы да капитандай жетектеді. Бірінші турда олар Нидерландты 3:0 есебімен ұтты, үш голдың барлығы қосымша уақытта соғылды. Екінші турда 12 шілдеде Бразилиямен кездесті, бұл әлем чемпионаттары тарихындағы ең қатал ойындардың бірі болды және «Бордо шайқасы» деп аталды. Бір чех және екі бразилиялық ойыншы алаңнан қуылды, екі команданың да ойыншылары ауыр жарақат алды. Ойын 1:1 есебімен тең түскенде, Планичканың командаласы Олдрих Неедли сынған аяғымен алаңнан кетуге мәжбүр болды, содан кейін Планичканың өзі Бразилия шабуылшысы Перасионың соққысынан құлап, қолы сынды, бразилиялық шабуылшы гол соғуға тырысқанда бұл оқиға болды. Ойын екі күннен кейін қайта ойналды, бірақ Планичкасыз және Неедли мен Антонин Пучсыз Чехословакия 2:1 есебімен жеңіліп, турнирден шығарылды. Планичка 240 минут бойы тек бір гол жіберді, бұл 90 минутқа шаққанда 0,38 гол – чемпионаттың ең төмен көрсеткіші (чемпион Италияның қақпашысы Алдо Оливьериден де жақсы). Журналистер тобы оны турнирдің үздік құрамына енгізді. Бордодағы Бразилиямен өткен матч Планичканың халықаралық карьерасындағы соңғы ойын болды.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

Планичка зейнетке шыққаннан кейін де футбол ойнауды жалғастырды, денсаулығын сақтап, белсенді өмір салтын ұстанды. 1970 жылғы 4 шілдеде Планичка бұрынғы халықаралық ойыншылардан құралған команданың қақпасында соңғы рет ойнады. Ол қайтыс болған кезде 1934 жылғы әлем чемпионатына қатысқан чехословакия құрамасының соңғы тірі мүшесі және финалда ойнаған екі команданың арасынан соңғы тірі ойыншы болды. Чехословакия құрамасының жартылай қорғаушысы Карел Поборский оның жерлеу рәсіміне қатысып, Манчестер Юнайтедпен келісімшартқа қол қоюды сол күні кейінге шегерді.