Кіріспе
Топтама сатып алу қабілетін пайдаланып, жеңілдіктер алу үшін құрылған ұйым.
АҚШ-та топтық сатып алу ұйымы (GPO) – бұл бірнеше кәсіпордың топтық сатып алу қабілетіне негізделген жеңілдіктер алу мақсатымен құрылған ұйым. Көптеген GPO-лар өздері бақылайтын сатушылар төлейтін әкімшілік төлемдер есебінен қаржыландырылады. Кейбір GPO-лар сатып алушы мүшелер төлейтін төлемдермен қаржыландырылады. Ал кейбір GPO-лар осы екі әдістің комбинациясын қолданады. Бұл төлемдер сатып алынатын тауарлар бағасының проценттік үлесі ретінде немесе жылдық белгілі бір сома ретінде белгіленуі мүмкін. Кейбір GPO-лар мүшелері үшін міндетті қатысу деңгейін белгілейді, ал басқалары толығымен ерікті болып табылады. Мүшелер өздерінің сатып алу қажеттіліктеріне және GPO-ның келіссөздер арқылы бәсекеге қабілетті баға ұсынуына деген сенім деңгейіне сүйене отырып қатысады. Топтық сатып алу көптеген салаларда шикізат пен жабдықты сатып алу үшін қолданылады, бірақ ол азық-түлік өнеркәсібінде, денсаулық сақтау, электроника, өнеркәсіптік өндіріс және ауыл шаруашылығы салаларында ерекше кең таралған. Соңғы жылдары коммерциялық емес ұйымдар арасында да топтық сатып алу кеңінен қолданыла бастады. Коммерциялық емес ұйымдар арасындағы топтық сатып алу әлі де салыстырмалы түрде жаңа, бірақ олар да операциялық шығындарды азайту жолдарын іздеп, осы практиканы белсенді түрде пайдаланады. Денсаулық сақтау саласында GPO-ларға көбінесе шұғыл медициналық көмек көрсететін ұйымдар қол жеткізеді, бірақ АҚШ-тағы коммерциялық емес қоғамдық клиникалар мен денсаулық орталықтары да топтық сатып алуға қатысады.
Тарих
Бірінші медициналық GPO 1910 жылы Нью-Йорк аурухана бюросы құрды. Көптеген онжылдықтар бойы денсаулық сақтау саласындағы GPO-лардың саны баяу өсіп, 1962 жылы 10-ға жетті. Medicare және Medicaid 1974 жылы GPO санының өсуін ынталандырып, 40-қа дейін жеткізді. Бұл көрсеткіш 1974-1977 жылдар аралығында үш есеге көбейді. 1983 жылы Medicare перспективалық төлем жүйесінің (PPS) енгізілуі шығындарға күшті бақылау қойып, GPO-лардың одан әрі қарқынды кеңеюіне жағдай жасады. 1986 жылы Конгресс табысты лоббилік жұмыстардың нәтижесінде денсаулық сақтау саласындағы GPO-ларға федералдық анти-салық заңдарынан "қауіпсіз арна" мәртебесін берді. 2007 жылға қарай АҚШ-та жүздеген денсаулық сақтау GPO-лары, "қосымша ұйымдары" және кооперативтер пайда болды, олар сатушылардан әкімшілік төлемдер немесе "сыйақы" түрінде түскен айтарлықтай кірістерден пайдаланып отырды. Барлық жедел жәрдем ауруханаларының 96 пайызы және барлық қауымдық ауруханалардың 98 пайызы кем дегенде бір GPO мүшесі болды. Маңыздысы, коммерциялық емес, мемлекеттік емес ауруханалардың 97 пайызы топтық сатып алудың қандай да бір түріне қатысты. 1980 жылдардың басында денсаулық сақтау шығындары күрт өскен кезде, федералдық үкімет Medicare жүйесін қызмет үшін төлемнен (FFS) PPS жүйесіне қайта қарады, онда ауруханалар белгілі бір диагноз қойылған әрбір науқас үшін белгіленген соманы алады. Басқа сақтандыру компаниялары да ауруханалардың тағайындайтын бағасын шектеді. Нәтижесінде ауруханалар қаржылық қиындыққа тап болды және шығындарын басқарудың жаңа жолдарын іздеуге мәжбүр болды. GPO-ларды Федералдық анти-салық заңынан ерекше босату арқылы көптеген денсаулық сақтау ұйымдары бұл шараны GPO-лардың кеңеюін ынталандыру ретінде қарастырды. Конгресс келісімшартты басқару ақысына ешқандай шектеу қоймады, бірақ АҚШ Денсаулық сақтау және халықты қорғау департаментіне (HHS) мұндай ақыларды әбеден пайдалану мүмкіндігі үшін бақылауды жүктеді, әсіресе 3,0 пайыздан асатын ақылар бойынша. 