Кіріспе

Барбитурик қышқылы немесе малонилмочевина немесе 6-гидроксиурацил – пиримидинге негізделген органикалық қосылыс. Ол иіссіз, суда еритін ұнтақ. Барбитурик қышқылы барбитураттар тобына жататын дәрілердің бастапқы қосылысы болып табылады, бірақ барбитурик қышқылының өзі фармакологиялық активті емес. Бұл қосылысты алғаш рет Адольф фон Бейер синтездеген.

Атау беру

Бейер өзі ашқан қосылысты неге «барбитуралық қышқыл» деп атағаны әлі күнге дейін белгісіз. Американдық органикалық химик Луи Фредерик Физер (1899–1977) өзінің «Органикалық химия» атты оқулығында бұл атаудың неміс тіліндегі Schlüsselbart (сөзбе-сөз, кілттің сақасы (Bart, латынша: barba) (Schlüssel), яғни кілттің тісі) сөзінен шыққан болуы мүмкін деп болжады, себебі Бейер барбитуралық қышқылды зәр қышқылы мен оның туындыларын түсінудің кілті деп қарастырған. Бірақ Физер кейіннен Бейердің бұл қосылысты ол кездескен «Барбара» есімді жас келіншектің құрметіне атағанын шешті, сондықтан «барбитуралық қышқыл» атауы «Барбара» және «зәр қышқылы» есімдерінің қосындысы екенін айтты. Басқа дереккөздер Бейердің бұл қосылысты Әулие Барбараның есімімен атағанын мәлімдейді, себебі ол оны Әулие Барбара мерекесі күні (4 желтоқсан) тапқан немесе кейде артиллерия офицерлерімен түскі ас ішіп, ал Әулие Барбара олардың қасиетті қамқоршысы болғандықтан.

Синтез

Барбитурилік қышқыл алғаш рет 1864 жылы неміс химигі Адольф фон Баер гидроциан қышқылымен, оны Баер "Алоканбромид" (аллокан дибромиді, қазіргі кезде: 5,5 дибромбарбитурилік қышқыл) деп атаған, азайту арқылы дайындады және аталды. Кейіннен ол натрий амальгамасы мен сутегі йод қоспасымен дибромбарбитурилік қышқылды азайту арқылы да синтездеді. 1879 жылы француз химигі Эдуард Гримо барбитурилік қышқылды малоникалық қышқыл, мочевина және фосфор оксихлоридінен (POCl3) синтездеді. Малоникалық қышқылды диэтилмалонатпен алмастырды, себебі эфирді қолдану карбоксил қышқылының қышқылдығымен және оның инертті карбоксилатымен жұмыс істеу қиындығын жояды.

Қасиеттері

α көміртегі реактивті сутегі атомын және дикетон түрі үшін де (мысалы, димедонның pKa 5,23 және ацетилацетонның pKa 8,95) өте қышқылды (pKa = 4,01) болып келеді, себебі карбанионның қосымша ароматикалық тұрақтандыруы бар.

Қолданылуы

Новенагел конденсациялық реакциясын пайдалану арқылы барбитурино қышқылы орталық нерв жүйесін басатын барбитурат препараттарының көптеген түрлерін жасауға болады. 2007 жылға дейін 2550-ден астам барбитураттар мен оған ұқсас қосылыстар синтезделді, ал қазіргі таңда әлем бойынша 50-ден 55-ке дейін клиникалық қолданыста жүр. Медицинада алғаш рет 1903 жылы барбитал (Веронал) қолданылды, ал екіншісі – фенобарбитал 1912 жылы сатылымға түсті. Барбитурино қышқылы – рибофлавин (В2 витамині) зертханалық синтезіндегі және миноксидил дәрісін өндіру әдісіндегі химиялық құрылымдық элемент. Ол рибофлавин синтезіндегі төрт компоненттің бірі. Рибофлавин синтезінде барбитурино қышқылы қолданылғанға дейін, рибофлавин синтезі өте қымбат болды.

Денсаулық және қауіпсіздік

Барбитуратты препараттардың дозасын асыру тыныс алуды басаңдатып, өлімге алып келуі мүмкін. Барбитураттар тәуелділік тудырады, ал үлкен дозаны күрт тоқтату медициналық жағдайды қатты ушықтырып, тіпті өлімге әкелетін абстиненциялық синдромға (қайтару синдромына) соқтыруы мүмкін. Барбитурат қышқылының туындылары DEA-ның III тізіміне енгізілген бақыланатын заттар саналады.