Кіріспе
4000-9000 метр аралығындағы мұхиттың терең қабаты. Абиссальдық аймақ немесе абиссапелагикалық аймақ – мұхиттың пелагикалық аймағының қабаты. "Абисс" сөзі грекше ἄβυσσος сөзінен шыққан, "түбі жоқ" деген мағынаны білдіреді. Бұл аймақ мәңгілік қараңғылықта қалады. Ол мұхиттың жалпы аумағының 83% және Жер бетінің 60% -ын құрайды. Абиссальдық аймақта температура оның көп бөлігінде тұрақты болады. Су қысымы 700 атмосфераға дейін жетеді. Жарық болмағандықтан, оттегін өндіретін өсімдіктер жоқ, ол негізінен еріген полярлық мұздан келеді. Бұл аймақтың теңіз түбіндегі суы оттегіге толыққанды келмейді, сондықтан организмдер үшін тез жоғары көтеріле алмайтын немесе оттегі аз ортада тіршілік ете алмайтын қауіпті тұраққа айналады. Бұл аймақта азот, фосфор және кремний сияқты қоректік заттардың концентрациясы жоғары, себебі жоғарыдағы мұхит аймақтарынан төменге түсетін және ыдырайтын көптеген өлі органикалық заттардың нәтижесінде. Жоғарыдағы аймақ – батиальдық аймақ. Бұрын тек "Триест" батискабы, "Кайко" және "Нерей" суасты кемелері ғана осы тереңдікке түсе алды. Алайда, 2012 жылдың 25 наурызында "Deepsea Challenger" аппараты 10,898.4 метр (35,756 фут) тереңдікке сүңгіп кірді.
The abyssal zone or abyssopelagic zone is a layer of the pelagic zone of the ocean. The word abyss comes from the Greek word ἄβυσσος , meaning "bottomless". this zone remains in perpetual darkness. It covers 83% of the total area of the ocean and 60% of Earth's surface. The abyssal zone has temperatures around through the large majority of its mass. The water pressure can reach up to
Due to there being no light, there are no plants producing oxygen, which instead primarily comes from ice that had melted long ago from the polar regions. The water along the seafloor of this zone is actually devoid of oxygen, resulting in a death trap for organisms unable to quickly return to the oxygen enriched water above or survive in the low oxygen environment. This region also contains a much higher concentration of nutrient salts, like nitrogen, phosphorus, and silica, due to the large amount of dead organic material that drifts down from the above ocean zones and decomposes. The zone above is the bathyal zone. Previously, only the bathyscaphe Trieste, the remote control submarine Kaikō and the Nereus have been able to descend to these depths. However, as of March 25, 2012 one vehicle, the Deepsea Challenger was able to penetrate to a depth of 10,898.4 meters (35,756 ft).
Экожүйе
Бастапқы өндірушілердің салыстырмалы түрде сирек кездесуі, теңіздің жоғары қабаттарынан түсетін теңіз қарға тәуелділікті білдіреді, сондықтан теңіздің тереңінде өмір сүретін көптеген организмдер осы теңіз қармен қоректенеді. Абиссаль аймақтың биомассасы, ыдырап бара жатқан материал мен ыдыратушы организмдердің көп бөлігі теңіз түбінде шоғырланғандықтан, теңіз түбіне жақындаған сайын артады. Абиссаль жазықтың құрамы теңіз түбінің тереңдігіне байланысты өзгереді. 4000 метрден төмен тереңдікте теңіз түбі әдетте форминифералар, зоопланктон және фитопланктонның карбонатты қабықтарынан тұрады. 4000 метрден артық тереңдікте қабықшалар еріп, теңіз түбін өлі зоопланктон мен фитопланктоннан пайда болған қоңыр саз және кремний қышқылынан тұратын қалдықтармен жабады.