1991 жылы HHS 1991 жылдың 29 шілдесінде күшіне енген он "қауіпсіз арна" ережесін жариялады, бұл Конгрестің келісімшартты басқару ақысын рұқсат ету ниетін көрсетеді және GPO-лардың мүшелеріне 3,0 пайыздан асатын әкімшілік төлемдер туралы хабарлауын қамтамасыз етеді. Осы сақтық шараларына қарамастан, 2002 жылы Мемлекеттік есеп кеңсесі (қазіргі Мемлекеттік есеп беру кеңсесі, GAO) жүргізген зерттеу GPO-лардың ауруханалар үшін жабдықтар мен материалдардың құнын әрқашан төмендетпейтінін, кейбір жағдайларда оларды 37%-ға дейін арттыратынын көрсетті. GPO-лардың қызметін одан әрі зерттей отырып, Федералдық сауда комиссиясы (FTC) "қауіпсіз аймақ шегі монополияға қарсы шараларды болдырмайды және оны GPO-лардың бәсекеге қарсы келісімшарт жасау практикасына қарсы шараларды болдырмау ретінде дұрыс түсінбеу керек" деп түсіндірді. 2002 жылы Сенаттың сот комитетінің монополияға қарсы кіші комитеті денсаулық сақтау саласындағы GPO-лар үшін қатаң стандарттарды енгізді, GPO-лар қол қоюға тиіс Мінез-құлық кодексін қабылдауды талап етті. GPO-ларды сынға алатындар, егер олар бақылауға міндетті сатушылардан ақы алса, салада бәсекеге қарсы келісімшарт жасау әлеуеті бар екенін, осы мәселені одан әрі тексеруге және/немесе реттеуге тиіс екенін айтады.
Тік нарықтағы ЖБО
Вертикальды GPO нақты бір сала немесе нарық сегментіндегі компаниялар мен ұйымдарға көмек қосады.
Денсаулық сақтау саласының жалпы медициналық ұйымдары
Денсаулық сақтау ұйымдастырушы сатып алу тобы (GPO) сапалы медициналық көмек көрсетуді ынталандыруға және әртүрлі қызмет провайдерлеріне шығындарды тиімді басқаруға көмектеседі. GPO әртүрлі тауарлар мен қызметтерге қатысты мүшелерінің сатып алу көлемін біріктіріп, жеткізушілермен келісімшарттар жасап, олар арқылы мүшелер қалаған жағдайда топтық баға мен шарттар бойынша тауар сатып ала алады. GPO әдетте медициналық жабдықтарға, тамақтануға, дәріханаға және зертханалық қызметтерге келісімшарт бойынша жеңілдіктер ұсынады. Кейбір ірі GPO келісімшарт портфелін кеңейтіп, кеңсе тауарларына және медициналық емес қызметтерге де жеңілдіктер ұсынады. GPO табысы «Әкімшілік» төлемақысынан түседі. GPO мүшелік ауруханаларға өнімдерді сату кезінде келісімшарт жасасқан жеткізушілерден барлық сату көлемінің 3,0%-ға дейінгі «Әкімшілік» төлемақысын алуға құқылы. Бұл төлемақылар келісілген бағаларға әсер етпейді. Олар GPO-ның операциялық шығындарын жабу үшін пайдаланылады. Егер қалдық болса, ол GPO иелеріне қайтарылады; осылайша, GPO иелері топтық келісімшарттар арқылы таңдаған тауарларын сатып алуда шығындарды үнемдейді және GPO-дан үлестірім алады. GPO мүшелері де мүшелік келісімнің бір бөлігі ретінде төлемақының бір бөлігін алуға құқылы, бірақ бұл практика қазіргі кезде кең таралмаған; сондықтан GPO мүшесі үшін басты артықшылық – жеңілдікпен бағаларға қол жеткізу. GPO өз қызметтері денсаулық сақтау