Альфред Ландон: Американ саяхатшысы және саяси қайраткері (1887-1987)

Кіріспе

Америкалық саясаткер (1887–1987)

Альфред Моссман Лэндон (9 қыркүйек 1887 – 12 қазан 1987) – американдық мұнайшы және саясаткер, 1933 жылдан 1937 жылға дейін Канзас штатының 26-шы губернаторы болды. Республикалық партияның мүшесі, ол 1936 жылғы президенттік сайлауда партияның үміткері болып, қазіргі президент Франклин Д. Рузвельтке есе жіберді. Пенсильвания штатының Батыс Миддлсекс қаласында туған Лэндон балалық шағының көп бөлігін Канзасқа көшіп келгенше Огайо штатының Мариетта қаласында өткізді. Канзас университетін бітіргеннен кейін ол Канзас штатының Лоренс қаласында тәуелсіз мұнай өндіруші болды. Оның бизнесі оны миллионер етті, сондай-ақ ол Канзастағы либералды республикашылардың жетекшісіне айналды. Лэндон 1932 жылы Канзас губернаторы болып сайланды және Ұлы депрессия кезеңінде салықтарды төмендетуге және бюджетті теңгертуге тырысты. Ол «Жаңа мәміле» бағдарламасының көптеген элементтерін қолдады, бірақ кейбір тиімсіз аспектілерін сынады. 1936 жылғы Республикалық Ұлттық конвент Лэндонды Республикалық партияның президенттік үміткері етіп таңдады. Ол тиімді үгіт-насихат жүргізе алмады және сайлауда тек екі штатты ғана жеңіп алды. Сайлаудан кейін ол губернаторлық қызметтен кетіп, енді мемлекеттік лауазымға ұмтылмады. Өмірінің соңында ол Маршалл жоспары мен президент Линдон Б. Джонсонның «Ұлы қоғам» бағдарламаларын қолдады. Канзас штатының университетінде қазір Лэндон лекциялық сериясы деп белгілі болған лекциялардың бірін оқыды. Лэндон 100 жасқа дейін өмір сүрді және 1987 жылы Канзас штатының Топека қаласында қайтыс болды. Оның қызы Нэнси Кассебаум 1978 жылдан 1997 жылға дейін АҚШ Сенатында Канзас штатын өкілдік етті.

Ерте өмір және білім

Лэндон 1887 жылы Пенсильвания штатының Батыс Миддлсекс қаласында Анна Моссман мен Джон Мануэль Лэндонның ұлы болып дүниеге келді. Лэндон Огайо штатының Мариетта қаласында өсті. Ол 17 жасында отбасымен Канзас штатына көшіп, 1908 жылы Канзас университетін бітірді. Лэндон бастапқыда банк ісімен айналысты, бірақ 1912 жылы Канзас штатының Индипенденс қаласында тәуелсіз мұнай өндіруші болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскерге қабылданып, офицерлік лауазымға іріктеліп алынды. Ол Химиялық корпуста қызмет етіп, капитан шеніне жетті. Ол Маргарет Флемингке үйленді, ол 1918 жылы қайтыс болды.

