Кіріспе

Ауыр науқастарды емдеуге арналған медициналық көмек саласы. Интенсивтік медицина, сондай-ақ жедел жәрдем медицинасы, өміріне қауіп төнуі мүмкін жағдайларға байланысты ауыр немесе өте ауыр науқастарды емдеумен айналысатын медициналық мамандық. Бұл мамандықтағы дәрігерлерді көбінесе интенсивтік терапия дәрігерлері, жедел жәрдем дәрігерлері немесе реаниматологтар деп атайды. Интенсивтік терапия көптеген денсаулық сақтау мамандарынан құралған көпсалалы командаларға сүйенеді. Мұндай командаларға дәрігерлер, медбикелер, физиотерапевтер, тыныс алу терапевтері және фармацевттер кіреді. Олар әдетте ауруханадағы интенсивтік терапия бөлімшелерінде (ИТБ) бірге жұмыс істейді. ИТБ-нің екі кең таралған құрылымы бар: жабық және ашық. Жабық бөлімшелер пациенттерге жақсы нәтижелер беретініне күшті дәлелдер бар. Елдер арасында интенсивтік терапияда пациенттерді басқару әртүрлі. Ашық бөлімшелер АҚШ-та ең көп таралған құрылым, бірақ жабық бөлімшелер көбінесе ірі академиялық орталықтарда кездеседі. Медициналық зерттеулер ИТБ көлемінің механикалық вентиляцияға қажетті науқастарға көрсетілетін күтімнің сапасына байланысты екенін көрсетеді. Аурудың ауырлығы, демографиялық көрсеткіштер және ИТБ-нің ерекшеліктерін (реаниматологтармен жұмыс істеуді қоса алғанда) ескергеннен кейін, ИТБ көлемі жоғары болғанда ИТБ-де және ауруханадағы өлім-жітім көрсеткіші төмендегені байқалды. Мысалы, ИТБ-дегі түзетілген өлім-жітім (ИТБ-де өлімге орташа тәуекелі бар науқас үшін) жылына 87-150 механикалық вентиляцияға қажетті науқасы бар ауруханаларда 21,2% құрады, ал жылына 401-617 науқасы бар ауруханаларда 14,5% құрады. Ауруханалардағы пациенттердің саны орташа болғанда нәтижелер осы екі көрсеткіш арасында болды. ИТБ-дегі делирий, бұрын ИТБ психозы деп қате айтылған синдром, интенсивтік терапия және кардиологиялық бөлімшелерде жиі кездесетін синдром, онда науқастар бейтаныс, монотонды ортада делирий симптомдарын дамытады (Maxmen & Ward, 1995). Бұған машинаның шуылын адам дауысы ретінде қабылдау, қабырғалардың қозғалысын көру немесе біреудің иығына тигенін сезіну жатады. ИТБ-дегі пациенттердің денсаулығына оң әсер ететін ұйқыны қолдауға бағытталған шаралар туралы жүйелі шолулар бар.

