Кіріспе
Фредерик Вильгельм Михаэль Калькбреннер (7 қараша 1784 жыл – 10 маусым 1849 жыл), сондай-ақ Фредерик Калькбреннер ретінде танымал, – пианист, композитор, фортепиано мұғалімі және фортепиано өндіруші. Германияда туған Калькбреннер жас кезінен бастап Париж консерваториясында оқыды және ақырында Парижге қоныстанды, ол 1849 жылы қайтыс болғанға дейін сонда өмір сүрді. Калькбреннер 200-ден астам фортепианолық шығармалар, сондай-ақ көптеген фортепианолық концерттер мен опералар жазды. Фредерик Шопен Парижге келгенде, Калькбреннер Шопенге Калькбреннердің мектебінің бірінде оқыса, пайдалы боларын ұсынды. Калькбреннердің беделін Шопен, Тальберг және Лист сияқтылар 1830 жылдардың аяғында ғана басып өтті. 1831 жылы жарық көрген және 19 ғасырдың соңына дейін басылып шыққан пианинода ойнаудың атақты әдісінің авторы, ол Парижде кейде "талантты виртуоздерді даярлайтын орталық" деп аталатын оқу орнын басқарды және Кубадан келген оқушыларға дейін көптеген шәкірттерге сабақ берді. Оның шәкірттері Мари Плейел, Мари Шафф және Камил Мари Стамати болды. Стамати арқылы Калькбреннердің фортепиано әдісі Луи Моро Готтшальк пен Камиль Сен-Сансқа жетті. Ол шеберлікпен сауда жасап, зор байлыққа ие болған композиторлардың бірі болды. Шопен өзінің алғашқы фортепиано концертін оған арнады. Калькбреннер Листтен ондаған жыл бұрын Бетховеннің жалғыз пианиноға арналған тоғыз симфониясының ноталарын жариялады. Ол екі қолмен де ұзақ және жылдам октавалық пассаждарды енгізген алғашқы композиторлардың бірі болды – бұл қазір 19 ғасырдың фортепиано музыкасынан жақсы таныс; алайда, осы техниканы алғаш рет қолданған Бетховен болған деуге болады.
Friedrich Wilhelm Michael Kalkbrenner (7 November 1784 – 10 June 1849), also known as Frédéric Kalkbrenner, was a pianist, composer, piano teacher and piano manufacturer. German by birth, Kalkbrenner studied at the Conservatoire de Paris, starting at a young age and eventually settled in Paris, where he lived until his death in 1849. Kalkbrenner composed more than 200 piano works, as well as many piano concertos and operas. When Frédéric Chopin came to Paris, Kalkbrenner suggested that Chopin could benefit by studying in one of Kalkbrenner's schools. It was not until the late 1830s that Kalkbrenner's reputation was surpassed by the likes of Chopin, Thalberg and Liszt. Author of a famous method of piano playing (1831) which was in print until the late 19th century, he ran in Paris what is sometimes called a "factory for aspiring virtuosos" and taught scores of pupils from as far away as Cuba. His pupils included Marie Pleyel, Marie Schauff, and Camille Marie Stamaty. Through Stamaty, Kalkbrenner's piano method was passed on to Louis Moreau Gottschalk and Camille Saint Saëns. He was one of the few composers who through deft business deals became enormously rich. Chopin dedicated his first piano concerto to him. Kalkbrenner published transcriptions of Beethoven's nine symphonies for solo piano decades before Liszt did the same. He was the first to introduce long and rapid octave passages in both hands – today so familiar from 19th century piano music – into his piano texture; however it could be argued that he was preceded by Beethoven with this particular technique.
Түп-тамыры мен ата-анасы
Фридрих Вильгельм Калькбренер Кристиан Калькбренердің және белгісіз анасының ұлы болды. Калькбреннер, әкесінің Кассельден Берлинге сапары барысында, көліктің ішінде дүниеге келді деген әңгіме бар. Осы себепті оның тууы тіркелмеді, сондықтан оның нақты туған күні белгісіз қалды. Калькбреннердің әкесі 1786 жылы Пруссия королевасы Фредерика Луиза Гессен-Дармштадтқа капельмейстер болып тағайындалуға тиіс болған. Осылайша, Калькбреннердің анасы күйеуіне қосылу үшін Гессеннен Берлинге жол тартқан болуы мүмкін, ол жақын арада Потсдам сарайындағы жаңа қызметін бастамақ еді.