провайдерлері үшін операциялық маржаны жақсартуға мүмкіндік беретінін, ал мүшелері клиникалық қолдау, салыстырмалы деректер, жабдықтандыру тізбегін қолдау және нақты қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін өнімдер мен қызметтердің толық портфелі сияқты қосымша құнды иеленетінін мәлімдейді. GPO жеткізушілермен жеңілдіктерді келісу стратегиясы бойынша әртүрлілік танытады – мүшелерінен басқа GPO-ға қосылмауды талап етуден (ексклюзивтілік) бастап, бір көзден келісімшарттар беруді талап етуге дейін. Денсаулық сақтау саласы GPO-мен толып кеткендіктен, баға белгілеу GPO-ның жаңа мүшелерді тартудың немесе басқа GPO мүшелерін ауыстыруға көндірудің бір жолы болып табылады. 2009 жылғы есепке сәйкес, АҚШ ауруханаларының сатып алуларының 72%-ы GPO келісімшарттары арқылы жүзеге асырылады.
Тамақ-түлік және азық-түлік дүкендерінің ЖПҰ
Азық-түлік қызметтері немесе азық-түлік дүкендеріне арналған GPO 600 миллиард долларлық азық-түлік нарығына толыққанды назар аударады, оның ішінде көп бөлімді азық-түлік операторлары үшін тағам және тағамға байланысты тауарларды сатып алу, келісімшарттар бойынша келіссөздер жүргізу және тауар жеткізу тізбегі қызметтері кіреді. Бұл келіссөздер жеткізушілермен/өндірушілермен жасалған келісімдер мен сатып алу шарттары арқылы жүзеге асырылады. Азық-түлік тауарларын сатып алу санаттарына құс еті, таза көкөністер, мұздатылған азық-түлік, таза және мұздатылған ет, тәттілер мен сыйлықтар, сүт және нан өнімдері, құрғақ азық-түлік, бір рет қолданылатын заттар және сусындар жатады.
Қонақжайлық GPO
Қонақжайлылық GPO қонақ үйлер мен демалыс үйлерінің жабдықталуы және қамтамасыз етілуі үшін қажетті өнімдер мен қызметтерге сұранысты біріктіру арқылы сатып алу және көздерді табу мәселелерін шешуге бағытталған. Ол мүшелеріне жиһаз, техника, электроника, бағдарламалық қамтамасыз ету, үй заттары, ас үй және ванна бөлмесіне арналған заттарды сатып алуда айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді.
Өнеркәсіптік өндіріс ЖБО
Өндірушілердің бірлескен сатып алу ұйымы (GPO) өндіріс және дайындау процесінде қолданылатын тауарлар мен қызметтерге деген сұранысты біріктіру арқылы сатып алу және көздерді табу мәселелерін шешеді. Оның мүшелеріне сыйақылар, жеңілдіктер және артықшылықты бағалар ұсыну арқылы шикізат, қызметтер және компоненттерде айтарлықтай үнемдеуге қол жеткізеді. Біріккен сатып алу күші өндірушілерге сатып алуда ақшаны үнемдеуге және ең ірі жаһандық өндірушілермен бәсекелесуге көмектеседі. GPO арқылы үнемдеудің екі жолы бар. Біріншіден, жеңілдіктер мен сыйақылар – бұл алдын ала келісілген автоматты үнемдеу. Екіншіден, өндірушілерге бекітілген жеткізушілер тізімінен таңдап, жеке бағаны жақсарту бойынша келіссөздер жүргізуге рұқсат беріледі.
Заңды ЖПҰ
Заң индустриясы үшін жасалған сатып алу тобы заңгерлер қауымдастығының шығындарын азайтуға бағытталған. Ол барлық өлшемдегі заң фирмаларының маңызды сатып алу қажеттіліктерін шешуге арналған, ең жақсы жеткізушілердің топтамасын біріктіреді. Мүшелер бұрыннан келісілген жеңілдіктер мен сыйлықтар арқылы автоматты түрде үнемдей алады. Сонымен қатар, заң фирмалары бекітілген жеткізушілер тізімімен жеке бағаны жақсарту бойынша келіссөздер жүргізуге құқылы.