Мансап

Лэндон 1912 жылы Теодор Рузвельттің прогрессивті партиясын қолдады, ал 1922 жылы Канзас губернаторының жеке хатшысы болды. Кейін ол штаттың либералды республикашыларының басшысы ретінде танылды. 1928 жылы республикалық штаттық орталық комитетінің төрағасы болып сайланды және сол жылы Канзаста республикалық президенттік және губернаторлық науқандарды сәтті жүргізді. 1930 жылы Канзастың қазіргі республикалық губернаторы Клайд М. Рид қайта сайлануға үміткер болып үлкермеді, өйткені ол Фрэнк Хоукке жеңілді, ал ол кейіннен жалпы сайлауда Гарри Х. Вудрингке есе жіберді. Бұл сайлау Канзас Республика партиясын зардапқа ұшыратып, бөліп тастады. Лэндон 1932 жылы Канзас Республика партиясын қайта біріктіруді көздеген кандидат ретінде қатысуға шешім қабылдады және ол номинацияны жеңіп алды. Лэндон Канзастың губернаторы болып сайланды, онда ол демократ Вудрингті және тәуелсіз кандидат Джон Р. Бринклиді қызыл сызықта өткен сайыста жеңді. 1934 жылы ол демократ Омар Б. Кетчумға (оның науқанын Клайд Шорт басқарды) қарсы губернатор болып қайта сайланды. Калифорния губернаторы Фрэнк Мерриам мен Лэндон сол жылы қайта сайланған жалғыз республикашыл губернаторлар болды. Губернатор ретінде Лэндон салықтарды азайту және бюджетті теңгерту арқылы танымал болды. Лэндонды көбінесе фискалды консерватор деп есептейді, бірақ ол үкіметтің белгілі бір әлеуметтік мәселелерді де шешуі керек деп сенді. Ол «Жаңа мәміле» мен кәсіподақтардың кейбір шараларын қолдады. Кейіннен Лэндон еңбекке құқық заңдарына қарсы шықты. Лэндон сегрегацияға қарсы болды. Жаңадан сайланған қара нәсілді партия шенеуніктері кеңселерінің қайда орналасатынын сұрағанда, Лэндон: «Біздің қалғандарымызбен бірге» деп жауап берді. 1932 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде Лэндон мен АҚШ президенті Герберт Гувер арасында жаңжал туды. Арканзас штатының тұрғыны Осро Кобб, екеуінің де досы, татуласуға тырысты және ол өз естеліктерінде былай деп түсіндірді: Мен ешқашан түсінбеген себептермен, президент Гувер мен досым, Канзас губернаторы Лэндон арасында кейбір келіспеушіліктер пайда болды, ол Колорадо штатындағы Эвергринде жазғы үйіне ие болған. Мен онымен және президентпен жеке кездесіп, олардың жеке және Республика партиясы үшін пайдалы болатын татуласуға қол жеткізуді үміттendim. Біздің барлығымыз Колорадо Спрингс қаласындағы Бродмур қонақ үйінде жиналысқа бардық, мен оларды кешкі асқа жиналуға мүмкіндік деп есептедім, бірақ қандай да бір жасырын мәселелер болды, олар бір-біріне салқындықпен қарады. Президент Гувер осы ғасырдың ұлы американдықтарының бірі болды. Ол қабілетті, мейірімді және теңдесі жоқ біліміне ие адам еді. Ол саяси құмарлыққа құрбан болғандықтан ел қымбат баға төледі. Губернаторлық жылдары Лэндон өзінің депрессияға ұшыраған штатының қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысты, сонымен бірге Республика партиясын дамытты. 1936 жылы Кливлендте өткен съезде сөйлеген сөзінен кейін Лэндон: «Осы дағдарыста менің басты мақсатым – Республика партиясының ең күшті үміткерін және жақсы президент болатын адамды таңдау» деді. Сайлау жылы Лэндон «Канзасты федералды әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламасының талаптарына сәйкес келтіру шараларын қабылдау үшін заң шығарушы органның арнайы сессиясын шақыруды» ұсынды.