17851798: Балалық шағы және алғашқы білім Берлинде
Калкбреннердің алғашқы ұстазы оның әкесі болды. Бала, әлдеқандай жылдамдықпен өркендеген болуы керек. Алты жасында ол Пруссия патшайымына Иосиф Гайднның фортепиано концертін орындады. Сегіз жасында төрт тілді жетік меңгерді. Білімі ерекше басылып, Потсдам мен Рейнсберг сарайларының сұлу ортасында өткеніне қарамастан, Калькбреннер өмірінің соңына дейін жұмысшы сыныбына тән, қазір де сақталған ауыр берлинше жаргонды сақтап қалды.
1798 1802: Париж консерваториясында
1798 жылдың соңында Калкбреннер Париж консерваториясына қабылданды. Ол альзастық пианист және композитор Луи Адамның, қазір әйгілі опера композиторы Адольф Адамның әкесі Луи Адамның фортепиано класында оқыды. Луи Адам 45 жыл бойы Париж консерваториясында фортепианодан сабақ беретін ең беделді профессор болды. Француз пианисі және фортепиано профессоры Антуан Франсуа Мармонтелдің сөзіне сүйенсек, ол шәкірттерін Бах, Гендель, Скарлатти, Хайдн, Моцарт және Клементи сияқты ұлы композиторлардың шығармаларымен жұмыс істеуге баулыды – сол кезде фортепиано сабақтарында бұл ерекше жағдай еді. Ол гармония және композициядан Шарль Саймон Кателден білім алды. Калкбреннер опера және балет композиторы Фердинанд Эррольдпен бірге оқыды және оқуын сәтті аяқтады. 1799 жылы (1800 жылы жарияланды) фортепиано бойынша екінші жүлдеге ие болды (Пьер Жозеф Гийом Циммерман бірінші орынды жеңіп алды), ал келесі жылы бірінші жүлде алды. 1802 жылдың соңында Парижден Венаға білімін жалғастыру үшін кеткен кезде Калкбреннер әлі толыққанды қалыптасқан суретші болмаса да, өз салаларында танылған шеберлерден берік музыкалық білім алған болатын.
18031806: Венада оқу және Германияда концерт турнелері
1803 жылдың екінші жартысында Калкбреннер білімін жалғастыру үшін Венаға сапарлады. Оның бұл қадамға не себеп болғаны әлі анық емес, мүмкін ол Вена классикалық мектебінің өкілдерінен білім алып, оқуын аяқтағысы келген шығар. Оған бұл оңай болғанға ұқсайды, себебі ол неміс тілін ана тілідей білген, сондай-ақ Австрия астанасында танымал музыкант болған әкесінің көмегі болды. Венада ол Антонио Сальери мен Иоганн Георг Альбрехтсбергерден контрапункт сабақтарын алды. Альбрехтсбергер сол кезде өте қарт болғанымен, Австрия музыка теориясы бойынша сарапшы және заманының ең көрнекті контрапунктисі еді. Бұған қоса, Альбрехтсбергер Бетховен, Карл Черни, Гуммель, Игнац Мошелес, Йозеф Вейгль және Фердинанд Ристің ұстазы болды, сонымен қатар Йозеф Гайднмен жақын дос болды. Әсіресе, байлық пен атақ-даңққа ұмтылған Калкбреннер үшін, өзінің ұстазы деп кімді айтудан артық пайда болатын еді? Контрапункт сабақтарынан өзге, ол Гайдн, Бетховен және Гуммельмен танысты, соңғысымен дуэт орындады, ол пианинодағы жалғыз бәсекелесі болды. Сондықтан Калкбреннер өзін өмірінің соңына дейін соңғы классикалық композитор деп атағанының себебі бар. Ол өзінің ескі мектептің өкілі екенін, ал ескі мектеп – Бетховен, Гайдн, Рис және Гуммель екенін қатаң түрде айтты. Білімі аяқталғаннан кейін, 1805 және одан кейінгі жылы Калкбреннер Берлин, Мюнхен және Штутгарт қалаларында концерттік пианист ретінде өнер көрсетті.
