Кіріспе

1974 жылдан бері Германияда жыл сайынғы жарыс.

Берлин марафоны – жыл сайын қыркүйек айының соңғы демалыс күндері Германияның Берлин қаласында өткізілетін марафондық жарыс. 1974 жылдан бері жыл сайын ұйымдастырылатын бұл іс-шараға марафон қашықтығындағы бірнеше жарыс кіреді, оның ішінде ерлер мен әйелдер арасындағы элиталық жол жүгіру жарыстары, халық арасындағы жарыс, роликтерде сырғанау жарысы, мүгедектер коляскасындағы жарыс және қол велосипедімен жүгіру жарысы. Іс-шаралар екі күнге бөлінеді, жүгіру жарыстарына дейін сенбі күні роликтерде сырғанау жарысы өтеді. SCC EVENTS ұйымдастырған марафондық демалыс күніне күшті жүргіншілер, қол велосипедімен жүргізушілер, мүгедектер коляскасындағы жүргізушілер және балалар марафоны (қалыпты қашықтықтың 1/10 бөлігі) да қатысады. Элиталық жүгіру және мүгедектер коляскасындағы жарыстар Әлемдік марафон сериясының құрамына кіреді, бұл жыл сайын өтетін жоғары деңгейдегі жарыстардың сериясы, оның жүлде қоры 1 миллион доллар көлемінде. BMW қазіргі уақытта жарыстың бас демеушісі болып табылады. Қаланың тегіс трассасы үнемі жоғары нәтижелерді көрсетеді: 2023 жылғы жарыста сегіз әйел 2:20-дан төмен нәтиже көрсетті, ал тоғыз ер адам 2:05-тен төмен нәтиже көрсетіп, 15-і 2:06 ішінде финишқа жетті. Марафон бойынша әлемдік рекорд Берлинде он үш рет жаңаланды, соның ішінде соңғы сегіз рет ерлер арасында (2022 жылғы мәліметтер бойынша). Қазіргі рекорд 2022 жылғы жарыста Элиуд Кипчоге ерлер арасында 2:01:09 уақытпен жеңіске жеткен кезде орнатылды. Тигист Әсефа 2023 жылы 2:11:53 уақытпен әйелдер арасында жаңа әлемдік рекордты жаңартты. Мүгедектер коляскасындағы жарыста швейцариялық Кэтрин Дебруннер 2023 жылы 1:34:16 сағатта әлемдік рекордты жаңартты.

Тарих

Берлин марафоны 1974 жылы қаладағы нан пісіруші және жүгіруге құмар Хорст Мильде құрды. Жарысқа 244 адам қатысты, оның ішінде 234 ер адам және 10 әйел адам. Гюнтер Халлас және Ютта фон Хаас 2:44:53 және 3:22:01 уақытында жеңіске жетті. 1977 жылы Криста Валенсиек Берлин марафонында әйелдер арасында жаңа әлемдік рекордты – 2:34:47 көрсетті. Төрт жылдан кейін жарыс алғаш рет Рейхстагтан тыс жерде басталды, сол кезде финиш сызығын 2,583 қатысушы кесіп өтті, бұл Германиядағы ең ірі қалалық жол жарысына айналды. Келесі жылы, Германия бірігуге дейін, кейбір шығыс немiс азаматтары Шығыс Германияның құпия қызметінен жазадан қашу үшін жалған аттармен тіркеліп, жасырын түрде жарысқа қатысты. 1989 жылы балаларға арналған жарыс қосылды, ал сегіз жылдан кейін сырғанау марафоны өткізілді. 1998 жылы Роналду да Коста марафон бойынша жаңа әлемдік рекордты орнатып, Оңтүстік Америкадан шыққан жалғыз спортшы болды. Екі жылдан кейін, жарыстың фавориттерінің бірі екінші жартысында жарыстан шығып қалғанда, жарысқа серпіліс беруші Саймон Бивот жеңіске жетті. 2001 жылы Наоко Такахаси 2:20-дан кем уақытта марафонды аяқтаған алғашқы әйел болды, ол Берлин марафонын 2:19:46 уақытында аяқтады. Жарыс әлемдік рекордтарды жаңару алаңы болып қала берді; 2003 жылдан 2018 жылға дейін жарыста жеті ерлер рекорды жаңаланды, соңғысы – қазіргі әлемдік рекорд – Элиуд Кипчоге көрсеткен 2:01:39 уақыты. 2020 жылғы жарыс коронавирус пандемиясының салдарынан бастапқыда белгіленген күндері өткізілмей, кейінге шегерілді, бірақ 2020 жылы оны өткізу мүмкін болмағандықтан толығымен жойылды. Барлық тіркелген қатысушыларға 2021 жылға жазылуын ауыстыру немесе төлемді қайтару мүмкіндігі берілді. Берлинде өткен тағы екі ірі халықаралық марафон болды: 1936 жылғы Олимпиада ойындары мен 2009 жылғы IAAF әлем чемпионаты, екеуі де әртүрлі маршруттарды пайдаланды. 1973 жылдың 14 қазанында Берлинде өткен марафонды Ульрих Хатмахер (Германия) 2:19:32 уақытымен жеңіп алды, бірақ бұл жарыс Берлин марафонының ресми бөлігі деп есептелмейді.

Демеушілер

Жарыс тарихында бірнеше титулды демеуші болды. 1974 жылдан 1989 жылға дейін жарыс тек «Берлин марафоны» деп аталды. 1990 жылы «Янасе Берлин марафоны» болды. 1991 және 1992 жылдары «Canon Берлин марафоны» өтті. 1993 жылдан 1997 жылға дейін ол қайтадан «Берлин марафоны» болып өзгерді. 1998 және 1999 жылдары «Альберто Берлин марафоны» деп аталды. 2000 жылдан 2010 жылға дейін жаңа титулды демеуші жарыстың атын «real Берлин марафоны» деп өзгертті. 2011 жылдан бері ол «BMW Берлин марафоны» деп аталады.