Кіріспе

Британ армиясының тарихы 1660 жылы құрылғаннан бері үш жарым ғасырдан астамды қамтиды және көптеген еуропалық соғыстарға, отаршылдық соғыстарға және әлемдік соғыстарға қатысты. 17 ғасырдың соңынан 20 ғасырдың ортасына дейін Ұлыбритания әлемдегі ең ірі экономикалық және империялық держава болды. Бұл үстемдік негізінен Корольдік теңіз күштерінің (RN) күші арқасында болғанымен, британ армиясы да маңызды рөл атқарды. 2015 жылы тұрақты армияда 92 000 кәсіби әскери қызметші (оның ішінде 2700 гурк) және 20 480 ерікті резерв болды. Ұлыбританияның дәстүрлі теңіз державасы болуына байланысты, бейбіт уақытта әдетте шағын тұрақты армияны ұстап тұрды және соғыс кезінде қажеттілікке қарай оны кеңейтіп отырды. 1745 жылы якобиттердің көтерілісін басудан бері британ армиясы британдық ішкі саясатқа аз ғана араласты (Курағ оқиғасынан басқа), және Ирландиядан басқа, билікке қарсы ішкі қауіп-қатерлерге қарсы сирек жұмылдырылды (бір белгілі мысал – Питерлу қырғыны). Британ армиясы Наполеон соғыстары, Қырым соғысы және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарды қоса алғанда, көптеген халықаралық қақтығыстарға қатысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол Британ империясының кеңеюіне және сақталуына үлкен үлес қосты. Британ армиясы әрқашан жаңа әскери жетістіктердің алдыңғы қатарында болды. Ол әлемдегі бірінші танкты жасап, пайдалануға енгізді, ал қазіргі Корольдік әуе күштерінің (RAF) тамыры Британ армиясының құрамындағы Корольдік ұшу корпусы (RFC) болып табылады. Сонымен қатар, британ армиясы өз институттарының және әскери дәстүрлерінің сабақтастығы мен ұзақтығын бағалайды.

Британдық армияның құрылуы

Британ армиясындағы ең жоғары дәрежелі желілік полктердің кезек тәртібі ағылшын армиясындағы кезек тәртібіне негізделген. Шотланд және ирланд полктеріне ағылшын армиясында шен алуға тек Англияға келген күнінен немесе ағылшын тізіміне алғаш қойылған күнінен бастап ғана рұқсат берілді. Мысалы, 1694 жылы Голландияда қызмет ететін ағылшын, ирланд және шотланд полктерінің шеніне шешім беру үшін генерал-офицерлер кеңесі шақырылды. Кейіннен Шотланд сұрлары деп танылған полк, 1688 жылға дейін үш ағылшын полкі құрылғандықтан, ал Шотланд сұрлары алғаш рет ағылшын тізіміне 1688 жылға дейін қойылған, 4-ші драгун ретінде белгіленді. 1713 жылы бірнеше полктің шеніне шешім беру үшін жаңа генерал-офицерлер кеңесі шақырылғанда, Шотланд сұрларының кезектегі орны қайта қаралып, 1685 жылғы маусымда Англияға кіргеніне сәйкес түзетілді. Ол кезде ағылшын драгун полкі тек біреу ғана болды, сондықтан біраз уақыттан кейін Шотланд сұрлары британ армиясында 2-ші драгун шеніне ие болды.

Ұйым

Ғасырдың ортасына қарай армияның басқару жүйесі жүз жылдан астам сақталатын түрін қалыптастырды. Армия әкімшілігінің түрлі салаларына бірқатар тәуелсіз кеңселер мен жеке офицерлер жауапты болды. Ең маңыздылары – Әскерлердің Бас қолбасшысы, Соғыс жөніндегі хатшы және екі Мемлекеттік хатшы; олардың көп бөлігі әскери жауапкершіліктері 1794 жылы жаңа Соғыс жөніндегі Мемлекеттік хатшыға берілді. Басқаларына Армия шоттарын бақылаушысы, Армия медициналық кеңесі, Ұлыбритания Қазынашылығының Комиссариат департаменті, Бас офицерлер кеңесі, Әскер күштерінің Әскери судьясы, Әскери күштердің Бас комиссары, Әскер күштерінің төлем жөніндегі бастығы кірді. Милиция Армияға қарасты болмады және Лорд-лейтенанттар арқылы Ішкі істер министрлігі басқарды. Дала жағдайында командирдің штабы Адъютант-генералдан (қаржы, әскерлердің тізімі және құқықтық мәселелермен айналысатын) және Квартирмейстер-генералдан (жайғастыру және қозғалыстарды ұйымдастыруға жауапты) тұрды. Артиллерияның жеке командирлері мен жабдықтауды басқаратын офицерлер де болды. Командирдің Әскери хатшысы болуы мүмкін, ол тағайындаулар, әскери соттар және ресми хат алмасуға жауапты болды. Жаяу және атты әскер бөлімшелері бастапқыда полковниктерінің есімдерімен белгілі болды, мысалы, «Сэр Джон Мордаунттың жаяу әскер полкі». Егер полковниктер бір-бірінен тез алмасса, бұл шатасуға әкелуі мүмкін еді; сондай-ақ екі полк (Баффтар және Жасыл Хауардтар) ресми хат алмасуда түсінің түсіне қарай ажыратылуы керек болды, өйткені бірнеше жыл бойы екеуінде де Ховард есімді полковниктер болды. Уақыт өте келе, бұл полктердің ресми атауларына айналды. 1751 жылы сандық жүйе қабылданды, әр полк өзінің дәрежесіне сәйкес нөмір алды, сондықтан Джон Мордаунттың полкі 47-ші жаяу әскер полкі болды. Кейінгі якобит көтерілістері Шотландияның Таулы аймағында орын алды. 17 ғасырдың соңынан бастап үкімет аймақта Ханновер монархтарын немесе Виг үкіметтерін қолдаған кландардан Тәуелсіз Таулы роталарын ұйымдастырды, бұл Таулы аймақта тәртіпті сақтауға немесе ықпал етуге бағытталған шара болды. 1739 жылы аймақта алғашқы толық полк, 42-ші жаяу әскер полкі құрылды. 18 ғасырдың соңына қарай батальон армияның негізгі тактикалық бірлігіне айналды. Еуропа құрлығында, үлкен далалық құралымдардың кең таралғанында, полк – полковник басқаратын екі немесе одан да көп батальоннан тұратын құралым болды. Британ армиясы, көбінесе алыс колониялық бекеттерге бөлімшелерді таратуға мәжбүр болды, батальонды негізгі бірлік етіп белгіледі, оны подполковник басқарды. Полктің функциясы тактикалық емес, әкімшілік сипатқа ие болды. Полк полковнигі ықпалды тұлға болып қала берді, бірақ даладағы батальондарының ешқайсысына сирек басшылық етті. Көптеген полктер тек бір батальоннан тұрды, сонымен қатар Ұлыбританияда немесе Ирландияда депо мен жұмылдыру бөлімшелері болды, егер бөлімше шетелде қызмет етсе. Соғыс немесе гарнизондық міндеттер үшін көбірек әскер қажет болған жағдайда, полктің екінші, үшінші және тіпті келесі батальондары құрылды, бірақ бір полктің бір батальонынан көбірек бір бригадада немесе дивизияда қызмет ету сирек кездесетін.