Landon supported Theodore Roosevelt's Progressive Party in 1912, and by 1922, was private secretary to the governor of Kansas. He later became known as the leader of the liberal Republicans in the state. He was elected chairman of the Republican state central committee in 1928 and directed the successful Republican presidential and gubernatorial campaigns in Kansas in that year. In 1930, however, incumbent Republican Kansas governor Clyde M. Reed failed to gain renomination, as he was defeated by challenger Frank Haucke, who would later go on to lose the general election to Harry H. Woodring. The election left the Kansas Republican Party damaged and divided. Landon decided to run in 1932 as a candidate who would reunite the Kansas GOP, and he won the nomination. Landon was elected Governor of Kansas in the general election, where he defeated both the incumbent Democrat Woodring and independent challenger John R. Brinkley in a closely contested race. He was re elected governor in 1934, over Democrat Omar B. Ketchum (whose campaign was directed by Clyde Short); Gov. Frank Merriam of California and Landon were the only Republican governors in the nation to be re elected that year. As governor, Landon gained a reputation for reducing taxes and balancing the budget. Landon is often described as a fiscal conservative who nevertheless believed that government must also address certain social issues. He supported parts of the New Deal and labor unions. Later in life, Landon would come out against Right to Work laws. Landon was opposed to segregation. When newly elected black party officials asked where their office space would be, Landon responded with "Right here with the rest of us." During the 1932 presidential campaign, a degree of animosity developed between Landon and then U. S. President Herbert Hoover. Osro Cobb of Arkansas, a friend of both men, tried to bring about a reconciliation, as he explains in his memoirs:

For reasons I never understood, some friction developed between President Hoover and my friend, Governor Landon, who had a summer place in Evergreen, Colorado I was in and out of Colorado during the summers and visited frequently with Governor Landon. I was eager to get him and the President together in hopes of bringing about a reconciliation that would benefit them personally and the Republican Party. All of us were at the Broadmoor Hotel in Colorado Springs for a meeting, which I saw as an opportunity to get them together for dinner, but whatever undercurrent existed remained, and they continued to be cool toward each other. President Hoover was one of the great Americans of this century. He was competent, compassionate, and a man of unequaled qualifications. The country paid an awful price when he was sacrificed by political caprice. During his gubernatorial years, Landon attempted to address the needs of his Depression battered state while still advancing the Republican Party. After his speech at the Cleveland convention in 1936, Landon stated, "My chief concern in this crisis is to see the Republican Party name its strongest possible candidate and a man that would be a good president." During the election year, Landon called for a "special session of the Legislature to enact measures to bring Kansas within the requirements of the federal social security program."

1936 жылғы президенттік сайлау

1936 жылы Лэндон Рузвельттің қайта сайлануына қарсы шығып, республикалық партияның президенттік тізіміне үміткер болды. 1936 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте Лэндонның сайлау штабының жетекшісі Джон Гамильтон партияның жас өкілдерін Герберт Гувер басқаратын топқа қарсы біріктірді. Лэндон алғашқы дауыс беруде тізімге енді; конвент оның өкілі ретінде Чикаго газетінің баспагері (және Рузвельттің болашақ Әскери-теңіз министрі) Франк Ноксты таңдады. Лэндон тиімсіз үгітші болып шықты, ол сирек саяхаттады. Рузвельтке және Әлеуметтік қамсыздандыруға жасалған көптеген шабуылдар Лэндонның өзі емес, республикалық үгітшілер тарапынан жасалды. Тізімге енгеннен кейін екі ай бойы ол үгіт-насихат шараларына қатыспады. Журналист Вестбрук Пеглер мысқылмен: "Канзас штатының Топека қаласынан Альфред М. Лэндонның қайда жоғалып кеткені әлі де құпия. Жоғалған адамдарды іздеу бюросы Лэндон мырзаның суреті мен басқа да мәліметтері бар ескерту жіберді, оның қайда екенін білетін адамдар Республикалық Ұлттық Комитетке тікелей хабарласулары сұралады" деді. Лэндон Рузвельтті құрметтеді және оның көптеген «Жаңа саясатын» қабылдады, бірақ ол оның бизнеске қарсы екенін және тым көп ысырап пен тиімсіздікке алып келетінін айтты. Үгіт-насихаттың соңында Лэндон Рузвельтті жемқорлыққа, яғни Конституцияны бұзуға жеткізетін билікті жинауға айыптады. Лэндон былай деді:

