Кіріспе

Кеменің алдыңғы жағындағы шығыңқы бөлік.

Бұғатты қас – кеме басында (немесе алдыңғы жағында) су сызығының астында орналасқан, ағымдық пішіндес, кеңейтілген немесе шығыңқы бөлік. Бұл бөлік корпустың айналасындағы су ағынын өзгертіп, кедергіні азайтады, соның салдарынан жылдамдық, қашықтық, отынның тиімді пайдалануы және тұрақтылық артады. Бұғатты қасы бар үлкен кемелердің отын тиімділігі, осыған ұқсас бөліктері жоқ кемелерге қарағанда әдетте 12-15% жоғары болады. Бұғатты қас кеменің алдыңғы бөлігінің жүзу қабілетін арттырады, демек кеменің шайқалуын аздап төмендетеді. Жоғары кинетикалық энергияға ие кемелер (массасы мен жылдамдығының квадратына пропорционал), олардың жұмыс жылдамдығына сәйкес бұғатты қаспен жабдықталғанда тиімдірек болады; бұған үлкен массасы бар кемелер (мысалы, супертанкерлер) немесе жоғары жылдамдықта жүретін кемелер (мысалы, жолаушылар және жүк кемелері) жатады. 4000 двт-дан аз салмағы бар және 12 кт-тан төмен жылдамдықпен жүретін кемелер бұғатты қастардан аз пайда көреді, себебі мұндай жағдайларда су ағынының бұрылыстары пайда болады. Бұғатты қастың пішіні кеменің жұмыс жылдамдығына қарай жасалады.

Қазіргі заманғы бұршақ

Қазіргі заманғы бұлақты садақ 1950-1960 жылдары Токио университетінде доктор Такао Инуи жасады, бұл Жапон теңіз зерттеулерінен тәуелсіз болды. Инуи өзінің зерттеулерін Тейлор алдыңғы бөлігінде бұлақты доғасы бар кемелердің күтілгеннен гөрі айтарлықтай төмен сүйреу сипаттамаларын көрсеткенін анықтағаннан кейін ғалымдардың бұрынғы жұмыстарына негіздеді. Бұлақты доға тұжырымын алғашқы рет Томас Хавелок, Сирил Вигли және Георг Вайнблум зерттеді, соның ішінде Виглидің 1936 жылғы «Бұлақты доғаның теориясы және оның практикалық қолданылуы» еңбегі толқын жасау және өшіру мәселелерін қарастырды. Инуидің бұлақты доғаның толқынға қарсы кедергіге тигізетін әсері туралы алғашқы ғылыми жұмыстары 1960 жылы Мичиган университеті жариялаған есепте жинақталды. Оның жұмысы 1962 жылы «Кеме құрылысшылар және теңіз инженерлері қоғамы» баспасында жарияланған «Кемелердің толқын жасау кедергісі» мақаласы арқылы кеңінен танылды. Соңында сүйреу шамамен бес пайызға төмендеуі мүмкін екені анықталды. Эксперименттер мен жетілдірулер бұлақты доғалардың геометриясын бірте-бірте жақсартты, бірақ компьютерлік модельдеу техникасы Британдық Колумбия университетінің зерттеушілеріне 1980 жылдары олардың тиімділігін практикалық деңгейге дейін арттыруға мүмкіндік бергенше кеңінен қолданылмады.

Құрылыс мәселесі

Балбалы доғалар келесі ерекшеліктермен сипатталады: Кеме конструкторы кеменің жұмыс жылдамдығымен қозғалуына қажетті қуатты қамтамасыз ету үшін балбалы және балбалы жоқ екі конструкцияның су сызығындағы ұзындығын салыстыра алады. Жылдамдық артаған сайын, балбалы доғаның пайдасы ұлғаяды, себебі бірдей қуатты алу үшін су сызығының ұзындығын қысқартуға мүмкіндік береді. Балбалардың түбі әдетте V пішіндес болып келеді, бұл жағдайда күшті толқындарда соққыны азайтуға көмектеседі.