Жеті жылдық соғыс

1755 жылдан 1763 жылға дейін болған Жеті жылдық соғыс кейде алғашқы нағыз дүниежүзілік соғыс деп сипатталады, өйткені қақтығыс дерлік барлық құрлықта және мұхиттардың басым бөлігінде жүрді. Бастапқыда жеңілістерге ұшырағанымен, британ әскерлері ақырында барлық майданда жеңіске жетті. Соғыс Солтүстік Америкада басталды деуге болады, онда ол француз-үнді соғысы деп белгілі болды. Алғашқы жылдары британдықтар бірнеше жеңіліске ұшырады. Континентке алғаш рет жіберілген британдық бөлімдер бұталық соғыс тәсіліне дайын болмады. Жеңіл жаяу әскерін қамтамасыз ету үшін отаршылдардан Роджерс рейнджерлері сияқты бірнеше жасақ құрылды. (Полковник Томас Гейдж құрған, бірақ кейін таратылған жеңіл жаяу әскер полкі, Жеңіл қаруланған жаяу әскердің 80-ші полкі). Соғыс барысында генерал Джеймс Вулф бірнеше полктерден роталарды біріктіріп, Louisbourg Grenadiers атты арнайы жасақты құрды. Британның жоғары шенді офицерлері мен колониялардан шақырылған провинциялық әскерлер арасында да келіспеушіліктер болды. Ең жоғары шенді провинциялық офицерлердің тіпті британ армиясының салыстырмалы түрде төмен шенді офицерлеріне бағынуы қажет болды. Отаршылдардың өкілдерінің басты мақсаты – тума американдықтардың шабуылдарынан қоныс аударушыларды қорғау болды, ал британдық генералдардың стратегиялық басымдықтары әртүрлі болды. Корольдік теңіз күштерінің теңіздегі басымдығының арқасында Ұлыбритания Солтүстік Америкада басым күшін жұмылдыра алды, Квебек қаласының жанындағы Ыбырайым жазығындағы шешуші шайқаста жеңіске жетіп, Жаңа Францияны бағындырды. Сол сияқты, Үндістан субконтинентінде француздық Шығыс Үндістан компаниясы және Моғол империясының ең қуатты билеушілерінің әскерлері ұзаққа созылған Үшінші Карнатик соғысынан кейін жеңілді, бұл британдық Шығыс Үндістан компаниясының бақылауындағы аумақтың тұрақты кеңеюіне жағдай жасады. Еуропада Ұлыбританияның одақтастары (атап айтқанда, Пруссияның корольдік армиясы) күрестің басты ауыртпалығын көтерсе де, британдық әскерлер шешуші Минден шайқасында маңызды рөл атқарды. Франция жеңілгеннен кейін британ үкіметі енді тума американдықтардың құрметін табуға тырыспады. Жоғарғы жағынан шығындарды қысқартуға шақырылған Бас қолбасшы генерал Джеффри Амхерст саясатта өзгерістер жасады, бұл 1763 жылы бұрынғы Жаңа Франциядағы британдық әскери оккупацияға қарсы Понтиак соғысын тудырды. Амхерст соғыс кезінде қайта шақырылып, оның орнына бас қолбасшы ретінде Томас Гейдж тағайындалды.

Американың Тәуелсіздік соғысы

Америка революциясы Джордж III-нің Британдық Америкада тұрақты гарнизон күшін орналастыруға жасаған таныс емес тырыстарынан және осы күшті қаржыландыру үшін колонияларға салынған салықтардан, баждардан және кедендерден, мысалы, қант заңы, мөр заңы және Тауншенд заңдарынан бастау алды. Он үш колониядағы Солтүстік американдықтар «тұрақты әскер» және «өкілдіксіз салық салу» идеясына қарсы шықты және Ұлыбритания Парламентінің колониялар үстінен билікке ие болуы немесе соңында егемендікке қол жеткізуіне наразылық білдірді, бұл Парламенттің парламенттік басымдыққа қарсы тұру ретінде қарастырған позициясы болды. Британ армиясы үшін Американың Тәуелсіздік соғысы 1768 жылы Бостонды әскери түрде басып алудан бастау алды. Армия мен жергілікті азаматтар арасындағы шиеленіс 1770 жылғы Бостон қырғынына ықпал етті, бірақ ашық соғыс 1775 жылға дейін басталған жоқ, осы жылы Массачусетс шығанағындағы «Минутмендер» жасақтары Лексингтон және Конкорд шайқастарында колониялық оқ-дәрілерді тартып алуға жіберілген әскер бөлімшесіне шабуыл жасады. Соғыс 1783 жылы аяқталды, британ үкіметі жеңіліске ұшырағанын және Париж шарты бойынша АҚШ-тың тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. Көптеген Біріккен Империяның адал қолдаушылары Британ Канадасына қашып кетті, онда көптегендері кейіннен британ армиясында немесе колониялық жасақтарда қызмет етті. Армия соғыс кезінде Солтүстік Америкада қызмет ету үшін немесе гарнизонды ауыстыру үшін көптеген британдық бөлімшелер құрды. Тек үш бөлімше (жеңіл драгунның 23-ші полкі және екі таулы жаяу әскер полкі, 71-ші және 78-ші полктер) соғыстан кейін бірден таратылмады. Армия Солтүстік Американың нашар байланыс және орманды жеріне бейімделу үшін тактикасын өзгертуге мәжбүр болды. Жеңіл жаяу әскердің көп саны (жеке бөлімдерден бөлінген) ұйымдастырылды, ал бұрынғы қатаң жаттығулар «бос тізімдер және американдық шатасу» деп аталатын стильге өзгертілді. Британдықтар соғыстың көптеген ірі шайқастарында колонистерді жеңгенімен, ешқайсысының шешуші нәтижесі болмады, ал Саратога шайқасы мен Йорктаун қоршауындағы британдықтардың жеңілісі британдықтардың моральдық жағдайына, беделіне және әскер күшіне кері әсер етті. Тарихшылар жеңіліске кім кінәлі екенін жеке тұлғалар тұрғысынан қарастырды. Олар сондай-ақ байланыс және жабдықтау, нақты мақсаттардың болмауы және американдық күштерді бағаламау сияқты мәселелерді зерттеді.

Наполеон соғыстары

Француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде британдық армия қарқынды өзгерістерді бастан өткерді. 1793 жылы Француз революциялық соғыстары басталғанда армия шағын, тиімсіз басқарылатын, бар болғаны 40 000 сарбаздан тұратын күш болды. Наполеон соғыстарының аяқталуына қарай армия бірқатар құрылымдық, жұмысқа алу, тактикалық және оқу реформаларынан өтті, ал оның әскер саны күрт өсті. 1813 жылы әскердің ең көп саны 250 000-нан астам адамды құрады. Британдық жаяу әскері "Наполеон Франциясынан ірі жеңіліс көрмеген жалғыз әскери күш" еді.