«Президент «Біз мемлекеттік биліктің жаңа құралдарын құрдық» деп мақтан қылғанда шындықты айтты. Ол осы құралдар «халықтың бостандығына бұғау салып, халықты құлдыққа түсіруі мүмкін» дегенде де шындықты айтты. Бұл өкілеттіктер уақытша ғана берілді деп түсінілді. Бірақ билік алынғаннан кейін және төтенше жағдай аяқталғаннан кейін, егер билік берілмесе, тағы бір төтенше жағдай туындайды деді. Яғни, биліктің Президенттің қолына шоғырлануы уақытша төтенше жағдай мәселесі емес еді. Бұл – тұрақты ұлттық саясат мәселесі болды. Менің ойымша, 1933 жылғы төтенше жағдай – тек сылтау ғана. Осы әкімшілік өзінің саясатын сипаттау үшін қолданатын ұлттық экономикалық жоспарлау американдық жүйенің негізгі идеалдарын бұзады. Экономикалық жоспарлаудың құны – экономикалық еркіндікті жоғалту. Экономикалық еркіндік пен жеке бостандық қол ұстасып жүреді». 1936 жылғы президенттік сайлау өте теңсіз болды. Лэндон шамамен он жеті миллион дауыс жинап, жеңіл атлетика шебері Джесси Оуэнстің қолдауын алса да, ол халықтың дауысы бойынша 10 миллионнан астам дауыспен жеңіліске ұшырады. Ол өзінің туған штаты Канзасты жоғалтып, Рузвельттің 523-ке қарсы жалпы сегіз сайлаушы дауысымен Мэн мен Вермонтты ғана жеңіп алды. Сол күні республикашылар Канзас штатының губернаторының бақылауын жоғалтты, өйткені демократ Уолтер А. Хаксман губернатор ретінде оның орнын басты. Рузвельттің жеңісі 1820 жылғы сайлаудан бері ең үлкен сайлау жеңісі болды. Рузвельттің үлкен жеңісі Демократиялық Ұлттық Комитеттің төрағасы Джеймс Фарлиді «Майн қалай болса, ел де солай болады» деген саяси нақылды «Майн қалай болса, Вермонт та солай болады» деп өзгертуге итермеледі.

Кейінгі өмірі

Жеңіліске ұшырағаннан кейін Лэндон Канзас штатының губернаторы лауазымын аяқтап, мұнай өнеркәсібіне қайта оралды. Лэндон енді сайлауға түсуге ниет білдірмеді. 1938 жылы ол 1936 жылғы қарсыласы Норман Томасқа қатысты Бірінші түзетуге сәйкес келетін құқықтарын қорғап сөз сөйледі. Фредерик Рузвельтпен жақын байланыста болған мэр Фрэнк Хейг, Томас сөз бостандығы митингінде сөйлеуге тырысқаннан кейін оны Джерси-Сити қаласын тастап кетуге мәжбүр етті. Осы оқиға екеуінің өмір бойына созылатын достығына бастап кетті. Лэндон бұл жағдайдың «бостандық пен төзімділік идеалдарын ортақ көретін баршаны біріктіретініне» үміттеніп, «сөз бостандығы үшін күресте сіздермен иық-иыққа тұрамыз» деп уәде берді. Лэндонның бұл пікірлері «Жаңа мәміле» мен Хейгтің сөз бостандығына қатысты тікелей қауіп тудыратынын көрсетті. 1932 және 1936 жылдардағы республикашылардың жеңілістері партияны қызыл сызықтармен бөлінген, алауыздыққа толы кезеңге ұшыратты. Лэндон 1938 жылы бұл ішкі тартыстарды тоқтатуға маңызды үлес қосты, 1940 жылғы президенттік науқанына жаңа басшылар дайындауға көмектесті және сыртқы саясаттағы изоляционизм мен интернационализм арасында келісімге келуге тырысты. Лэндон 1938 жылы Перудің Лима қаласында өткен Панамерикандік конференцияға АҚШ Мемлекеттік хатшысы Корделл Халл басқаратын американдық делегация құрамында қатысты. Бірақ ол Франклин Рузвельттің кабинетіндегі қызметтен бас тартты, себебі ол қабылдауын президенттің үшінші мерзімге түсуден бас тартуымен байланыстырды. 1939 жылы Еуропада соғыс басталғаннан кейін Лэндон «Америка үшін бірінші» комитеті сияқты изоляционистерге қарсы күресті, олар бейтараптық заңын қолдады; ол нацистік Германияның АҚШ соғысқа дайын емес деп ойлауына әкеліп соқтырады деп қорқады. 1941 жылы ол изоляционистерге қосылып, ленд-лизді сынады, бірақ Ұлыбританияға 5 миллиард доллар тікелей беруді ұсынды. Соғыстан кейін ол Маршалл жоспарын қолдады, бірақ ішкі шығындардың артуына қарсы болды. Қытайдағы коммунистік революциядан кейін ол Мао Цзэдунның коммунистік үкіметін тануды және оны Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылдауды жақтағандардың алғашқыларының бірі болды, бұл сол кезде екі үлкен партияның жетекшілері мен жақтастары арасында кең қолдау таппады. 1961 жылы Лэндон АҚШ-ты Еуропалық ортақ нарыққа қосылуға шақырды.