18141823: Лондондағы пианист, мұғалім және кәсіпкер
1814-1823 жылдары Калкбренер Англияда өмір сүрді. Ол көптеген концерттер берді, шығармалар жазды және табысты фортепиано оқытушысы ретінде танылды. Осы жерде, әрқашан да епті бизнесмен болған Калкбренер, Иоганн Бернхард Логиердің өнертабысымен кездесті. Бұл өнертабыс «хиропласт» немесе «қол жетекшісі» деп аталды. Хиропласт – пианиноның екі тірегіне орнатылған, екі параллель махогань рельстен жасалған құрылғы. Бұл аппарат қолдың тік қозғалысын шектеуге арналған, соның арқасында жаңа пианистер қолдың дұрыс орналасуын тезірек меңгеруге көмектеседі. Бала кезінде онымен жұмыс істеген Камиль Сент-Сенс былай деп сипаттайды: «Калкбренердің әдістемесіне кіріспеде ол өзінің өнертабысының басталуы туралы айтады, бұл өте қызықты. Өнертабыс пернетақта алдына орнатылған таяқтан тұрады. Алқа таяққа сүйеніп, тек қолдың ғана бұлшықеттері жұмыс істейтіндей болады. Бұл жүйе жас пианистке клавесинге немесе алғашқы фортепианоларға арналған пьесаларды оқытуға өте қолайлы, себебі оларда клавишаларға жеңіл қысым жеткілікті болатын; бірақ ол қазіргі заманғы шығармалар мен аспаптар үшін жеткіліксіз». Бұл өнертабыс үлкен сәттілікке ие болды. 1870 жылдары Лондонда оны әлі де сатуға болатындығы туралы хабарлар бар. 1817 жылы Логие Калкбренермен бірлесіп, музыка теориясы мен фортепианода ойнауды, әрине, хиропласт көмегімен үйрететін академия құрды. Патенттен түскен пайда Калкбренерді бай адамға айналдырды. 1821 жылы Игнац Мошелес те Лондонға қоныс аударды. Оның күшті және шебер орындауы Калкбренерге үлкен әсер етті, ол Лондондағы уақытын өзінің техникалық шеберлігін одан әрі жетілдіруге жұмсады.
"The preface to Kalkbrenner's method, in which he relates the beginnings of his invention, is exceedingly interesting. This invention consisted of a rod placed in front of the keyboard. The forearm rested on this rod in such a way that all muscular action save that of the hand was suppressed. This system is excellent for teaching the young pianist how to play pieces written for the harpsichord or the first pianofortes where the keys responded to slight pressure; but it is inadequate for modern works and instruments." This invention became a runaway success. There are reports that it was still available for sale in London in the 1870s. In 1817, Logier teamed up with Kalkbrenner to found an academy where music theory and piano playing, of course with the help of the chiroplast, were taught. The proceeds from the patent made Kalkbrenner a wealthy man. In 1821, Ignaz Moscheles had also settled in London. His powerful and finished playing had a great influence on Kalkbrenner, who used his time in London to hone his technical skills even more.
18231824: Австрия мен Германияда концерттер
1823 және 1824 жылдары Калькбренер Франкфурт, Лейпциг, Дрезден, Берлин, Прага және Вена қалаларында концерттер берді. Ол барған жерінде зор шапалақтармен қарсы алынды. Игнац Мошелес шамамен сол уақытта сол қалалармен гастрольде болған еді, сондықтан бұл үлкен жетістік саналды. Осы кезеңде ол Vaterländischer Künstlerverein үшін Антон Диабеллидің вальсіне вариация жазды.