ХІХ ғасырдың аяғы

Виктория патшайымының ұзақ билігі кезінде британдық қоғам өнеркәсіптік революция және Ұлыбританиядағы либералдық реформалар сияқты маңызды өзгерістерге ұшырады. Виктория дәуірі Британ империясының тұрақты кеңеюімен және нығаюымен ерекшеленді. Әскерилердің рөлі – империяны қорғау, ал армия үшін – жергілікті халықты бақылауда ұстау болды. Өнеркәсіптік революция армияның қару-жарағын, көлігін және жабдықтарын өзгертіп, білім беру деңгейінің артуы сияқты әлеуметтік өзгерістер көптеген сарбаздардың қызмет шарты мен көзқарасына өзгерістер енгізді. Дегенмен, армия Веллингтон герцогының әскерінен мұра еткен көптеген ерекшеліктерін сақтап, кеңейіп жатқан Британ империясын ұстау басты міндеті болғандықтан, континенттік Еуропаның әскерге шақырылған армияларынан көп жағынан ерекшеленді. Мысалы, ірі маневрлер өткізілмеді. Шындығында, 1853 жылғы Чобхэм маневрлері, 7 000 сарбазды қамтыған, Наполеон соғыстарынан бері өткізілген алғашқы мұндай маневрлер болды. Қырым соғысында (1854–56) көптеген қателіктер мен сәтсіздіктер орын алды – ең танымалсы «Жылы бригаданың шабуылы», ол логистикалық, медициналық және тактикалық сәтсіздіктер мен басқарудың нашарлығының символына айналды. Ұлыбританиядағы қоғамдық пікір, британдық қоғамның барлық саласындағы жаңаруларға қарамастан, дәстүрлі әдістердің сәтсіздігіне ашуланды; газеттер түбегейлі реформалар талап етті, ал парламенттік тергеулер көптеген ауыр проблемаларды әшкереледі. Алайда, реформалар науқаны тиімді ұйымдастырылмады. Бұл армияның дәстүрлі аристократиялық басшылығына өзін жинап алып, барлық маңызды реформаларды тоқтатуға мүмкіндік берді. Ешкім жазаланбады. 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің басталуы армияның британдық мүдделерді батыл қорғауына назар аударды, ал реформа туралы әрі қарайғы әңгімелер нәтижесіз аяқталды. Кәсіби біліктілікке деген талапты, жараланғандарды емдеу кезінде заманауи медбике ісін дамытқан және насихаттаған Флоренс Найтингейл іске асырды.

Реформалар

Қырым соғысы армияның отан мен империяны қорғауы үшін реформалардың шұғыл қажет екенін көрсетті. Дегенмен, реформа 1870-жылдарға дейін мүмкін болмады, содан кейін армия 1914 жылғы түріне келді. Премьер-министр Уильям Эварт Гладстон бюджеттен басқа әскери мәселелерге көп көңіл бөлмеді, бірақ ол және таңырқанған Еуропа Пруссия басқаратын неміс коалициясының Францияны бірнеше апта ішінде жеңгенін көргенде, британдық армияның көптеген ескі кемшіліктері күн тәртібіне енді. Оның Соғыс министрі Эдвард Кардуэлл, Гладстон Парламент арқылы өткізген ауқымды реформаларды ұсынды. Пруссияның кәсіби әскерлер жүйесі, заманауи қару-жарақпен, Ұлыбританияның джентльмендер әскерінен әлдеқайда артық болды. Кардуэлл реформалары Соғыс министрлігінде билікті орталықтандырды, офицерлік шен сатып алуды жойды және Ұлыбританияда орналасқан резервтік күштерді құрды. Эдвард Кардуэлл (1813–1886) 1868–1874 жылдары Соғыс министрі болып қызмет еткен кезеңде тиімділік пен демократия атынан Гладстон қолдаған реформаларды жобалады. 1868 жылы ол жазалауды жойды, қарапайым сарбаздың мәртебесін құрметті мансапқа дейін көтерді. 1870 жылы Кардуэлл жаңа сарбаздарға берілетін "сыйлық ақшаны" жойды және қатардағы жаман мінезділерді шығарып тастады. Ол 20 мың сарбазды, мысалы, Канада Конфедерациясынан кейінгі Канада сияқты өздігінен басқарылатын колониялардан шығарды, олар өздерін қорғауға көмектесу керектігін түсінді. Ең радикалды өзгеріс, және Гладстонның саяси күшіне мұқтаж болған өзгеріс, офицерлердің шендерді сатып алуына емес, лайықтылығына қарай берілу жүйесін жою болды. Бұл жүйе бай жер иелері әскердегі орта және жоғары шендерді бақылап отырды. Лауазымға көтерілу офицердің қабілетіне емес, отбасының байлығына байланысты болды, ал орта тапқа жол жабылды. Британ офицерлері джентльмендер мен спортшылар болуы керек еді; егер оларда әскери білім мен басшылық дағдылары болмаса, ешқандай мәселе болмады. Торилердің пікірінше, офицерлер корпусын кәсіби сарапшылар үшін емес, джентльмендердің иелігінде сақтау маңызды болды. Олар соңғылары олигархияға қауіп төндіріп, әскери төңкеріс жасауы мүмкін екенін ескертті; олар авторитарлық мемлекетке қарағанда тиімсіз армияны артық көрді. Отто фон Бисмарк Германияны біріктіргені осы реакциялық саясатты үлкен империя үшін тым қауіпті етті. 1871 жылы Коммуна палатасы қазіргі иелеріне ақшалай инвестиция үшін өтемақы төлейтін заң жобасын қабылдады, бірақ Лордтар палатасы бұғаттады. Содан кейін Гладстон ешқандай өтемақысыз жүйені жоюға көшті, Лордтарды бастапқы заң жобасын мақұлдауға мәжбүр етті. Либералдар Гладстонның элитаға қарсылығын қолдап, Лорд Кардиганның (1797–1868) жағдайын атап өтті, ол өзінің шені үшін 40 000 фунт стерлинг жұмсап, Қырым соғысында мүлдем қабілетсіз болды, онда ол 1854 жылы апатты "Жеңіл бригаданың шабуылын" бұйырды. Кардуэлл бас штаб жүйесін орнатуға жеткілікті күшті болған жоқ; бұл 20-шы ғасырға дейін күтуге тура келді. Ол соғыс министрлігін қайта ұйымдастырды. Ол Соғыс министрі лауазымын армияның бас қолбасшысынан жоғары қойды; қолбасшы – королеваның туысы, Кембридж герцогы (1819–1904), реформаларға қарсы болды. Қару-жарақ инспекторы мен қаржы хатшысы министрге есеп беретін негізгі бөлімдердің басшылары болды. Ополчение де реформаланды және армияға енгізілді. Әскери қызмет мерзімі 6 жылға қысқартылды, сондықтан айналым жоғары болды және оқытылған резервтегілердің саны көбейді. Полктерге жауынгерлерді қабылдаудың аумақтық жүйесі стандартталды және қазіргі халыққа бейімделді. Кардуэлл армияның бюджетін қысқартты, бірақ оның күшін 25 батальонға, 156 далалық зеңбірекке және мол қоймаларға дейін арттырды, ал шетелдік қызметке арналған резервтер 3500 адамнан 36000 адамға дейін көбейтілді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-1918 жж.)