Following his defeat, Landon finished out his term as Governor of Kansas and returned to the oil industry. Landon did not seek elected office again. In 1938, he spoke out in defense of the First Amendment rights of one his 1936 opponents, Norman Thomas. Mayor Frank Hague, a close FDR ally, had forced Thomas to leave Jersey City after he attempted to speak at a rally for free speech. The two men struck up a lifetime friendship. Landon hoped that the incident would "draw together all those who have common ideals of freedom and tolerance" and pledged to stand "shoulder to shoulder with you in this fight for free speech." Landon's comments portrayed the New Deal and Hague, as closely aligned threats to free speech. The Republicans' defeats in 1932 and 1936 plunged their party into a period of bitter intra party strife. Landon played an important role in ending this internal bickering in 1938 by helping to prepare a new group of leaders for the presidential campaign of 1940, and in trying to bring about a compromise between the isolationist and internationalist viewpoints in foreign policy. Landon was in the American delegation led by Secretary of State Cordell Hull to the 1938 Pan American Conference in Lima, Peru. However, Landon declined a position in Franklin Roosevelt's Cabinet because he made his acceptance contingent upon the President's renunciation of a third term. After war broke out in Europe in 1939, Landon fought against isolationists such as America First Committee who supported the Neutrality Act; he feared it would mislead Nazi Germany into thinking the United States was unwilling to fight. In 1941, however, he joined isolationists in arguing against lend lease, although he did urge that United Kingdom be given $5 billion outright instead. After the war, he backed the Marshall Plan, while opposing high domestic spending. After the communist revolution in China, he was one of the first to advocate recognition of Mao Zedong's communist government, and its admission to the United Nations, when this was still a very unpopular position among the leadership and followers of both major parties. In 1961, Landon urged the United States to join the European Common Market.

Соңғы жылдар

Президент Рональд Рейган және оның әйелі Нэнси Топекадағы үйінде Лэндонның жүз жылдық мерейтойына қатысты. Лэндонды "Канзастың жанды руы" деп сипаттаған 76 жастағы Рейган: "Мен сияқты адам үшін, өзіне адал түрде мені бала деп айта алатын адамның туған күніне бару қандай қуаныш екенін сіздер білмейсіздер". Лэндон, таяққа сүйеніп тұрып, президентке және тойға келгендерге: "Бұл менің өмірімдегі ұлы күн. Біздің барлығымыз үшін де бүгін АҚШ Президентімен және Рейган ханыммен кездесу мүмкіндігіне ие болғанымыз үлкен бақыт". Ақ үй штабының бастығы Говард Бейкер тоғыз жылдан кейін Лэндонның қызы Нэнсиге үйленді. Лэндон 1987 жылдың 12 қазанында Топекада сағат 17:25-те қайтыс болды.