18251849: Париждегі пианист, мұғалім және пианино жасаушы
Калькбреннер Парижге бай адам болып оралды. Бұл жерде ол Плейелдің фортепиано фабрикасының серіктесі болды, ол Калкбренердің қайтыс болған уақытына дейін (1849) мәртебесі мен өнімділігі жағынан Эрардтан кейінгі екінші орынға көтерілді. 1830 жылдары Калькбренер пианистік шеберлігінің шыңында болды және оның виртуоздығы 1833, 1834 және 1836 жылдары Гамбург, Берлин, Брюссель және басқа да қалаларға жасаған саяхаттарында ең зор құлшыныс тудырды. Лист пен Тальбергтің келгенінен кейін Калькбренердің даңқы төмендеді. Ол пианист ретінде жоғалтқан беделін Ансьен Режим аристократтарының ұрпағы, жас, танымал және бай француз мұрагеріне үйлену арқылы өтеді. Жұбайлар зәулім кештер ұйымдастырып, 1830 жылдардағы қайта жандана бастаған Бурбон аристократиясын үлгі етіп алуға тырысты. 1831 жылдың қысында Фредерик Шопен Калькбренердің шәкірті болуды ойлады. Бірақ Калькбренер Шопеннен үш жыл бойы одан сабақ алуын талап етті. Шопеннің Калькбренермен оқуы керек пе, жоқ па деген тартысы Польшадағы туған жері мен Париж арасында көптеген хат алмасуға себеп болды: Варшава, 27 қараша 1831, Жозеф Элснер (Шопеннің композиция мұғалімі) Париждегі Шопенге: «Сіздің хатыңыз арқылы Калькбренердің, сіз оны қалай атасаңыз да, пианистердің біріншісі сізді қонақ күте бергеніне қуандым. [ ] Оның өнерінің құпияларын сізге ашуға келіскеніне өте қуандым, бірақ ол үшін үш жыл керек екенін естіп таң қалдым. Сізді алғаш көріп, естігенде, ол сіздің әдісіне бейімделуіңізге сонша уақыт керек деп ойлаған ба? әлде сіз музыкалық дарыныңызды тек фортепианоға арнағыңыз келгендігіңізді және шығармаларыңызды сол аспапқа шектегіңізді?» Париж, 14 желтоқсан 1831, Шопен Варшавадағы Жозеф Элснерге: «Үш жылдық оқу тым ұзақ», – деп мойындады Калькбренердің өзі, мені бірнеше рет тыңдағаннан кейін. Осыдан сіз көре аласыз, құрметті мырза Элснер, нағыз виртуоз қызғаныш дегенді білмейді. Егер мен мақсатымды орындай алатыныма сенімді болсам, үш жыл оқуға дайын болар едім. Бір нәрсе анық: мен ешқашан Калькбренердің көшірмесі болмаймын. Париж, 16 желтоқсан 1831, Шопен Польшадағы Титус Войцеховскиге: «Мен Калькбренердей ойнай аламын десем жақсы болар еді, ол Паганиниден мүлдем басқа стильде кемелділікке жеткен. Калькбренердің тартымды ойнау өнері, тыныш және тең салмақтылығы сөзбен жеткізуге келмейді; әрбір нота шеберді жариялайды. Ол шынымен басқа барлық суретшілерді қанағаттандыратын алып. Мен Калькбренердің өзімнің алдымда қателесіп, тоқтап қалғанына қатты күлдім, бірақ ол өзін қалпына келтіргені таңғажайып болды. Осы кездесуден бері біз күнде көрісеміз, не ол маған келеді, не мен оған барамын. Ол мені үш жылға шәкірттікке алып, үлкен суретші етіп шығаруды ұсынды. Мен оған өзімнің кемшіліктерімді жақсы білетінімді, бірақ оған еліктегім келмейтінін және үш жыл мен үшін тым көп екенін айттым». Калькбренер 1849 жылы Энгиен-ле-Бенде холерадан қайтыс болды, оны өзі емдеуге тырысқан.
Warsaw, 27 November 1831, Józef Elsner (Chopin's composition teacher) to Chopin in Paris: "I was pleased to see, by your letter, that Kalkbrenner, the first of pianists, as you call him, gave you such a friendly reception. [ ] I am very glad that he has agreed to initiate you into the mysteries of his art, but it astonishes me to hear that he requires three years to do so. Did he think the first time he saw and heard you, that you needed all that time to accustom yourself to his method? or that you wished to devote your musical talents to the piano alone, and to confine your compositions to that instrument?" Paris, 14 December 1831, Chopin to Józef Elsner in Warsaw: "Three years of study is a great deal too much', as Kalkbrenner himself perceived after he had heard me a few times. From this you can see, dear Mons. Elsner, that the true virtuoso does not know what envy is. I could make up my mind to study three years, if I felt certain that would secure the end I have in view. One thing is quite clear to my mind; I will never be a copy of Kalkbrenner. Paris, 16 December 1831, Chopin to Titus Woyciechowski in Poland: "I wish I could say I play as well as Kalkbrenner, who is perfection in quite another style to Paganini. Kalkbrenner's fascinating touch, the quietness and equality of his playing, are indescribable; every note proclaims the master. He is truly a giant, who dwarfs all other artists. ( ) I was very much amused by Kalkbrenner, who, in playing to me, made a mistake which brought him to a standstill; but the way in which he recovered himself was marvellous. Since this meeting we have seen each other every day; either he comes to me, or I go to him. He offered to take me as a pupil for three years, and to make a great artist of me. I replied that I knew very well what were my deficiencies; but I did not wish to imitate him, and that three years were too much for me." Kalkbrenner died in 1849 in Enghien les Bains from cholera, which he attempted to treat himself.
