Кіріспе

Эпипалеолит Таяу Шығыста – Эпипалеолит ("Соңғы көне тас дәуірі", сондай-ақ мезолит деп те аталады) Таяу Шығыстың тарихындағы кезеңді белгілейді. Бұл Жоғарғы палеолиттен кейінгі және неолитке дейінгі шақ, шамамен 20 000 мен 10 000 жыл бұрын (Б.Т.Б.) аралығында. Эпипалеолит дәуіріндегі адамдар көшпелі аңшы-жинаушылар болып, көбінесе тұрақты ауылдардың орнына шағын, маусымдық лагерьлерде өмір сүрген. Олар микролиттер – ұсақ, мұқият өңделген жапырақ тәрізді құралдарды пайдаланып, күрделі тас құралдар жасады, оларды ағаштан жасалған құралдарға бекітіп қолданды. Археологтар Эпипалеолит ескерткіштерін осы артефакттар арқылы таниды және жіктейді. Эпипалеолит дәуірінің басталуы микролиттердің пайда болуымен анықталады. Бұл шартты шекара болғанымен, Эпипалеолит алдыңғы Жоғарғы палеолиттен ерекшеленеді. Эпипалеолит ескерткіштері көбірек сақталған, радиокөміртектік әдіспен дәл мерзімдеуге болады. Бұл кезең соңғы мұз дәуірінің ең жоғары шегі мен голоценнің басталуы арасындағы мұздық климаттың біртіндеп жұмсаруымен және халық санының өсуімен, экономикалық белсенділікпен байланысты. Эпипалеолитті ерте, орта және кеш деп үш кезеңге бөлуге болады: ерте Эпипалеолит шамамен 20 000 – 14 500 жыл бұрынғы кебаран мәдениетімен сәйкес келеді, орта Эпипалеолит – геометриялық кебаран немесе кебаран мәдениетінің соңғы кезеңі, ал кеш Эпипалеолит – 14 500 – 11 500 жыл бұрынғы натуфийлік мәдениетке дейінгі кезең. Натуфийлік мәдениет неолит революциясының басталуымен, керамикаға дейінгі неолит А дәуірімен қатар жүреді.

Дәнді дақылдарды жинау

Ең ерте дәлелдер жиынтық астық жинау құралдарын қолдануға қатысты – Солтүстік Израильдегі Ғалилея теңізінің жағалауында орналасқан, 23 мың жыл бұрынғы балықшы-аңшылар лагері Охало II-де табылған жылтыр шақпақ жүзімдері. Құралдардағы тозу іздері олардың пісіп, табиғи түрде таралуға аздап қалған, жарым-жасыл жабайы астықтарды жинау үшін қолданылғанын көрсетеді.

Кебаран мәдениетіндегі көркемдік көрініс

[[Файл:Ein Qashish South, Jezreel Valley, Israel, Kebaran және Geometric Kebaran кен орындарынан құс суреті салынған оюлы тақташа (шамамен 23 мың және 16,5 мың жыл бұрын).jpg|upright=1.4|thumb|Ein Qashish South, Jezreel Valley, Israel, Kebaran және Geometric Kebaran кен орындарынан құс суреті салынған оюлы тақташа, шамамен 23 000 - 16 500 жыл бұрын жасалған.

Арабия

Соңғы уақытқа дейін Арабия түбегінің Плейстоценнің соңында адамдарға қоныстанғанына мүмкін емес, тым құрғақ және жарамсыз деп есептелген. Ең ерте белгілі қоныстар шамамен 9000–8000 жыл бұрынғы ерте неолит дәуіріне жатады, және бұл аймақтың Холоценнің ерте кезеңіндегі ылғалды климатының арқасында адамдар қайтадан қоныстанды деп саналды. Дегенмен, 2014 жылы оңтүстік Нефуд шөліндегі археологтар 12 000 мен 10 000 жыл бұрынғы эпипалеолит кезеңіне жататын қоныстың іздерін тапты. Бұл қоныс Джубба ойпатында орналасқан, ол Плейстоценнің соңындағы құрғақ жағдайда да суды сақтап қалған палео-көл. Табылған тас құралдар Орта Эпипалеолитпен байланысты Левант өндірісінің геометриялық Кебаран мәдениетіне ұқсас. Сондықтан, осы қонысты зерттеушілер Солтүстік Арабияны шамамен 15 000 жыл бұрын Леванттан келген аңшы-жинаушылардың отарлағанын болжайды. Бұл топтар кейін құрғақ климаттың салдарынан оқшауланып, Джубба палео-көлі сияқты паналық жерлерге қайтырған болуы мүмкін.