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі британдық армияның тарихы империялық кеңеюдің артуымен және Қырым соғысындағы кемшіліктермен байланысты. Бұл кемшіліктер 19 ғасырдың соңында Кардуэлл мен Чайлдерс реформаларына әкелді. Осы реформалар британдық армияға қазіргі заманғы түрін берді және полк жүйесін қалыптастырды. 1904 жылғы Эшер есебі британдық армияны түбірімен өзгертуді ұсынды, атап айтқанда, Армия кеңесін, Бас штабты құруды, Әскерлердің Бас қолбасшысы лауазымын жоюды және Бас штаб бастығын тағайындауды қарастырды. 1907 жылғы Халдейн реформалары жеті дивизиядан тұратын экспедициялық күш құрды. Сондай-ақ, еріктілер жаңа аумақтық күшке қайта ұйымдастырылды, ол он төрт атқыштар бригадасы мен он төрт жаяу әскер дивизиясын қамтыды. Ал, ескі милиция экспедициялық күшті нығайту үшін арнайы резервке айналдырылды. Соғыс басталғанда британдық армия француз және неміс армияларынан ерекшеленді, себебі ол әскери шақыру емес, еріктілерден құралған. Бұл армия француз және неміс әріптестерінен де салмақты жағынан кем болды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан Ұлыбритания Халдейн реформаларының көп бөлігін сынақтан өткізді. Алты дивизиядан тұратын британдық экспедициялық күші (БЭК) тез арада континентке жіберілді, ал аумақтық күштердің он төрт дивизиясы мен резервтері жоспарланғандай екінші шеп құру үшін жұмылдырылды. Соғыс барысында үш түрлі британдық армия болды. "Бірінші" армия – шамамен 400 000 сарбаздан (247 000 тұрақты армия және 145 000 аумақтық күш) тұратын шағын ерікті күш болатын. Олардың жартысынан астамы Британ империясының гарнизонында қызмет ету үшін шетелге жіберілді. Бұл санда тұрақты армия және аумақтық күштегі резервистер де болды. Олар Францияда қызмет ету үшін БЭК құрамын құрады және "Ескі жеккүргендер" (Old Contemptibles) деп аталды. "Екінші" армия – 1914-1915 жылдары еріктілерден құрылған Китченер армиясы, олар Сомма шайқасына қатысуға дайындалған. "Үшінші" армия 1916 жылдың қаңтарында әскери шақыру енгізілгеннен кейін құрылды. 1918 жылдың соңына қарай британдық армия ең жоғары деңгейіне жетті – төрт миллион сарбаз, жетпістен астам дивизияны дайындауға мүмкіндік берді. Британ армиясының басым бөлігі Франция мен Бельгиядағы Батыс майданында соғысты, бірақ кейбір бөлімшелер Жерорта теңізі, Таяу Шығыс, Африка және Месопотамияда, негізінен Осман империясына қарсы күресті. Бір батальон Цинтао қамалында Қытайда да шайқасты.

Ұйым

1919-1920 жылдары британ экономикасында қысқа мерзімді өркендеу болды, оны соғыс жылдары жинақталған инвестициялардың күрт өсуі және жоғалған миллиондаған тоннаны алмастыру үшін жаңа кемелерге жасалған тапсырыстардың артуы тудырды. Бірақ, осы өркендеуден кейін, екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы Ұлыбритания 1920-1921 жылдардағы экономикалық дағдарыстан бастап ауыр экономикалық қиындықтарға тап болды. Осыған байланысты, 1920 жылдардың басында британ үкіметі, сэр Эрик Геддес есімімен белгілі болған «Геддес балтасы» деп аталатын мемлекеттік шығындарды қысқарту аясында қорғанысқа қатысты үлкен кесімдер жасады. Үкімет Он жылдық ережені енгізді, онда Ұлыбританияның қайта қарау күнінен бастап 10 жыл бойы тағы бір ірі соғысқа қатыспайтынына сенім білдірді. Бұл ереже 1932 жылға дейін үнемі ұзартылып келді. Жаңа құрылымдардың бірі – 1920 жылы Royal Engineers құрамында құрылған Royal Signals байланыс қызметін ұйымдастыруды өз міндеті етті. Кавалерияда он алты полк сегізге біріктіріліп, екі полк нөмірін біріктіретін ауыр атаулары бар «Бөлшекті кавалерия» құрылды. Жаяу әскер батальондарының саны және Аумақтық күштердің мөлшері айтарлықтай қысқартылды, ол Аумақтық армия деп қайта аталды. 1922 жылдың 31 шілдесінде армия Ирландия еркін мемлекеті құрылған кезде алты ирланд полкін (5 жаяу әскер және 1 атты әскер) жоғалтты. 1930 жылдардың басына дейін армия, тиімді түрде, империялық полиция рөліне дейін төмендетілді, империяның әртүрлі өңірлерінде туындаған ұсақ империялық қақтығыстарға жауап беруге бағытталды. Анық айтқанда, 1930 жылдары армияда жоғары лауазымдарға көтерілген кейбір офицерлер өте консервативті болды. Бұл 1927-1928 жылдардағы Эксперименталды механикаландырылған күш сияқты сынақтар толыққанды жүзеге аспады дегенді білдірді.

Операциялар

Соғыстан кейінгі алғашқы науқандардың бірі – 1919 жылы Ресей Азамат соғысына одақтастардың араласуы болды, олар коммунист-большевиктерге қарсы «Ақ әскерге» көмектесу үшін кірісті. Тағы бір оқиға – Ауғанстан әмірлігі Британдық Үндістанға басып кіргеннен кейін Ауғанстанда болған Үшінші ағылшын-ауған соғысы (1918–19). Британ армиясы Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілген Орталық державаларда оккупациялық күштерді де ұстап тұрды. Веймар Германиясында Рейн аймағын одақтастар бақылауында ұстаған кезде Рейндегі британдық армия (BAOR) құрылды. BAOR британдық әскерлер шығарылған 1929 жылға дейін сақталды. Тағы бір британдық оккупациялық күш Түркиядағы одақтастар басып алған Константинопольде орналасқан, ал бірқатар британдық бөлімшелер Түрік тәуелсіздік соғысы кезінде Түрік ұлттық қозғалысына қарсы күресті. Кішкентай британдық әскери миссия Польша-Совет соғысы (1919–1921) кезінде Польша армиясына кеңес берді. Соғыс аралық кезеңде армия британдық билікті құлатуға тырысқан жарымәскери ұйымдарды басумен де айналысты. Иракта британдық әскерлер 1920 жылы мандатты Иракта британдық үкіметке қарсы болған ирактық көтерілісін басты. Британдық Сомалиленде Дириэ Гууренің адамдары британдықтарға қарсы науқанын қайта бастады, бұл науқан алғаш рет 1900 жылы басталған еді. Оған қарсы операциялардың маңыздылығы жаңадан құрылған RAF-тің оның жеңіліске ұшырауына елеулі үлес қосуында болды. Армия Англия-Ирландия соғысы кезінде Ирландиядағы ИРА-ға қарсы операцияларға да қатысты. Екі тарап та қиындықтар жасады, кейбір бөлімшелер, мысалы, жарымәскери Black and Tans, Бірінші дүниежүзілік соғыстың ардагерлерінен құралғандықтан жаман атымен белгілі болды. Британ армиясы Британдық Үндістанның Солтүстік-Батыс шекарасында британдықтарға қарсы көптеген тайпаларға қарсы Үндістан армиясының операцияларын қолдады, олар жиынтығында Патан деп белгілі болды. Армия 19 ғасырдың ортасынан бері тұрақсыз Солтүстік-Батыс шекара аймағында жұмыс істеп келді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін армия шешім тапқан соңғы ірі көтеріліс 1936 жылы Палестинада басталған көтеріліс болды.

