Кіріспе

2000 ж. б.э. мен 1001 ж. б.э. аралығындағы мыңжылдық.

2000 ж. б.э. мен 1001 ж. б.э. аралығын қамтитын 2-мыңжылдық б.э., Ежелгі Таяу Шығыста Орта қола дәуірінен Кейінгі қола дәуіріне өтуге белгі береді. Ежелгі Таяу Шығыс мәдениеттері тарихи дәуірде жақсы дамыған: Мыңжылдықтың бірінші жартысында Египет пен Вавилонның Орта патшалықтары үстемдік құрды. Әліпби дамиды. Мыңжылдықтың ортасында Микен гректерінің Эгей теңізіне үстемдігі мен Хетт империясының өркендеуімен жаңа тәртіп орнатылады. Мыңжылдықтың соңында қола дәуірі құлап, темір дәуіріне өтіс болады. Әлемнің басқа аймақтары әлі де тарихқа дейінгі кезеңде. Еуропада бұзау дәуіріне дейінгі сынық мәдениеті, шамасы, үнді-еуропалықтардың кеңірек таралуымен байланысты. Индо-ирандық экспансия Иран үстіртіне және Үндістан субконтинентіне (Ведалық Үндістанға) жетіп, арба қолданысын таратуға ықпал етеді. Мезоамерика Классикалық (Ольмектер) дәуірінен бұрынғы кезеңге кіреді. Солтүстік Америка архаикалық кезеңнің соңғы сатысында. Оңтүстік-Шығыс Азияда австронезиялық экспансия Микронезияға жетеді. Сахарадан оңтүстік Африкада бантулардың таралуы басталады. Әлем халқы тұрақты түрде өсіп, мүмкін, алғаш рет 100 миллионнан асып түсті.

Тарих

Ежелгі Таяу Шығыстың хронологиясы туралы мақалаға жүгініңіз, онда Таяу Шығыстағы б.з.д. 2-мыңжылдық оқиғаларының күндерінің дәлдігі және нақтылығы талқыланады.

Орта қола дәуірі

Мыңжылдық шегіндегі хаостық жағдайдан қалпына келтіруге көп күш сарп еткен сол кездегі ең қуатты өркениеттер – Мысыр мен Месопотамия – қарапайым мақсаттарға көшті. Мысырдың Орта Мемлекетінің перғауындары мен олардың замандастары, аморлықтардан шыққан Бабыл патшалары, өз халқының арасында қолдау тапқан және беделді басқару жүйесін орнатып, көркем өнер мен сәулетке баса назар аударды. Шығысқа қарай, Инд өзені аңғарындағы өркениет құлдырау кезеңін басынан өткеріп, бұл мүмкін, ауыр және қиратушы су тасқынының салдарынан болды. Мысыр мен Бабылдың әскери тактикасы әлі де жаяу әскерлерге негізделген еді, олар өз жабдықтарын есектер арқылы тасымалдаған. Әлсіз экономика мен тәртіпті сақтаудағы қиындықтармен қатар, бұл жағдай сыртқы күштердің қысымына төтеп бере алмай құлдырап кетті.

XVI ғасырдағы тәртіпсіздіктер

Мыңжылдықтың ортасына дейін шамамен бір ғасыр бұрын, Үнді-Еуропалық тайпалары Орталық Азия далаларынан келіп, Батыс Азия және Солтүстік-Шығыс Африканы жайлап өтті. Олар жылқымен тартылған, екі дөңгелекті шағын көліктерде (арбаларда) жылдам шабуылдап, бұрын далалардағы соғыстарда дамыған қару-жарақ жүйесін қолданды. Мұндай соғыс құралы классикалық өркениеттерге белгісіз болған. Мысыр мен Вавилонның жаяу әскерлері бұл шабуылдарға тойтарыс бере алмады: б.з.д. 1630 жылы Гиксостар Ніл дельтасына еніп келді, ал б.з.д. 1595 жылы Хеттер Месопотамияға шабуыл жасады.

Қола дәуірінің соңы

Бұл жердегі адамдар жаңа тактикаға тез бейімделіп, өзгеріске байланысты жаңа халықаралық жағдай туындады. Б.з.д. 2-мыңжылдықтың екінші жартысында бірнеше аймақтық державалар үстемдік үшін үздіксіз бәсекелескенмен, көптеген жаңалықтар болды: сәулет өнеріне ерекше мән берілді, жаңа киім үлгілері пайда болды, қыш тақташалардағы жарқын дипломатиялық хат алмасулар жүргізілді, экономикалық байланыстар жаңартылды және Мысырдың Жаңа Патшалығы басты супердержава рөлін атқарды. Сол кездегі ірі мемлекеттердің ішінде тек Бабыл ғана шайқастарға қатыспады, себебі ол әлемдік діни және интеллектуалдық орталық ретінде жаңа беделге ие болған еді. Қола дәуірі өркениетінің соңғы кезеңінде оның ерекше әлеуметтік белгілері көрінді: урбанизацияның төмен деңгейі, ғибадатханалар немесе патша сарайларының маңындағы шағын қалалар, сауатсыз шаруалар мен қолөнершілер мен қуатты әскери элита арасындағы қатаң топтық бөлініс, жазу және білім тек аз ғана жазушылардың қолында болды, және айқын аристократиялық өмір салты қалыптасқан еді. Б.з.д. 2-мыңжылдықтың соңында жаңа шапқыншы толқындар, бұл жолы атқа мінгендер, Қола дәуірі әлемін толығымен қиратты, одан кейін әртүрлі дәуірлердің басталуын белгілеген әлеуметтік өзгерістер орын алды. Сонымен қатар, Жерорта теңізінің шабуылшылары – Теңіз халықтары да осы өзгерістерге үлес қосты.

Оқиғалар

2000 ж.б.с. – Сейма-Турбино құбылысы. 1700–1300 ж.б.с. – Криттегі Кнос сарай кешені салынды. 1700 ж.б.с. жер сілкінісі Кносс және Фаистос сарайларына қирату келтірді. 1627 ж.б.с. – Миной жарылысы. 1600–1360 ж.б.с. – Египеттің Қанаан және Сирия үстемдігі. 1575 ж.б.с. – Нубиялық Керма Египетке шабуыл жасады. 1500 ж.б.с. – Терадағы жанартаудың атқылауы. 1520 ж.б.с. – Египет Нубияны бағындырды. 1478 ж.б.с. – Ежелгі египеттіктер мен қанаандықтар арасындағы Мегиддо шайқасы. 1269 ж.б.с. – Рамзес II және Хаттусилис III бейбіт келісім шартына қол қойды. 1274 ж.б.с. – Ежелгі египеттіктер мен хеттер арасындағы Кадеш шайқасы. 1250 ж.б.с. – Троя VII-нің қирауы. 1045 ж.б.с. – Қытайда Чжоу әулеті құрылды.

Өнертабыстар, жаңалықтар, жаңалықтар

Қытай оракул сүйек жазуы. Түмбелі жылтырату: Үндістер б.з.д. 10 ғасырында жылтырату әдісін ойлап тапты. Алмаз бұрғылау: б.з.д. 12 ғасырында немесе б.з.д. 7 ғасырында үндістер алмаз ұшты бұрғыларды жаңаша қолданып қана қоймай, сонымен қатар моншақ жасау үшін қос алмаз ұшты бұрғыларды да ойлап тапты. Финики әліпбиі. Небра аспан дискісі, ғаламның ең ежелгі көрнекі бейнесі. Темір балқыту және темір өңдеудің жаңа технологияларының ашылуы. Спицалы дөңгелекті көліктер.