Тарих

Ауыр жарақат алған науқастарға арналған жекелеген аурухана бөлімшесін ағылшын медбикесі Флоренс Найтингейл алғаш рет пайдаланды. 1850 жылдардағы Қырым соғысы кезінде ол ең нашар науқастарды әр палатадағы медбикелер станциясына ең жақын төсектерге орналастыруды енгізді, осылайша оларды тығыз бақылауға алуға мүмкіндік берді. 1923 жылы американдық нейрохирург Уолтер Дэнди Джонс Хопкинс ауруханасында үш төсектік бөлімше құрды. Онда арнайы даярланған медбикелер операциядан кейінгі ауыр науқастарға күтім жасады. Кейбір науқастар қолда бар аздаған теріс қысымды вентиляторлармен емделді, бірақ бұл құрылғылар (көмектессе де) жеткіліксіз санда болды және науқастың өкпесін секреттердің аспирациясынан қорғамады. Ибсен трахеялық интубация арқылы ұзақ мерзімді оң қысымды вентиляцияны қолданып, емді тікелей өзгертіп, пациенттердің өкпесіне тәулік бойы қолмен оттегі мен ауа сорғылау үшін 200 медицина студентін жұмылдырды. Осы кезде Карл Гуннар Энгстрем бірінші жасанды оң қысымды, көлемді бақылайтын вентилятордың бірін жасады, ол ақырында медицина студенттерін ауыстырды. Емдеу тәсілінің өзгеруі эпидемия кезіндегі өлім-жітімді 90%-дан шамамен 25%-ға дейін төмендетті. Науқастарды емдеу үшін үш арнайы 35 төсектік аймақтар бөлінді, бұл дәрі-дәрмектерді және басқа да емдеу шараларын тіркеуге көмектесті. 1953 жылы Ибсен Копенгаген қалалық ауруханасында студенттік медбикелердің бұрынғы сынып бөлмесінде әлемдегі алғашқы жансақтау бөлімшесін құрды. Ол тетанусқа қарсы нейромышектік блокадалаушы препараттар мен бақыланатын вентиляцияны қолданудың алғашқы есебін жасады. Келесі жылы Ибсен сол мекемеде анестезиология бөлімінің меңгерушісі болып сайланды. Норвегиялық Тоне Даль Квиттингенмен бірлесіп, "Nordisk Medicin" журналында жансақтауды басқару принциптері туралы алғашқы мақаланы жариялады. 1960 жылдардың басында мамандандырылған жансақтау бөлімшелерінің қажеттігі нақты болмағандықтан, жансақтау ресурстары қосымша бақылау, күтім және ресурстарды қажет ететін науқастың жанына жеткізілді. Алайда, жансақтау ресурстары мен арнайы персонал бар бекітілген орын, аурухана бойынша шашыраңқы түрде ұйымдастырылған жансақтау қызметтерін ұсынуға қарағанда жақсы күтім беретіні тез анықталды. 1962 жылы Питтсбург университетінде АҚШ-та алғашқы жансақтау резидентурасы құрылды. 1970 жылы Критикалық медицина қоғамы құрылды.

Бақылау

Бақылау – науқастың жағдайы туралы ақпарат алуға арналған әртүрлі құралдар мен технологиялардың жиынтығы. Оларға денедегі қан ағыны мен газ алмасуын бағалауға, сондай-ақ жүрек және өкпе сияқты мүшелердің жұмысын анықтауға қажетті тексерулер кіруі мүмкін. Негізінен, жансақтау бөлімшесінде (ЖСБ) екі түрлі бақылау қолданылады: инвазивті емес және инвазивті.

Инвазивті емес бақылау

Инвазивті емес бақылау теріні тесіп немесе жаруды қажет етпейді және көбінесе ауыртпайды. Бұл әдістер арзан, оңай орындалады және нәтижесі тез шығады. Интенсивті күтімдегі маңызды жүйелер алфавиттік тәртіппен: тыныс жолдары мен анестезияны басқару, жүрек-қан тамыр жүйесі, орталық нерв жүйесі, эндокриндік жүйе, асқазан-ішек жолы (және тамақтану жағдайы), гематология, тері және шашыраңқы жүйе, микробиология (сепсис жағдайы да бар), бүйрек (және метаболизм) және тыныс алу жүйесі.

Есірткілер

Кең ауқымды дәрі-дәрмектер, оның ішінде: норэпинефрин сияқты инотроптар, пропофол сияқты седативтер, фентанил сияқты анальгетиктер, рокуроний және цисатракурий сияқты нейромыскулярлық блокадалағыштар, сондай-ақ кең спектрлі антибиотиктер.

Физиотерапия және жұмылдыру

Кейде ерте қозғалысқа көшу немесе бұлшықет күшін жақсартуға арналған жаттығулар сияқты араласулар ұсынылады.