Қайта қарулану және даму

1930 жылдардың ортасына қарай нацистік Германия күшейе түсіп, агрессивті және экспансионистік саясат ұстана бастады. Германиямен тағы бір соғыс болуы әбден мүмкін болды. Армия мұндай соғысқа тиісті деңгейде дайын емес еді, технологиялық тұрғыдан дамыған және ықтимал түрінде неміс Вермахтының Heer армиясынан қалып қойды. Қорғаныс бюджетінің үлесін алу үшін әрбір қарулы күш таласып, армия қаржыландыруда Корольдік Әскери-теңіз күштері мен Корольдік Әуе күштерінен кейін соңғы орынға ілікті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары армияның стратегиялық тұжырымдамалары тоқырап қалды. Германия Гитлер билікке келгеннен кейін қайта қарулануды бастағанда, Хайнц Гудериан сияқты мамандар ұсынған механикаландырылған соғыс концепциясын ынтамен қабылдады, ал Ұлыбританиядағы көптеген жоғары шенді офицерлер бронетехникалық соғысқа қызығушылық танытпады, ал Базил Лидделл Харт пен Дж. Ф. С. Фуллердің идеялары көбінесе назарсыз қалды. Армияның бір қадамы – 1929 жылы басталған атты әскерді механикаландыру болды. Бұл процесс бастапқыда баяу жүрді және үлкен маңызға ие болған жоқ. 1930 жылдардың ортасына қарай британдық армияда механикаландыру қарқын алып, 4 сәуір 1939 жылы механикаландыру процесі аяқталуға жақын келгенде, атты әскер полктері мен Корольдік танк полкін (Қарулы күштер кавалериясынан басқа) басқару үшін Корольдік бронетанкі корпусы құрылды. Механикаландыру процесі 1941 жылы, Шотландиялық патшалық сұр аттарын тастап кеткен кезде толыққанды аяқталды. 1938 жылғы Мюнхен дағдарысынан кейін армияны кеңейту үшін, соның ішінде 1939 жылғы сәуірде әскери міндеттілікті қайта енгізу арқылы Аумақтық армияның санын екі есеге арттыру үшін күшті күш-жігер жұмсалды. 1939 жылдың ортасына қарай армияда 230 000 тұрақты әскер және 453 000 аумақтық және резервтік сарбаз болды. Көптеген аумақтық құралымдар жеткіліксіз күшпен және нашар жабдықталған еді. Тіпті бұл армия да континенттік әскерлерге қарағанда шағын болды. Соғысқа дейін жаңа Британдық экспедициялық корпусы құрылды. Жыл соңына қарай 1 миллионнан астам адам армияға шақырылды. Әскери шақыру Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарағанда жақсы жоспарланған негізде жүзеге асырылды. Докерлер мен шахтерлер сияқты белгілі бір мамандық иелері, олардың білімі мен еңбегі соғысқа қажет болғандықтан, әскери қызметке шақырудан босатылды. 1938 және 1939 жылдар аралығында армиядағы елеулі кеңеюден кейін бірқатар жаңа ұйымдар құрылды, соның ішінде 1938 жылдың қыркүйегінде әйелдер үшін қосымша аумақтық қызмет; оның міндеттері кең ауқымды болды және ерлерді майданға жіберуге көмектесті.

Екінші дүниежүзілік соғыс (19391945)

1939 жылы британдық армия Германиямен соғыс жарияланар алдында әскери міндеттілікті енгізген ерікті армия болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында армия түрлі себептермен, бастысы соғысқа дейін қабылданған шешімдер мен саясаткерлердің және жоғары дәрежелі командирлердің армияның міндеттері туралы нақты түсініксіздігінен кейін, көптеген майданда жеңіліске ұшырады. Жаппай әскери шақыру армияның кеңеюіне әкеліп, оның құрамында көбірек дивизиялар, әскер корпустары, армиялар мен әскер топтары құрылды. 1943 жылдан бастап британдық армияның бағыты өзгерді және ол дерлік стратегиялық жеңіліске ұшырамады. Соғысқа дейінгі британдық армия Британ империясында гарнизондық және полициялық міндеттерді орындау үшін даярланған және жабдықталған еді. Соғыс барысында айқын болғандай, ол бірнеше жауға қарсы бірнеше майданда соғыс жүргізуге дайын емес және жеткіліксіз жабдықталған болатын. Соғыс басталғанда армия өзінің қарсыластарымен салыстырғанда шағын болды және 1939 жылға дейін толығымен еріктілерден тұрды. Соғыс аяқталған кезде британдық армияның саны 3,5 миллионнан асты. Британдық армия бүкіл әлемде Норвегия, Бельгия және Францияда 1940 жылы, ал одан кейін Африка, Жерорта теңізі, Таяу Шығыс және Қиыр Шығыста шайқасты. Көптеген жеңілістерден, шегінулерден және эвакуациялардан кейін британдық армия және оның одақтастары ақыры басымдыққа ие болды. Бұл Тунис операциясында итальяндық және неміс күштеріне жеңіспен басталды. Италия Сицилияға және материктік Италияға жасалған шабуылдан кейін капитуляциялауға мәжбүр болды. Соғыстың соңғы жылдары британдық армия өз одақтастарымен бірге Францияға оралып, неміс армиясын Германияға кері итерді, ал Қиыр Шығыста жапондықтарды Үндістан шекарасынан Бирмаға қайтаруға мәжбүр етті. 1945 жылға қарай немістер мен жапондықтар жеңілді және бірнеше ай ішінде капитуляциялады. Британдық армияның дүниежүзілік соғысқа қатысуына байланысты жаңа армиялар құрылды және ірі құрылымдарды басқару үшін әскер топтары құрылды. Осы жаңа армияларды басқарған сегіз офицер фельдмаршал шеніне көтерілді. Армия командирлері жаңа армияларды басқарумен қатар, арнайы міндеттер үшін құрылған жаңа типтегі әскерлерді басқаруға тиіс болды, оларға Арнайы әуе күштері, Армия коммандостары және Парашют полкі кірді.