Коммерциялық емес ЖҚҰ
Коммерциялық емес GPO-лар қалыпты GPO-ларға ұқсас, бірақ олар көбінесе өзара жұмыс істеп, шығындарын төмендетуге көмектесу үшін құрылған коммерциялық емес, қоғамдық ұйымдар кеңесінен тұрады. Көптеген ірі денсаулық сақтау GPO-лары (көбінесе коммерциялық емес ауруханалармен жұмыс істейтін) коммерциялық емес нарыққа кеңейіп, мысалы, әлеуметтік қызметтер саласындағы коммерциялық емес ұйымдарға қызмет көрсету үшін бөлімдер құруда.
Арық нарықтағы ЖБО
Вертикальдық GPO денсаулық сақтау, тамақ өндірісі, құқықтық қызмет, сүт өнімдері және өнеркәсіптік өндіріс сияқты нақты салалардағы ұйымдарға көмектеседі, ал көлденең GPO компанияларға салалардың кең спектрі бойынша көмектеседі. Көлденең нарықтық GPO мүшелері көптеген түрлі салаларда жұмыс істейді, бірақ өнімдерін жасау және компанияларын басқару үшін көптеген ортақ тауарлар мен қызметтерді сатып алады.
Стратегиялық емес немесе жанама шығындар бойынша көлденең нарық ЖБО
Жанама шығындар бойынша жатақ сатып алу операторы (GPO) стратегиялық емес немесе жанама шығындарға қатысты өнімдер мен қызметтерге деген сұранысты біріктіру арқылы, кең ауқымды нарықтық спектрдегі мүше ұйымдардың сатып алу шығындарын азайтуға қол жеткізеді. Бұл, сатып алу қабілетін шоғырландыру және артықшылықты бағалар, шарттар мен қызмет деңгейлерін қамтамасыз ету үшін келісімшарттар жасау арқылы жүзеге асырылады. Нәтижесінде пайда болатын біріккен сатып алу күші, әдетте орта және ірі мүше ұйымдарға уақытша еңбек қызметтері, кеңсе тауарлары, қауіпсіздік құралдары, кеңсе жабдықтары, қаптама материалдары, униформа және кір жуу қызметтері, зиянкестерге қарсы күрес және жеделдетілген жөнелту сияқты санаттар бойынша сатып алуда ақша үнемдеуге көмектеседі. GPO-мен сатып алуды біріктіру мүше ұйымдарға персоналды басқаруға байланысты шығындарды азайту арқылы да үнемдеуге мүмкіндік береді. SpendMatters талдауынша, Fortune 1000 компанияларының 15-20% қазіргі таңдағы консорциумдық сатып алуды пайдаланады және 85% жағдайда консорциум моделі қолданылатын санаттарда 10% және одан да көп үнемдеуге қол жеткізеді. Ұлыбританиядағы жанама шығындарды сатып алу топтарының көп бөлігі Independent Buyers Ltd компаниясымен басқарылады, ол бірнеше сауда қауымдастықтары үшін схемаларды іске асырады. Осы типтегі GPO жеткізушілері артықшылықты бағалар, шарттар мен қызмет деңгейлерін ұсынады, себебі олар жалпы сату шығындарын азайтуға және әдетте бір үлкен клиенттің қосылуымен байланысты көлемді арттыруға мүмкіндік алады. Жанама шығындар бойынша жатақ GPO ұсынатын үнемдеулер, әрбір мүше ұйымның GPO-мен келісімшарт жасасқан жеткізушімен тікелей жасаған сатып алуларында көрінеді, себебі барлық мүшелерге бірдей баға мен қызмет көрсетілетін үздік сападағы келісімшарттар қолданылады. Мүше ұйымдардың қызметкерлері стратегиялық сатып алуға қатысты іс-шараларға назар аудара алады, стратегиялық емес сатып алулардың үздік сападағы келісімшарттармен тиімді басқарылатындығына сенімді бола отырып.