ЖЗҚ-да жиі кездесетін асқынулар

Интенсивті күтім бөлімдері әртүрлі асқынулардың жоғары тәуекелімен байланысты, олар пациенттің ауруханада жату мерзімін ұзартуы мүмкін. Көптеген медициналық зерттеулер көрсеткендей, интенсивті күтіммен айналысатын дәрігерлердің (интенсивистердің) күтімі жақсы нәтижелерге және тиімдірек көмекке әкеледі. Осыған байланысты Leapfrog Group барлық интенсивті күтімдегі пациенттерді арнайы интенсивист басқаруын немесе бірлесіп басқаруын басты ұсыныс ретінде қарастырады, ол бір ғана интенсивті күтім бөліміндегі пациенттерге толық жауапкершілік тартады.

Австралияда

Австралияда жан сақтандыру медицинасы бойынша білім беру Жан сақтандыру медицинасы колледжі арқылы жүзеге асырылады.

Германияда

Германияда неміс анестезиология және қарқынды терапия қоғамы – анестезия және қарқынды терапия салаларындағы мамандардың медициналық бірлестігі. Ол 1955 жылы неміс хирургия қоғамының мүшелері тарапынан құрылған.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда дәрігерлер интенсивті медициналық көмек бойынша оқуға түсу үшін екі жылдық интернатураны және шұғыл медицина, анестезия, жедел медицина немесе негізгі медицина бойынша негізгі оқу курсын аяқтағаннан кейін ғана қабылданады. Көптеген резиденттер осы мамандықтардың біреуімен бірге оқиды; алайда, жақында тек қана интенсивті медицина бойынша оқу мүмкіндігі пайда болды. Сондай-ақ, интенсивті медицинаның, оның ішінде ауруханаға дейінгі шұғыл медициналық көмек сияқты тармақтары бойынша да мамандануға болады.

Сәбилерге күтім жасау

Күтімдік медицина бөлімшесінде жұмыс істейтін медбикелер әдетте тіркелген медбикелер болып табылады. 1997 жылы Американдық Күтімдік Медицина Медбикелер қауымдастығы осы сертификаттарды пациенттер тобына қатысты мамандандырылған, олар педиатрия, жаңа туған нәрестелер және ересектерді қамтиды. Күтімдік медицинадағы тамақтану диетологтар үшін жедел дамып келе жатқан мамандық болып табылады, олар қосымша оқудан өтіп, Американың Парентеральді және Энтеральді Тамақтану Қоғамы (ASPEN) арқылы энтеральді және парентеральді тамақтану бойынша сертификат ала алады.

Тыныс алу терапевтері

Респираторлық терапевтер көбінесе пациенттің тыныс алуын қадағалау үшін жансақтау бөлімдерінде жұмыс істейді. Респираторлық терапевтер ересектердің ауыр күйзелісіндегі (ACCS) және жаңа туған нәрестелер мен балалар (NPS) салаларында мамандық алу үшін қосымша білім мен оқудан өтуі мүмкін. Респираторлық терапевтер пациенттің тыныс алуын бақылауға, тыныс алуға көмектесетін емдеулер жасауға, тыныс алудағы жақсаруды бағалауға және жасанды тыныс алу аппаратының параметрлерін басқаруға дайындалған.

Экономика

Жалпы алғанда, бұл ең қымбат, технологиялық тұрғыдан дамыған және көп ресурстарды қажет ететін медициналық көмек саласы. АҚШ-та 2000 жылы жедел жәрдем медицинасына жұмсалған шығындар 19–55 миллиард АҚШ доллары аралығында бағаланды. Сол жылы жедел жәрдем медицинасы ЖІӨ-нің 0,56%-ын, ұлттық денсаулық сақтау шығындарының 4,2%-ын және аурухана шығындарының шамамен 13%-ын құрады. 2011 жылы ЖЖК қызметтерімен емделген ауруханаға түсушілердің саны барлық шығарылғандардың шамамен төрттен бір бөлігін (29,9%) құрады, бірақ АҚШ-тағы барлық ауруханалық төлемдердің (47,5%) жартысына жуығын қамтыды. ЖЖК қызметтерімен шығарылғандардың орташа аурухана төлемі ЖЖК қызметтерісіз шығарылғандарға қарағанда 2,5 есе жоғары болды.