Ұйым

1949 жылы Солтүстік Атлантикалық келісім ұйымының (НАТО) құрылуы идеологиялық тұрғыдан бөлінген «Батыс одақтастары» мен Кеңес Одағы бақылауындағы Шығыс коммунистік державалары арасындағы «Суық соғыстың» басталуын білдірді; олар 1955 жылы өздерінің НАТО-ға баламасы – Варшава шартының құрылуын ұйымдастырды. НАТО қорғанысының ажырамас бөлігі, қазіргі бөлінген Еуропада, Батыс Германиядағы Рейн армиясы (BAOR) болды, ол тәуелсіз Үндістанның орнына келген британдық армияның жаңа, шетелдегі «үйі» еді. Британ армиясы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, соғыстан кейін бірден BAOR-ді құрды, ол I корпустың (1951 жылы қайта құрылғаннан бастап) негізінде құрылды және шамамен 80 000 әскерге дейін жетті. Ұлыбританияда бес аймақтық басқару болды: Шығыс, Батыс, Солтүстік, Шотландия және Оңтүстік басқарулары, олардың барлығы 1972 жылы Ұлыбритания құрлық әскерлерінің бас штабы – UKLF болып бірікті. Армия күштерін азайта бастады, соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай Британ қарулы күштерін демобилизациялау басталды. Аумақтық бөлімдер «тоқтатылған» күйге келтірілді, ал 1947 жылы ТА реформасынан кейін қайта құрылды. 1948 жылдың 1 қаңтарында әскери міндеттеме, жаңа атымен Ұлттық қызмет, ресми түрде күшіне енді. Алайда, армия Үндістандағы британдық үкіметтің аяқталуы және отарсыздану кезеңінде азайды, соның ішінде әрбір желілік жаяу әскер полкінің екінші батальондары 1-ші батальонмен біріктіріліп, 2-ші батальонның тарихы мен дәстүрі сақталды, немесе толығымен таратылды, осылайша 1881 жылы Чайлдерс жүзеге асырған екі батальондық саясат аяқталды. Бұл Армия үшін тым ауыр шешім болды, сондықтан көптеген полктер 1950 жылдары екінші батальондарын қайта құрды. 1948 жылы Армияға төрт Гуркха полкі (барлығы сегіз батальон) берілді, олар Малайяда орналасқан Гуркха бригадасын құрады. 1957 жылғы қорғаныс ақ кітабымен қарулы күштерде тағы да реформалар жасалды, оған одан әрі қысқартулар енгізілді; Суэц дағдарысынан кейін үкімет Ұлыбританияның енді әлемдік супердержава емес екенін түсінді және НАТО-ға баса назар аудара отырып, ядролық қаруға көбірек сенім артып, әлемдегі көптеген міндеттемелерінен бас тартуға шешім қабылдады. Ақ кітапта Армияның құрамы шамамен 330 000-нан 165 000-ға дейін азаятыны, 1963 жылы Ұлттық қызмет аяқталады (ол 1960 жылдың 31 желтоқсанында ресми түрде аяқталды, соңғы мерзімі өткен әскерші 1963 жылдың мамырында босатылды) және Армияны толық кәсіби күшке айналдыру жоспары жарияланды. Адам күшінің осы үлкен азаюы 1958 және 1962 жылдар аралығында сегіз атты және отыз жаяу әскер полкінің бірігуіне әкелді, соңғы бірігулер он бес бір батальондық полктерді құрады. 1959 жылы бригадалық бас киім белгілері полк бас киім белгілерін алмастырды. 1957 жылғы Ақ кітапта құрылған көптеген полктердің өмір сүру мерзімі қысқа болды, көпшілігі жаңа «үлкен» полктерге біріктірілді. Корольдік, Корольдік фюзилерлер, Корольдік Англиялық, Жеңіл жаяу әскер, Корольдік Ирландия рейнджерлері және Корольдік жасыл жакеттер – олардың «кіші» батальондары 1970-ші жылдардың ортасына дейін таратылды. Екі полк – Камерондықтар (Шотландиялық атқыштар) және Йорк және Ланкастер полкі біріктірудің орнына таратылуды жөн көрді. 1968 жылы 1948 жылы құрылған он төрт әкімшілік бригадалар алты әкімшілік дивизиямен алмастырылды, ал келесі жылы полк шапқыштары қайта енгізілді. Консервативті үкімет 1970 жылы билікке келді, оның міндеттемелерінің бірі Аргилл және Сазерленд таулы жерлерін сақтау болды, оны сақтау үшін халықтық науқанға байланысты оның таратылуы туралы хабарланды. Үкімет сондай-ақ Глостершир полкінің Корольдік Гэмпшир полкімен бірігуін тоқтатуға шешім қабылдады. Алайда, 1969 және 1971 жылдар аралығында қосымша атты және жаяу әскер полктары біріктірілді, алты атты (үшке) және алты жаяу әскер (соның ішінде үшке) полкі солай істеді. Осы кезеңдегі Армия құрылымы туралы мәліметтерді Британ армиясы полктерінің тізімі (1962) көруге болады. Ұлыбритания құрлық әскерлерінің бас штабы 1972 жылы құрылды, ал бұрынғы үй басқарулары тиісінше аудандарға төмендетілді.

Қиыр Шығыс

Екінші дүниежүзілік соғыстың Азия театрынан кейін, армияға Жапон императорлық қарулы күштері басып алған Малайя, Сингапур және Гонконг сияқты бұрынғы британдық аумақтарды қайта басып алу міндеті жүктелді. Британ армиясы да, тіпті қысқа мерзімге болса да, Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі өздерінің соғысқа дейінгі биліктері мен бақылауын қайта орнатуға тырысқан басқа еуропалық елдердің әскери әрекеттеріне белсенді қатысты. Мысалы, 1945 жылдың қыркүйегінде Жапонияның басқыншы күштерін қарусыздандыру және оларды елдеріне қайтаруға көмектесу үшін Голландияның Шығыс Индиясындағы Ява аралына британдық және үнді әскерлері жіберілді. Бұл, жапондықтардан қару алған жергілікті ұлтшылдар Индонезияның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін бір ай өткен соң болды. Жавадағы жағдай өте жайсыз, көптеген зорлық-зомбылық оқиғалары орын алды. Британдық және үнді әскерлері ұлтшылдардан күшті қарсылыққа тап болды; бұрынғы жапондық оккупациялық күштері де британдықтар тарапынан тәртіп сақтауға жұмылдырылды және британдық және үнді әскерлерімен бірге күресті. Голландия әскерлері біртіндеп жетіп келді және британдықтар мен үндістер 1946 жылдың қарашасына дейін Явадан кетіп қалды. Осыған ұқсас жағдай француз Индокитайында да болды, Вьетнамдық көшбасшы Хо Ши Мин 1945 жылдың 2 қыркүйегінде Вьетнамның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Вьетнам соғысы басталды. Көп ұзамай, генерал-майор Дуглас Грейси басқаратын британдық және үнді әскерлері елдің оңтүстігін басып алуға жіберілді, ал Қытай Республикасы Вьетнамның солтүстік аймақтарын басып алуға тырысты. Вьетнам сол кезде хаоста болды және халық француз билігінің қайта орнатылуын қаламады. Британдық әскери шенеуніктер көптеген француз әскери тұтқындарын қайта қаруландыруға шешім қабылдады, олар кейіннен тәртіпсіздік тудырды, сондай-ақ британдықтар тәртіпті сақтауға көмектесу үшін жапондық әскерлерді де қаруландырды. Британдықтар мен үндістер 1946 жылдың ақпан айында кетіп, көп ұзамай Бірінші Индокитай соғысы басталды. Индокитай соғыстары жиырма жылдан астам уақытқа созылды.

Британдық отаршылдықтан арылу және британдық армия

1940-шы жылдардың соңғы бөлігінде британдықтар империядан шығуға кірісті, армия оның таратылуында маңызды рөл атқарды. Британдықтардың алғашқы тастап кеткен отарлық жері – Үндістан болды, ол халық саны бойынша ең ірі британдық иелік еді, бірақ географиялық аумағы бойынша ең үлкені емес. 1947 жылы британ үкіметі Үндістанның 15 тамызда екі елге бөлінгеннен кейін тәуелсіздік алатынын жариялады, бірі негізінен мұсылман (Пакистан), екіншісі негізінен индуист (Үндістан). Британ армиясы кейіннен осы екі ел арасындағы Бірінші Үнді-Пакистан соғысында елеулі рөл атқармады. Британ армиясының Үндістан субконтинентіндегі соңғы бөлімшесі – 1-ші батальон, Сомерсет жеңіл жаяу әскері (Принц Альберт) 1948 жылғы 28 ақпанда қызметтен шықты. 1948 жылғы Палестина соғысында, британдықтар Палестинаға еврейлердің көшіп келуін шектеуге тырысқаннан кейін, Иргун және Стерн тобы сияқты сионистік ұйымдар британдық мандатқа және оккупацияға қарсы шабуылдарды күшейтті. 1948 жылы британдық әскери күштер мен басқа да әскерлер кері шегінді, ал 14 мамырда Израиль мемлекеті құрылды. Басқа жерлерде, британдық территорияларда, коммунистік партизандар Малайяда көтеріліс ұйымдастырды, осылайша Малайядағы төтенше жағдай басталды. 1950-ші жылдардың басында Кипрде қиындықтар туды, ал Кенияда Мау Мау көтерілісі болды. Кипрдегі төтенше жағдай кезінде Грекиямен бірігуді көздеген EOKA деп аталатын грек ұлтшыл ұйымы белсенділік танытты, жағдай 1960 жылы Кипр тәуелсіздік алғанға дейін тұрақталды.