Белгілі оқушылар
Калькбреннердің көптеген шәкірттері болды, олардың кейбіреулері көрнекті пианисттер мен композиторларға айналды. Бұл Калькбреннердің ең белгілі шәкірттерінің тізімі:
Корнелиус Абрани (1822–1903): Венгр пианині және композиторы, Франц Листтің өмір бойына досы, 1843 жылдан 1844 жылға дейін Калькбреннердің шәкірті болды. Ол сол кезде Шопеннен де сабақ алды. 1845 жылы ол туған Венгрияға оралып, өзін композицияға және венгр ұлттық композиторлық мектебін дамытуға арнады. Арабелла Годдард (1836–1922): Ағылшын пианині. Ол 6 жасында Калькбреннермен оқуды бастады, сондай-ақ Зигмунд Тальбергтен де сабақ алды. Германия мен Италияға (1854–55) гастрольдік сапарлар жасады, кейін АҚШ, Австралия және Үндістанға (1873–76) барды. Харольд Шонберг оны 1853 жылдан 1890 жылға дейін ең маңызды британдық пианист деп атады. Лондондық дебютінде (1853) ол Бетховеннің «Шатырлы сонатасын» жатқа айтты, «сол кезде бұл үлкен батылдық пен шешімділікті қажет етті». Игнац Лейбах (1817–1891): Эльзас пианині және композиторы. Ол Парижде Пикси, Калькбреннер және Шопенмен оқыды; 1844 жылы Тулуза соборында органшы болды. Джозеф О’Келли (1828–1885): 1835 жылдан бері Парижде тұратын, Булонь-сюр-Мерде туған ирланд композиторы және пианині. Джордж Александр Осборн (1806–1893): Ирландиялық пианист және композитор, Лимерикте туып, Лондонда қайтыс болды, 1844 жылға дейін шамамен 15 жыл Парижде өмір сүрді. Мари Фелисити Дениз Плейель (1811–1875): Неміс анасы мен бельгиялық әкесі бар пианист. Ол Анри Герц, Игнац Мошелес және Калькбреннермен оқыды. 15 жасқа келгенде оның виртуоздығы Бельгияда, Австрияда, Германияда және Ресейде сенсация тудырды. Некеге тұрмас бұрын Гектор Берлиоз оған ғашық болған (1830). 1848–1872 жылдары Брюссель консерваториясында фортепианодан сабақ берді. Людвиг Шунке (1810–1834): Неміс пианині. Ол әкесінен, мүйізші Готфрид Шункеден (1777–1840) сабақ алды. Содан кейін ол Парижге кетіп, Калькбреннер мен Антон Рейханың шәкірті болды. 1833 жылы Лейпцигке қоныс аударды және Роберт Шуманмен жақын дос болды. Ол «Neue Zeitschrift für Musik» журналының негізін қалаушылардың бірі болды. Камиль Мари Стамати (1811–1870): Француз пианині, педагогы және фортепиано музыкасы мен этюдтердің композиторы. Ол 19 ғасырдағы Париждегі ең көрнекті фортепиано мұғалімдерінің бірі болды. Оның ең белгілі шәкірттері Луи Моро Готсхалк және Камиль Сен-Санс болды. Томас Тельфсен (1823–1874): Норвегиялық пианист және композитор. 1842 жылы Парижге барып, Калькбреннерден білім алды. 1844 жылы Шопеннің шәкірті болды және 1848 жылы Англия мен Шотландияға онымен бірге сапар шекті. Ол Шопеннің шығармаларын жариялады және Шопеннің музыкасын Париж мен Скандинавияда концерттерде орындады. Арабелла Годдард пен Камиль Сен-Санс – Калькбреннердің шәкірті болған Камиль Мари Стамати арқылы – Калькбреннердің ықпалы 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін сезілді.