Кіріспе

Теңіз және тұщы су организмдерінің тобы, олардың кішігірім өлшемдерімен анықталады. Мейобентос, сондай-ақ мейофауна деп аталады, теңіз немесе тұщы су ортасында, немесе екеуінде де тіршілік ететін кішкентай бентостық омыртқасыз жануарлар. Мейофауна термині организмдер тобын олардың таксономиясынан гөрі, өлшемі бойынша – микрофаунадан ірі, бірақ макрофаунадан кіші деп шартты түрде белгілейді. Бұл фаунаға өмірінің кейінгі кезеңдерінде макрофаунаға айналатын жануарлар да, өмірі бойы мейобентосқа жататын, жеткілікті кішкентай жануарлар да кіреді. Теңіз ортасында 10 кубикалық сантиметр шөгіндіде мыңдаған жеке организмдер болуы мүмкін, олардың ішінде нематодалар, копеподтар, ротиферлер, тардиградтар және остракодтар сияқты жануарлар саналады, бірақ мейобентостың өлшем диапазонына сәйкес келетін цилиаттар мен форманиферлер сияқты протестер де жиі кіреді. Іс жүзінде, бұл термин әдетте 1 мм тордан өтетін, бірақ 45 мкм торда тоқтатылатын организмдерді қамтиды, бірақ нақты өлшемдері өзгеруі мүмкін. Организмнің 1 мм тордан өтуі, оның сұрыптау кезінде тірі немесе өлі болуына байланысты. Мейобентос термині алғаш рет 1942 жылы Молли Маре тарапынан қолданылған, бірақ қазіргі мейофауна санатына жататын организмдер 18-шы ғасырдан бері зерттеліп келеді.

Мейобентосты жинау

Мейофауна көбінесе теңіз және тұщы су орталарындағы шөгінді ортада кездеседі, жағалаудан бастап терең теңізге дейін. Оларды балдырларда, фитальды ортада және бекініп тіршілік ететін жануарлардың (барнаклдар, мидиялардың шоғырлары және т.б.) өсетін қатты беттерде де табуға болады.

Сынама алу әдістемелері

Мейобентостың үлгісін алу ортаға және сандық немесе сапалық үлгілер қажеттілігіне байланысты. Седименттік ортада қолданылатын әдістеме шөгінділердің физикалық түріне де байланысты. Жағалау аймағындағы ірі және ұсақ шөгінділерден сапалы үлгі алу үшін шелек пен қашау қолдануға болады. Жағалау аймағындағы және терең сулардағы үлгілерді алу үшін тұтқаның бір түрі (мысалы, Van Veen тұтқасы) қажет, бірақ 0,25 мм немесе одан да ұсақ тор да жарайды. Барлық тереңдіктегі шөгінді орталардан сандық үлгі алу үшін әртүрлі үлгі алу құралдары ойлап табылды. Ең қарапайымы – ұшы кесілген пластик шприц, оны поршеньдік зонд ретінде жағалау аймағында немесе су астында SCUBA жабдығымен қолдануға болады. Әдетте, судың тереңдігі артқан сайын үлгі алу процесі күрделене түседі. Қатты субстраттардағы немесе фитальдік немесе эпизоотиялық ортадағы мейофаунадан үлгі алу үшін субстраттың белгілі бір ауданын кесіп немесе сызып алып, оны пластик қапқа салу – ғана тиімді әдіс болып табылады.

Экстракциялау әдістері

Мейофаунаны олардың тіршілік ортасының үлгілерінен алу үшін тірі немесе бекітілген үлгілердің қажеттігіне байланысты әртүрлі әдістер бар. Тірі мейофаунаны алу үшін, субстратқа жабысып немесе қозғалғанда оған бекінетін көптеген түрлермен күресу қажет. Мейофаунаны ұстаудан босату үшін үш әдіс қолданылады. Бірінші, ең қарапайымы – осмостық шок, ол үлгіні бірнеше секундқа тұщы суға батыру арқылы жүзеге асырылады (бұл әдіс тек теңіз үлгілері үшін тиімді). Бұл организмдердің босауына себеп болады, содан кейін оларды субстраттан шайқап, 45 мкм тор арқылы сүзіп, бірден таза сүзгіленген теңіз суына қайтаруға болады. Осмостық шок тым ұзаққа созылмаса, көптеген организмдер бұл процестен зардаланбай өтеді. Екінші әдіс – анестетик қолдану. Мейобентологтар үшін ең қолайлы химиялық ерітінді – изотоникалық магний хлориді (100 мл дистилленген суға 7,5 г MgCl2·6H2O). Үлгі изотоникалық ерітіндіге батырылып, 15 минутқа қалдырылады, содан кейін мейофауна субстраттан босатылып, 45 мкм тор арқылы қайтадан сүзіліп, бірден жаңа сүзгіленген теңіз суына қайтарылады. Үшінші әдіс – Улигтің теңіз суын мұздату әдісі. Бұл организмдердің суық теңіз суының алдынан жылжуына және үлгі арқылы төмен қарай қозғалып, оларды шөгіндіден шығаруға мәжбүрлеуіне негізделген. Бұл әдіс орташа және тропикалық аймақтардан алынған үлгілер үшін ең тиімді. Ірі зерттеулерде, бір уақытта көптеген үлгілер жиналғанда, үлгілер әдетте 10% формалин ерітіндісімен бекітіледі, ал мейофауна кейінірек алынады. Экстракцияның екі негізгі әдісі бар. Біріншісі – декантация, ол ірі шөгінділермен жақсы жұмыс істейді. Үлгілер артық сумен шайқалады, шөгінді қысқа уақытқа тұнуға рұхсат етіледі, содан кейін мейофауна сүзіледі. Екінші әдіс – флотация, ол ұсақ шөгінділермен жақсы жұмыс істейді, онда шөгінді бөлшектерінің массасы мейофаунаның массасына жақын. Бұл әдіс үшін ең жақсы шешім – Ludox коллоидты кремний диоксиді. Үлгі Ludox ерітіндісімен араластырылып, 40 минутқа тұнуға қалдырылады, содан кейін мейофауна сүзіледі. Ұсақ шөгінділерде экстракция тиімділігі центрифугалау арқылы жақсартылады. Екі әдіс бойынша да, әр үлгіден кемінде 95% мейофауна алынуын қамтамасыз ету үшін кемінде үш рет экстракция жасау керек.