Кіріспе

Лардерелло — Италияның орталық бөлігіндегі Тоскана аймағындағы Помаранце коммунасының бір бөлігі және геотермальдық қуатымен әйгілі.

География

Лардерелло аймағында жер бетінің астында қапасталып тұрған будың күшті жарылыстарынан туындайтын фреаттық жарылыстар кездейсоқ болып тұрады. Су метаморфтық тау жыныстарында орналасқан, онда ол буға айналады, содан кейін өткізбейтін тақталар мен саздың күмбезі астында жиналады. Бу күмбездегі жарықтар арқылы шығып, ыстық су бұлақтарынан сыртқа ағылады. Онда 30–250 метр диаметрінде ондаған жарылыс кратерлері бар. Ең ірісі – Лаго Веккиенна кратері, ол соңғы рет 1282 жылы жарылған, қазір Борасиферо көлімен толып жатыр. Лардерелло қазір әлемдегі геотермалдық электр энергиясының 10% -ын өндіреді, бұл жылына 4800 ГВт/сағ құрайды және шамамен миллион итальяндық үйді қуатпен қамтамасыз етеді. Оның геологиялық құрылымы оны геотермалдық энергия өндіруге ерекше қолайлы етеді, себебі ыстық граниттік тау жыныстары жер бетіне тым жақын орналасқан, нәтижесінде 202 °C (396 °F) дейін қызған бу пайда болады. Көпшіліктің қате пікіріне қарамастан, Лардерелло жанартау емес, өйткені тарих бойында онда ешқандай магма жарылысы болған емес.

Тарих

Бұл аймақ ежелгі заманнан бері ерекше ыстық су бұлақтарымен танымал болған. Римдіктер оның күкіртті суларын мою үшін пайдаланған. 19 ғасырда бұл аймақ геотермиялық энергияны өнеркәсіпті қолдау үшін пайдаланған әлемдегі алғашқы орындардың біріне айналды. 1827 жылы француз Франсуа Жак де Лардерел, буды пайдаланып қазанды қыздыру арқылы бор қышқылын лайдан бөліп алудың әдісін ойлап тапты. Тоскананың ұлы герцогы Леопольд II Лардерелдің жобасын ынталы түрде қолдады және оған он жылдан кейін Монтесерболи графы атағын берді. Лардерелдің еңбегінің құрметіне Лардерелло деп аталған қала бор қышқылы өндіріс фабрикасының жұмысшыларын орналастыру үшін салынды. 1904 жылы аймақта геотермальдық көздерден энергия өндіру бойынша пионерлік тәжірибе жүргізілді, онда жер бетінен шыққан бу арқылы өндірілген электр энергиясымен бес шам жарықтандырылды – бұл геотермальдық қуаттың алғашқы практикалық демонстрациясы болды. Принц Пьеро Джинори Конти 1904 жылдың 4 шілдесінде Италиядағы Лардерелло құрғақ бу алаңында алғашқы геотермальдық генераторды сынақтан өткізді. Бұл төрт шамға жарық беретін кішкентай генератор еді. 1911 жылы әлемдегі алғашқы геотермальдық электр станциясы "Адамдар аңғары" ("Valle del Diavolo") деп аталды, ол қайнап жатқан судың болуына байланысты осылай аталды. 1958 жылға дейін ол геотермальдық электр энергиясын өндіретін әлемдегі жалғыз өнеркәсіптік кәсіпорын болды, содан кейін Жаңа Зеландия Уайракейде өз станциясын салды. Соңғы жылдары оның бумен қамтамасыз етілуінің тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтар туды, себебі 1950 жылдардағы максималды деңгейден бу қысымының 30% төмендегені тіркелді.