Британдықтардың отарлаудан бас тартуы

1955 жылы әскер Мысырдағы Суэц каналы аймағынан шықты. Келесі жылы Франция және Израильмен бірге британдықтар Мысырға шабуыл жасады, бұл Суэц соғысы деп аталды. Мысыр басшысы, президент Насер Суэц каналын мемлекеттік меншікке алғаннан кейін, бұл компанияда Ұлыбритания мен Франциядағы жекеменшік кәсіпорындардың үлестері болды. Британ әскері Суэцке десант шабуылына күш салды, ал британ парашютистері әуе шабуылына қатысты. Бұл соғыс әскери тұрғыдан сәтті болды. Алайда, АҚШ үкіметінен болған халықаралық қысым британ үкіметін одан әрі барлық әскери күштерін кері қайтаруға мәжбүр етті. Британ әскери күштерінің орнына Біріккен Ұлттар Ұйымының Тәуелсіз күштері келді. 1960 жылдары әскермен тығыз байланысты екі қақтығыс болды, соның ішінде Адендегі төтенше жағдай. RUC жасаған шабуылдарда қаза тапқандардың арасында Хью Маккейб болды, ол Тәртіп сақшыларында қайтыс болған алғашқы британ сарбазы еді. Әскерлерді католик қауымы бастапқыда құттықтады, олардың қорғанышқа ие болатынына сенді; алайда, бұл қарсылыққа айналды, өйткені әскерлер RUC-ті қолдады, ал 1962 жылдан бері үнсіз болған Ирландия Республикалық Армиясынан (IRA) бөлініп шыққан Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (PIRA) британдық әскерлерді нысанаға ала бастады. Британ армиясының операциялары оның орналасуының алғашқы кезеңінде полиция рөліне ие болды, бірақ көп жағдайда ол бұл рөлге лайық болмады. Бұл католиктер мен протестанттар арасындағы қақтығыстарды болдырмау, көтерілістерді басу және республикалық және лоялистік жарымәскери топтардың террористік шабуылдарын тоқтатуды қамтыды. Алайда, 1970 жылдардың басында PIRA науқаны күшейген сайын, армияның іс-қимылдары IRA мен оны қорғайтын католик ирланд ұлттық қауымына қарсы бағытталған жағдайға түсті. Соғыстың алғашқы кезеңінде британдық әскерлер бірнеше ірі операциялар жүргізді. Біріншісі – 1971 жылғы Фолс Комендант сағаты, онда 3000-нан астам әскер Белфаст қаласының Фолс-роуд ауданында 3 күндік комендант сағатын жариялады және жергілікті IRA мүшелерімен қақтығысты жүргізді. 1971 жылдың маусым айында «Деметрий» операциясы кезінде 300 жарымәскери күдікті сотсыз қамауға алынды, бұл зорлық-зомбылықтың күшеюіне әкелді. Сол кезеңдегі ең ірі британдық операция – 1972 жылғы «Мотормен» операциясы, онда 21000-ға жуық әскер Белфаст пен Дерри қалаларындағы республикалық жарымәскери топтар бақылауындағы аудандарға мемлекеттік бақылауды қайта орнату үшін пайдаланылды. Британ армиясының беделі 1972 жылдың 30 қаңтарында Дерриде болған оқиғадан зардап шекті, «Қанды жексенбіде» парашют полкі 13 католик азаматты өлтірді. Соғыста британдық әскерлерінің ең көп шығынға ұшыраған жері – Нароу-Уотер, онда 1979 жылдың 27 тамызында PIRA жасаған бомбалық шабуылда он сегіз британ сарбазы қаза тапты. Сол күні лорд Маунтбэттен де PIRA жасаған жеке шабуылда қаза тапты. 1969 мен 1997 жылдар аралығында Солтүстік Ирландияда 500-ге жуық британдық сарбаз қаза тапты. 1970 жылдардың соңында британдық армияның «алдыңғы қатардағы» қауіпсіздік күштерінің орнына жергілікті Корольдік Ольстер полициясы мен Ольстер қорғаныс полкі (1970 жылы құрылған) келді, бұл «Ольстеризация» саясатының бөлігі болды. 1980 жылдар мен 1990 жылдардың басында соғыста британдық армиясының шығындары азайды. Сонымен қатар, британдық арнайы күштері PIRA-ға қарсы бірнеше сәтті операциялар жүргізді – «Флавиус» операциясы мен Лафгал Амбушын қараңыз. Дегенмен, соғыс 1990 жылдардың соңына дейін 12000-нан астам британдық әскерін үздіксіз байланыстырып тұрды және «Жұма келісімімен» аяқталды, ол қақтығысты саяси жолмен шешудің жолын көрсетті. «Баннер» операциясы 2007 жылы аяқталды, бұл британдық армия тарихындағы ең ұзақ операция болды, ол отыз сегіз жылдан астам уақытқа созылды. Әскер саны 5000-ға дейін азайтылды.

Англия

1980 жылы Арнайы әуе күштері құпия өмірден шықты, олардың ең танымал операциясы – Лондондағы Иран елшілігінің қоршауын тоқтату тікелей телеарнада көрсетілді. 1980-ші жылдарға қарай, әскер көбірек шетелге жөнелтілгенімен, оның көптеген тұрақты шетелдік гарнизондары таратылды, ең ірісі Германиядағы BAOR болды, ал қалғандары Белиз, Бруней, Гибралтар және Гонконгты қамтыды.

Фолкленд соғысы

Корольдік теңіз жаяу әскерлері ұсынған қалған гарнизонның бірі Оңтүстік Атлантикадағы Фолкленд аралдары болды, Британиядан 6000-8000 миль (12875 км) (11000-15000 км) қашықтықта. Аргентиналықтар 1982 жылдың сәуірінде Фолкленд аралдарына шабуыл жасады. Британдықтар жылдам жауап берді және армия Сан-Карлосқа қонған кезде Фолкленд аралдарын азат ету науқанына белсенді қатысты, бірнеше шайқастарға қатысып, астананың шетіне, Стэнлиге жетті. Фолкленд соғысы 14 маусымда Аргентина Республикасының Қарулы күштерінің ресми түрде капитуляциялауымен аяқталды.