Биологиялық бейімделу
Бұл тереңдікте тіршілік ететін организмдер, терең аймақпен байланысты қиындықтарды жеңу үшін эволюциядан өтті. Балықтар мен омыртқасыздар осы деңгейдегі қатты суық пен қысымға төтеп беру үшін дамыды. Олар тек қана аң аулаудың және қараңғыда өмір сүрудің жолын ғана емес, сонымен қатар жоғары аймақтардағыға қарағанда аз оттегі мен биомассасы, энергия көздері мен олжасы бар экожүйеде дами түсудің жолын табуға мәжбүр болды. Мұндай ресурстар мен төмен температурада тіршілік ету үшін көптеген балықтар мен басқа да организмдер метаболизмін баяулатып, жоғары аймақтардағыларға қарағанда аз оттегіге қажеттілік сезінеді. Көптеген жануарлар энергияны сақтау үшін өте баяу қозғалады. Олардың көбею қарқыны да өте төмен, бәсекелестікті азайту және энергияны сақтау үшін. Бұл жердегі жануарлардың әдетте иілгіш асқазан мен аузы болады, сондықтан сирек кездесетін олжаны тапқанда мүмкіндігінше көп жей алады. Абиссалды аймақта өмір сүруге кедергі келтіретін тағы бір фактор – аймақтың тереңдігіне байланысты қысым мен қараңғылық. Бұл аймақта тіршілік ететін көптеген организмдер ішкі ауа кеңістігін азайтуға бейімделген, мысалы, жүзу қуысын. Бұл бейімделу оларды шамамен 75 МПа (11,000 пса) жететін күшті қысымнан қорғауға көмектеседі. Жарықтың болмауы да көптеген бейімделулерге әкелді, мысалы, үлкен көздер немесе өздігінен жарық шығару қабілеті (биолюминесценция). Үлкен көздер кез келген жарықты, оның қаншалықты кішкентай болса да, анықтап, пайдалануға мүмкіндік береді. Жарық жетіспегендіктен күрделі пішіндер мен жарқын түстердің қажеті жоқ. Көптеген балық түрлері мөлдір, қызыл немесе қара түске ие, сондықтан олар қараңғымен үйлесіп кетеді және жарқын немесе күрделі пішіндерді жасауға және сақтауға энергия жұмсамайды. Сонымен қатар, абиссалды аймақтың жоғарғы бөлігінде уақыт өткізетін жануарлар бар, олардың кейбіреулері тіпті кейде тікелей жоғарыдағы ванналық аймақта да болады. Көптеген түрлі топтар мен сыныптарды білдіретін әртүрлі балық түрлері бар, мысалы, Актиноптериги (шашыраңқы қанатты балықтар), бірақ Chondrichthyes (акулалар, шашақтар және химералар сияқты жануарлар) класының өкілдері абиссалды аймақты негізгі немесе тұрақты мекендеу ортасы етіп алмайды. Бұл шектеулі ресурстарға, энергияның қолжетімділігіне немесе басқа физиологиялық шектеулерге байланысты ма, әзірге белгісіз. Көптеген хондрихтилер ванналық аймаққа дейін ғана тереңдейді. Үш аяқты балық (Bathypterois grallator): Олардың мекендеу ортасы мұхит түбінде, әдетте теңіз деңгейінен 4720 метр төмен. Олардың жамбас және құйрық қанаттарынан ұзын сүйекті сәулелер шығады. Олар ұзын сәулелерімен тік тұрып, ағымға қарсы тұрады. Тамақ сезгеннен кейін, олар үлкен кеуде қанаттарын пайдаланып, күтпеген олжаны аузына қарай соғады. Бұл түрдің әрбір өкілінде еркек және әйел репродуктивті мүшелері бар, сондықтан жұбайын таппаса, өздігінен ұрықтандыра алады. Дөмбо сегізбұрыш: Бұл сегізбұрыш әдетте 1000 мен 7000 метр аралығында, басқа сегізбұрыштарға қарағанда терең жерде тіршілік етеді. Олар басының үстіндегі құлаққа ұқсайтын қанаттарын пайдаланып, азық іздеп, теңіз түбінде жүреді. Олар бағытты өзгертуге немесе теңіз түбінде жүзуге