Кіріспе
Британдық тәжге немесе Ұлыбританияға адалдық Ұлыбританияда, оның теңіз арты аумақтарында және бұрынғы отарларында британдық тәжге немесе Ұлыбританияға деген адалдықты білдіреді. Солтүстік Америкада бұл термин көбінесе британдық тәжге деген адалдықты көрсетеді, әсіресе Америка революциясына қарсы болғандар мен революциядан кейін Британдық Солтүстік Америкадағы басқа колонияларға қоныс аударған Біріккен Империяның адал жандары.
Loyalism, in the United Kingdom, its overseas territories and its former colonies, refers to the allegiance to the British crown or the United Kingdom. In North America, the most common usage of the term refers to loyalty to the British Crown, notably with the loyalists opponents of the American Revolution, and United Empire Loyalists who moved to other colonies in British North America after the revolution.
Солтүстік Америка
Солтүстік Америкада "лоялист" термині американ революциясын қабылдамай, корольге адал қалған отаршылдарды сипаттайды. Америкалық лоялистерге корольдік шенеуніктер, англикан дін қызметкерлері, Лондонмен байланысы бар бай саудагерлер, демобилизацияланған британдық әскерлер және жақында келгендер (әсіресе Шотландиядан) және табиғаты бойынша консервативті болған немесе Британияның қорғауы қажет деп ойлаған көптеген қарапайым отаршылдар кірді. Лоялистік көзқарасты отаршылдар сол кездегі ақ колониялық халықтың шамамен 15-20 пайызын құрады, ал "патриоттар" деп аталғандар халықтың 40-50 пайызын құрады, ал қалғаны бейтарап болды. Мұндай жоғары саяси поляризация тарихшыларды американ революциясының британдық тәжден тәуелсіздік үшін болған соғыс сияқты азаматтық соғыс екенін айтуға итермелейді. Американ революциясы кезінде британдық әскери стратегияның негізі он үш колониядағы лоялист әскерлерін жұмылдыру болды. Соғыс барысында британдық әскер 100-ден астам лоялист полкін құрды, олардың жалпы саны 19 000-ға жетті, оның ішінде 9 700-і бір уақытта қызмет етті. Оған әскери-теңіз және милиция күштерін қоссақ, 50 000-нан астам адам қызмет етті. Патриоттар лоялизмді басу және белсенді лоялистерді қуу үшін мүлікті тәркілеу сияқты тактиканы қолданды. Соғыстан кейін лоялистердің шамамен 80-90 пайызы жаңа АҚШ-та қалып, республиканың жаңа жағдайлары мен өзгерістеріне бейімделді.
Лоялистік көшіп келушілер
1784 жылға дейін кеткен 62 мың адамның ішінде, шамамен 50 мыңы Британдық Солтүстік Америка колонияларында – Квебек (1791 жылы Канадаға бөлінді), Нью-Брансуик, Новая Шотландия және Сент-Джон аралында пана тапты; Сент-Джон аралы 1798 жылы Принс-Эдвард аралы деп аталды. Ал қалған лоялистер Ямайкаға, Багам аралдарына және Ұлыбританияға кетті, көбінесе Корольдіктен қаржылық көмек алды. Оларға 1790-шы жылдардың басында Британ әкімшілігінің шақыруымен Онтариоға қоныс аударған 30 000-нан астам "Кейінгі лоялистер" қосылды, олар патшаға адалдыққа ант берудің орнына жер және төмен салық алды, нәтижеде 70 000-нан астам жаңа қоныстанды. Шындығында, эмиграцияның төрт толқыны болды: 1774-1776 жылдары, мысалы, Бостоннан Галифаксқа кеткен британдық флотпен бірге 1300 тори эвакуацияланды; 1783 жылдары 50 000 адамнан тұратын үлкен толқын; жаңа Республикада қалған, бірақ революцияның нәтижелеріне көңілі толмаған бірнеше мың адам 1784-1790 жылдар аралығында Үстіңгі Канадаға келді; және 1790-шы жылдардың басында Үстіңгі Канадаға жер үшін келген көптеген "Кейінгі лоялистер" – 30 000 адам; олар ертеде келген, шын ниетімен республикаға қарсы болған 10 000 адамнан көп болды: шамамен 10 пайызы Нью-Брансуиктен АҚШ-қа оралды, ал Новая Шотландиядан белгісіз саны қайтты. Бұл көші-қонға Мохаук басшысы Джозеф Брант, "Қара лоялистер" – бостандықтары үшін британдықтардың жағына қосылған бұрынғы құлдар, және анабаптист лоялистер (меннониттер) сияқты абориген лоялистер де кірді. Осы лоялистер қазіргі ағылшын тілді Канаданың негізін қалады, және осы Корольге адал американдықтардың көптеген ұрпақтары бүгінге дейін өздерін "UEL" (Біріккен Империя Лоялисі) номиналды мұрагерлік атағымен таниды. Бір жағынан идеологиялық себептермен, екінші жағынан жақсы өмір сүру мүмкіндігімен байланысты, "Барлық лоялистер Корольдік пен Британ империясының жағын алды", "қатаң тористіктен патша үкіметінің жаулары айтқандай жаман емес деген белгісіз сезімге дейін". Канадада бұл әртүрлілік сақталды. Лоялистер қауымдастықтары сирек бірауыздан немесе тыныш болды.
