Кіріспе

Ароматты қосылыс (C4H4N2)

Пиримидин (C4H4N2; /p//ɪ/'/ɹ//ɪ//.//m//ɪ/, /d//iː//n//, /p//aɪ/'/ɹ//ɪ//.//m//ɪ/, /d//iː//n/) – пиридинге (C5H5N) ұқсас ароматты, гетероциклді, органикалық қосылыс. Ол үш диазиннің (алты мүшелі гетероциклдер, сақинада екі азот атомы бар) бірі, онда азот атомдары сақинадағы 1 және 3 орындарында орналасқан. Басқа диазиндер – пиразин (1 және 4 орындарында азот атомдары) және пиридазин (1 және 2 орындарында азот атомдары). Нуклеин қышқылында нуклеобазалардың үш түрі пиримидин туындылары болып табылады: цитозин (C), тимин (T) және урацил (U).

Номенклатура

Пиримидиндердің номенклатурасы түсінікті. Дегенмен, басқа гетероциклдер сияқты, таутомерлі гидроксил топтары қиындықтар тудырады, себебі олар көбінесе циклді амид түрінде кездеседі. Мысалы, 2-гидроксипиримидинді 2-пиримидон деп атау дұрыс. Әртүрлі пиримидиндердің бұрыннан қолданылып жүрген атауларының ішінара тізімі бар.

Физикалық қасиеттері

Физикалық қасиеттер деректер қорабында көрсетілген. Спектрлерді қоса алғанда, толыққанды талқылау Brown және авторлар еңбегінде кездеседі. Алты мүшелі гетероциклдер π-электрон жетіспеушілігімен сипатталады. Электронегативтік топтармен немесе сақинадағы қосымша азот атомдарымен алмастыру π-электрон жетіспеушілігін күрт арттырады. Бұл әсерлер сондай-ақ негізділікті азайтады, ал керісінше – арттырады. Пиридинмен салыстырғанда электрондық жұптың қолжетімділігі (негізділік) төмендейді. Пиридинмен салыстырғанда N-алкилдеу және N-окистену қиынырақ. Протонталған пиримидиннің pKa мәні 1,23, ал пиридин үшін 5,30-ға тең. Протондау және басқа электрофильді қосылыстар екінші азоттың одан әрі деактивациялануына байланысты тек бір азот атомында ғана жүреді.

Реакциялар

Пиридинге қарағанда негізділігі төмен болғандықтан, пиримидинде электрофильдік алмастыру оңай жүрмейді. Протондау немесе алкилдеу әдетте сақинадағы азот атомдарының тек біреуінде ғана болады. Моно-N тотығу пероксикислоталармен реакция нәтижесінде жүзеге асады. Бұл сутекті байланыс түрлері классикалық Уотсон-Крик негіздік жұптасуы үшін тән. ДНК және РНК екеуінде де басқа сутекті байланыс түрлері ("қисайған жұптасулар") мүмкін, бірақ РНК-ның қосымша 2′ гидроксил тобы конфигурацияларды кеңейтеді, осы арқылы РНК сутекті байланыстар құруға қабілетті.

Теориялық аспектілер

2015 жылдың наурыз айында NASA Ames ғалымдары алғаш рет ғарыш кеңістігінің жағдайларында лабораторияда, метеориттерде табылған пиримидин сияқты бастапқы химиялық заттар қолданылып, урацил, цитозин және тимин қоса алғанда, күрделі ДНҚ және РНК органикалық қосылыстарының пайда болғанын хабарлады. Пиримидин, ғаламдағы ең көміртегіге толы химиялық зат – полициклді ароматты көмірсутектер сияқты, қызыл алып жұлдыздарда немесе жұлдызаралық шаң мен газ бұлттарында қалыптасқан болуы мүмкін.

Пиримидин нуклеотидтерінің пребиотикалық синтезі

Өмірдің қалай пайда болғанын түсіну үшін, өмірдің негізгі құрылыс блоктарының пайда болуына мүмкіндік беретін химиялық жолдарды білу қажет, бұл жолдар ықтимал алғашқы жағдайларда болуы тиіс. РНК әлемі гипотезасы бойынша, бастапқы сорлада еркін қалқып жүзетін рибонуклеотидтер болған, бұл РНК құрамына түсетін негізгі молекулалар. РНК сияқты күрделі молекулалар, физикалық-химиялық процестермен басқарылатын реакциялық қабілеті бар салыстырмалы түрде кішкентай молекулалардан пайда болған болуы керек. РНК пиримидин және пурин нуклеотидтерінен тұрады, олардың екеуі де сенімді ақпарат беру үшін қажет, демек табиғи іріктеу және Дарвиннің эволюциясы үшін маңызды. Беккер және авторлар пиримидин нуклеозидтерін ылғалды-құрғақ циклдар арқылы ғана кішкентай молекулалар мен рибозадан синтездеуге болатынын көрсетті. Пурин нуклеозидтерін де ұқсас жолмен синтездеуге болады. 5’ моно- және дифосфаттар да фосфатты минералдардан іріктеп түзіледі, бұл пиримидин және пурин негіздері бар полирибонуклеотидтердің бір уақытта түзілуіне жағдай жасайды. Осылайша, қарапайым атмосфералық немесе жанартаулық молекулалардан басталатын пиримидин және пурин РНК құрылыс блоктарына қатысты реакциялық желі құруға болады.