көмектесетін қолдарын пайдаланады. Абиссалды аймақтың күшті қысымына төтеп беру үшін бұл сегізбұрыш эволюция барысында сиялы қабын жоғалтқан. Олар сондай-ақ, жыртқыштарды, азық-түлікті және қоршаған ортаның басқа да аспектілерін анықтауға көмектесетін жіп тәрізді құрылымды сору кеселерін пайдаланады. Құсбақа (Genus Bassozetus): Құсбақадан тереңде тіршілік ететін балық белгілі емес. Құсбақаның мекендеу ортасының тереңдігі теңіз деңгейінен 8370 метрге дейін жетеді. Бұл жануардың қарын жақшықтары сезім мүшелері ретінде қызмет ететін, бұранда тәрізді арнайы мүшелерге ие. Құсбақалар жұптасу үшін дыбыстар шығарады. Аталық құсбақада екі жұп дыбыстық бұлшық еттер, ал аналық құсбақада үш жұп бар. Абиссалды гранадиер: Абиссалды аймақтың бұл тұрғыны 800 мен 4000 метр тереңдікте тіршілік етеді. Оның көздері өте үлкен, бірақ аузы кішкентай. Ол бір рет көбейіп, кейін өлетін семельпароздық түр деп есептеледі. Бұл организмнің энергияны сақтауға және сау, күшті балалардың болу мүмкіндігін арттыруға бағытталған стратегиясы болып саналады. Мұндай репродуктивті стратегия төмен энергиялы ортада, мысалы, абиссалды аймақта өте пайдалы болуы мүмкін. Pseudoliparis swirei: Мариана шағаласы немесе Мариана хадал шағаласы – Тынық мұхитының батысындағы Мариана траншеясындағы хадал тереңдіктерінде кездесетін шағаланың бір түрі. Ол 6,198–8,076 м (20,335–26,496 фут) тереңдікте кездеседі, оның ішінде 7,966 м (26,135 фут) тереңдіктегі ұсталған нұсқасы теңіз түбінде ұсталған балықтың рекорды болуы мүмкін.
Қоршаған ортаны қорғау
Климаттың өзгеруі терең теңіз аймағына (абиссаль аймаққа) кері әсер етті. Аймақтың тереңдігіне байланысты, жаһандық температураның көтерілуі оған әлемнің қалған бөлігіндей жылдам немесе күшті әсер етпейді, бірақ аймақ әлі де мұхиттың қышқылдануынан зардап шегеді. Бұл аймақта пластик сияқты ластағыштар да кездеседі. Пластиктер әсіресе терең теңіз аймағы үшін зиянды, себебі бұл организмдер қозғалатын немесе шөгінді сияқты көрінетін кез келген нәрсені жеуге немесе жеуге тырысады, нәтижесінде қоректік заттардың орнына пластиктерді тұтынады. Мұхиттың қышқылдануы мен ластануы терең теңіз аймағындағы аз ғана биомассаны одан әрі азайтуда. Адамдардың тудырған тағы бір мәселесі – балық аулаудың шектен тыс болуы. Тіпті терең теңіз аймағына жақын жерде балық аулау мүмкін болмаса да, олар терең суларда зиян келтіруі мүмкін. Терең теңіз аймағы жоғарғы аймақтардан теңіз түбіне шөгіп түсетін өлген организмдерге тәуелді, себебі күн сәулесінің жетіспеуіне байланысты экожүйеде өндірушілер жоқ. Балықтар мен басқа жануарлар мұхиттан алынғанда, терең теңіз аймағына жететін өлген материалдың жиілігі мен мөлшері азаяды. Теңіздің түбіндегі кен өндіру операциялары болашақта терең теңіз аймағы үшін мәселе тудыруы мүмкін. Осы сала бойынша келіссөздер мен жоспарлау жұмыстары қазірдің өзінде жүргізілуде. Теңіздің түбіндегі кен өндіру осы өте нәзік экожүйе үшін апатқа ұшырауы мүмкін, себебі теңіздің түбіндегі минералдарды өндіру көптеген экологиялық қауіптерді тудырады. Кен өндіру ластануды терең теңіз аймағында ғана емес, бүкіл мұхитта арттыруы мүмкін, сондай-ақ тіршілік орталарын және теңіз түбін физикалық түрде жоюы мүмкін.