Ұйым

Кеңес Одағының ыдырауымен "Суық соғыс" аяқталды, соның нәтижесінде "Өзгерістерге қатысты опциялар" атты жаңа қорғаныс ақ кітабы жарық көрді. Бұл британдық қарулы күштердің санын қысқартуға алып келді. Армиядағы әскери қызметшілердің саны айтарлықтай азайтылды (шамамен 120 000-ға дейін төмендетілді). Армияның әкімшілік корпустарының тоғызы біріктіріліп, Корольдік логистикалық корпусы мен генерал-адъютанттар корпусы құрылды. Маңызды өзгерістердің бірі – Әйелдердің Корольдік армия корпусын тарату (дегенмен, оның ірі бөлімдері АҚК-ға қосылды) және оларды бұрын ерлерге ғана арналған қызметтерге қабылдау болды; алайда, әйелдерге бронетанктік және жаяу әскер бөлімдеріне қатысуға тыйым салынды. Төрт Гуркха полкі үш батальонды құру үшін біріктірілді, ал 1996 жылы, Гонконгты 1997 жылы Қытай Халық Республикасына тапсыруға дейін, олардың саны екіге дейін азайтылды. Еңбек партиясы елдің жаңа үкіметіне айналып, 1997 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін "Стратегиялық қорғаныс шолуы (1998)" атты жаңа қорғаныс ақ кітабы дайындалды. Армиядағы реформалардың ішінде екі жедел орналастырылатын дивизияны құру – 1-ші (Ұлыбритания) бронетанктік дивизиясы және 3-ші механикаландырылған дивизиясы (1-ші дивизия Германияда орналасқан) және үш "қайта құруға қабілетті" дивизия – 2-ші, 4-ші және 5-ші дивизиялар кірді. 24 әуе-көлікті бригадасы мен 5 әуе-десантты бригадасының бөлімдерінен 16 әуе шабуылы бригадасы құрылды, оның құрамында Westland WAH 64 Apache шабуылдық тікұшағы болды. Армияның ұтқырлығын арттыруға бағытталған тағы бір қадам – бірлескен жедел әрекет ету күштерін құру, олар Босния сияқты жағдайларға жылдам ден қоюға қабілетті корпус деңгейіндегі күштерді ұсынуға тиіс болды. Армиялық авиацияның тікұшақтары көп түрлі күштердің бірлескен тікұшақ басқаруына да көмектесті. 2004 жылы "Өзгеріп келе жатқан әлемде қауіпсіздікті қамтамасыз ету" атты тағы бір қорғаныс сараптамасы жарияланды. Қорғаныс ақ кітабында армиядағы әскери қызметшілердің саны 1000-ға қысқартылатыны, төрт жаяу әскер батальоны таратылатыны және әскери қызметшілердің саны басқа жерлерге қайта бөлінетіні айтылды. Реформалардың ең радикалды аспектілерінің бірі – көптеген батальондық полктердің ірі полктерге біріктірілуі, ал батальондардың көпшілігі бұрынғы полк атауларын батальондық атауларында сақтап қалуы болды. Территориялық армия (ТА) армияға одан әрі интеграцияланды, батальондар полк құрылымына сәйкес нөмірленді. Бұл реформалар, белгілі бір жағынан, Кардуэлл-Чайлдерс реформалары мен 1960 жылдардағы реформаларды еске салады. Армияның элиталық бөлімшелері армияның операцияларында маңызды рөл атқарады, ал 2004 жылғы қорғаныс құжатында SAS-ке қосымша қаражат бөлінді, бұл SAS-тің терроризмге қарсы күрестегі маңыздылығын арттырды. 2005 жылы тағы бір элиталық бөлімше – Арнайы барлау полкі құрылды. Парашют полкінің 1-ші батальоны 2006 жылы SAS және Әскери-теңіз күштерінің SBS-ін қолдау үшін құрылған арнайы күштерді қолдау тобының ядросы болды, ол АҚШ Армиясының Rangers-іне балама ретінде сипатталды.

Операциялар

Салқын соғыстың аяқталуы британдық армияға ешқандай демалыс бермеді, ал Кеңес Одағының ыдырауынан туған саяси вакуум әлемде тұрақсыздықтың күшеюіне алып келді. 1990 жылы Саддам Хусейннің Ирағы көршілес Кувейтке басып кірді, бұл жағдай Біріккен Ұлттар Ұйымының, әсіресе АҚШ-тың қатты айыптауына ұшырады. Перс шығанағындағы соғыс және британдық үлес, "Гранби" операциясы деп аталды, кең ауқымды болды, армия шамамен 28 000 әскер мен 13 000 техниканы жұмылдырды, олардың көп бөлігі 1-ші (Ұлыбритания) бронетанкті дивизиясына шоғырланды. Әуе операциялары аяқталғаннан кейін, 24 ақпанда Иракқа қарсы құрлықтағы әскери науқан басталды. 1-ші бронетанкті дивизия "сол қанатын" шабуылдап, көптеген ирактық бөлімшелерін жоюға көмектесті. Құрлықтағы науқан 100 сағатқа созылды, ал Кувейт 27 ақпанда ресми түрде босатылды. Британдық армия бейбітшілік сақтау операцияларында да маңызды рөл атқарды, бұл саладағы ерекше тәжірибесі үшін кең құрметке ие болды. 1992 жылы Югославияның біртіндеп ыдырауынан туындаған Балқан соғыстары кезінде БҰҰ күштері Хорватияның тәуелсіздік соғысына, кейін Босния соғысына араласты. Британдық әскерлер UNPROFOR (Біріккен Ұлттар Ұйымының қорғау күштері) құрамында қатысты. Бұл күш бейбітшілікті сақтауға бағытталған, бірақ сақтауға бейбітшілік болмағандықтан тиімсіз болып шықты және НАТО-ның Іске асыру күштерімен ауыстырылды, бірақ келесі жылы Босния мен Герцеговинадағы Тұрақтандыру күштерімен қайтадан ауыстырылды. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Ұлыбританияның үлесі шамамен 3000 әскерді құрады. 1999 жылы Ұлыбритания Косово соғысында Слободан Милошевичтің Югославия Федеративтік Республикасына қарсы НАТО соғысында жетекші рөл атқарды. Әуе соғысы аяқталғаннан кейін Парашют полкі мен Корольдік Гуркха мылтықтары Косовоға кіретін жер күштерінің алғы шебін құрады. 2000 жылы британдық әскерлер "Паллизер" операциясы аясында Сьерра-Леонедегі азаматтық соғысқа араласып, британдық, Достастық және Еуроодақ азаматтарын эвакуациялауға тырысты. SAS та маңызды рөл атқарды, олар Парашют полкімен бірге сәтті "Баррас" операциясын жүргізіп, "Ирландия Корольдік полкінің" 6 әскерін құтқарып алды. Британдық күш елде қалды және елдің тұрақтандыруына ықпал етті. 21-ші ғасырдың басында Әл-Қаиданың Нью-Йорктегі Әлемдік сауда орталығына жасаған 11 қыркүйектегі терактісінен кейін әлем жаңа соғысқа ұшырады: Терроризмге қарсы соғыс. АҚШ жетекшілігімен Талибан басқаратын Ауғанстанға басып кіру ізі сүйреп, британдық үлес "Веритас" операциясы аясында RN және RAF басшылығымен жүзеге асты, армияның ең маңызды бөлігі SAS болды. Британдық қарулы күштер 2002 мен 2014 жылдар аралығында "Херрик" операциясы арқылы НАТО-ның Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштеріне, содан кейін 2021 жылға дейін "Торал" операциясы арқылы "Резолют қолдау" миссиясына үлес қосты. Кейіннен британдықтар 2003 жылы Иракқа басып кірді, Ұлыбританияның үлесі "Телик" операциясы деп аталды. Армия Ирак соғысында Ауғанстандағы соғысқа қарағанда маңызды рөл атқарды, шамамен 28 000 әскерді жұмылдырып, 1-ші (Ұлыбритания) бронетанкті дивизиясын орталыққа қойды. Соғыс наурыз айында басталды және британдықтар Ирактың оңтүстік аймағында соғысып, сәуір айында екінші ірі қала Басраны басып алды. Соғыс аяқталғаннан кейін армия Иракта қалды және кейіннен көпұлттық дивизияны (Оңтүстік-Шығыс) басқарды, Ирактағы армияның саны шамамен 5000 сарбазды құрады.