Ирландия
Лоялист термині алғаш рет 1790 жылдары ирланд саясатында католиктердің эмансипациясына және Ирландияның Ұлыбритания империясынан тәуелсіздігіне қарсы болған протестант ирландтарды (көбінесе ағылшын немесе шотланд тегінен) сипаттау үшін қолданылды. Белгілі ирланд лоялистерінің қатарында Джон Фостер, Джон Фитцгиббон және Джон Бересфорд болды. 1798 жылғы ирланд көтерілісінде тәуелсіз ирланд республикасын қолдаған Біріккен ирландтарға қарсы шыққандарды сипаттау үшін "ұльтра лоялист" термині қолданылды. 1795 жылы Ольстер лоялистері Оранж орденін құрып, көтерілісті басуға көмектескен еомандық милицияны ұйымдастырды. Ричард Масгрейв сияқты кейбір лоялистер көтерілісті протестант отаршылдарын Ирландиядан қуғысы келген католиктердің қастандығы деп есептеді.
Англия мен Уэльс
XIX ғасырдың басында Англия мен Уэльстің дерлік барлық графтықтары радикалдық қоғамдардан келген деп саналған қауіпке қарсы тұру мақсатында Лоялистік жұмысшылар қауымдастығын құрды. Мұндай алғашқы қауымдастық 1792 жылдың 20 қарашасында Вестминстерде негісталды.
Солтүстік Ирландия
Жалпы, Солтүстік Ирландиядағы "лоялист" термині ирланд республикашылдығына, сондай-ақ көбінесе рим-католик дініне қатысты белсенді қарсылықпен сипатталады. Ол Ольстердің протестанттық ұлттық ерекшелігі мен бірлестігін, өз халық қаһармандары мен тарихи оқиғаларымен, мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғысында 36-шы (Ольстер) дивизиясының ерлігімен және Оранж орденінің қызметімен байланыстырады. Ольстер лоялисі – Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия арасындағы саяси одақты ынталы түрде қолдайтын, бірақ кейбіреулері тәуелсіз Солтүстік Ирландияны жақтауы мүмкін адам. Соңғы жылдары бұл термин бірнеше лоялистік жартылай әскери ұйымдарға, мысалы, Ольстер қорғаныс қауымдастығына (UDA), Ольстер ерікті күштеріне (UVF), Қызыл қол командосына (RHC) және Лоялистік ерікті күштеріне (LVF) қатысты қолданылып келеді. Ирландия лоялистік жартылай әскери ұйымдары өздерінің қауымдастықтары мен одақтастарының атынан сөйлейміз деп мәлімдегенімен, олардың сайлаудағы қолдауы шектеулі және тек қалалық жұмысшы табына негізделген. Белфаст келісімін қолдайтын Прогрессивті Юнионисттік партия 1998, 2003 және 2007 жылдары Солтүстік Ирландия Ассамблеясына өкілдер сайлап алды, бірақ 2011 жылы олардың мандаттарын жоғалтты.
Ирландия Республикасы
Ирландия Республикасы тәуелсіздік алғаннан бері лоялизм қысымға түсіп, азайды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда көптеген оңтүстік ирландиялық лоялистер мен лоялистік көзқарасты ұстанбаған адамдар британдық қарулы күштер қатарына ерікті болып кірді, олардың көптегені қаза тапты немесе соғыстан кейін Ұлыбританияда қоныс тепті. Бөлініс оңтүстік лоялистерінің Солтүстік Ирландияға немесе Ұлыбританияға жаппай көшіп кетуіне әкелді, алайда шағын лоялистік немесе нео-юнионисттік ұйымдар әлі де белсенді қызметін жүргізуде.
Шотландия
Шотландияның лоялистік қозғалысы өнеркәсіптік революция кезінде пайда болды, сол кезде көптеген Үлстер протестанттары Ирландиядан Шотландияға көшіп келді. Шотландияда лоялист – шотландтық одақтастықтың шетінде тұратын, көбінесе лоялизм мен одақтастықты ынталы түрде қолдайтын, бірақ негізінен шотланд саясатына емес, ирландтық одақ мәселесіне ден қоятын адам. Шотландия лоялизмінің ерекшелігі – шотланд республикашылдығы мен шотланд тәуелсіздігіне қарсы белсенді күрес. Шотландия қоғамының кең бөлігінен туындаған шотланд лоялизмі, Шотландия Парламенті құрылғаннан бері мүшелерінің нанымдарын көрсететін айқын демонстрациялар арқылы көріне бастады. Шотландия лоялизмі Рейнджерс, Харт оф Мидлотиан ФК және Эйрдри Юнайтед жанкүйерлерімен бірге Оранж шерулеріне қатысу арқылы байқалады. Шотландиядағы лоялистер көбінесе ірі қалалық орталықтардағы немесе өнеркәсіптік ауылдардағы шағын жұмысшы табының шоғырланған жерлерінде тұрады, атап айтқанда Глазго, Ланаркшир, Эдинбург, Ренфрушир, Файф, Батыс Лотиан және Айршир. Абердин, Шотландия шекарасы және Шотландия таулы аймақтарында лоялистердің саны салыстырмалы түрде аз.