Кіріспе

Құшақты ойыншыға қарсы жеңіс мүмкіндігін арттыру жолдары

Шахматтағы кемшіліктер (немесе "ұпайлар") – әлсіз ойыншыға күшті ойыншыға қарсы жеңіс мүмкіндігін беруге мүмкіндік беретін кемшіліктердің түрлері. Мұндай кемшіліктердің түрлері бар, мысалы, ұпай беру (күшті ойыншы белгілі бір фигураны немесе фигураларды беріп қояды), қосымша жүрулер (әлсіз ойыншы ойынның басында келісілген жүрулер санына ие болады), шахмат сағатында қосымша уақыт және ерекше талаптар (мысалы, ұпай берушінің белгілі бір фигурамен немесе пешкамен шахматты беруін талап ету). Бұлардың түрлі комбинациялары, мысалы "пешка және екі жүру" де мүмкін. Кемшіліктер 18-19 ғасырларда өте танымал болды, сол кезде шахмат көбінесе ақшаға ойналатын, әлсіз ойыншыларды ставкаларға қатысуға ынталандыру үшін. Бүгінде кемшіліктер адам мен компьютер арасындағы шахмат матчтарынан басқа, маңызды жарыстарда сирек кездеседі. Шахмат машиналары 20 ғасырдың соңынан бері тіпті шахмат шеберлерінен де жоғары болғандықтан, мұндай матчтарда нақты мүмкіндіктерге ие болу үшін адам ойыншыларына айтарлықтай кемшіліктер қажет – 2024 жылдан бастап, мысалы, гроссмейстерлерге шейхтік мүмкіндіктер. Шындығында, 18 ғасырда бұл ойын соншалықты кең таралған еді, Филидор (1726–1795) өзінің көптеген ойындарын кемшілікпен ойнады. Бұл кездегі басқа да күшті ойыншылар Джордж Генри Маккензи (1837–1891) және Вильгельм Штейниц (1836–1900) болды. 1849 жылы Стаунтон "Шахматшының серігі" атты 510 беттік еңбегін жариялады, ол "негізінен бір тараптың ұпай берген ойындарын көрсетуге бағытталған". 300-ден астам беті ұпайлы ойындарға арналған: I кітапта (1-185 беттер) түрлі ұпайлы ойындар келтірілген, ал V кітаптың көп бөлігі (380–496 беттер) түрлі ұпайлы ойындарды, соның ішінде ерекше және есімдері жоқ ойындарды талқылады. 19 ғасырдың соңындағы Эдвард Фрибороу мен Чарльз Ранкеннің "Шахматтың ежелгі және заманауи ашылулары" атты трактатында пешка және жүру, пешка және екі жүру, сондай-ақ жезөкшелік бойынша ең жақсы ойынды талдаудың 14 беті бар. Мейкон Шибут 19 ғасырдың ортасында "шахмат – бұл құмар ойын" деп жазады. Ойыншылар арасындағы матчтар көпшіліктің назарына тартылғандықтан, шеберлер көбінесе жеке ставкаларын қолдау үшін демеушілерді таба алды. Алайда, қол жетімді сомалар көбінесе салыстырмалы түрде аз болды, ал саяхаттау қиын болды, сондықтан осылайша алынған ақша мөлшері кәсіби шахматшыларға өзін қаржылай қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды, ал шахмат турнирлері бірнеше онжылдықтар бойы сирек кездесетін болды. Турнирлер өмір сүрудің сенімді емес құралы болғандықтан, ұпай беру шеберлерге әуесқойларды ставкаларға қатысуға ынталандырудың бір жолы болды, өйткені ұпай әуесқойға күресуге мүмкіндік берді. Ұпай жүйесі тіпті ең алғашқы рейтингтік жүйеге айналды: әуесқойлар шеберге қарсы бәсекеге түсу үшін қандай кемшілікке ие болу керектігіне сәйкес бағаланды және оларды "Мұнара ойыншысы" немесе "Пешка және жүру ойыншысы" деп атады, мысалы, бүгінде көптеген адамдар Эло рейтингтері бойынша ойыншылар туралы сөйлейтіндей ("1200 ойыншысы" немесе "1800 ойыншысы"). 19 ғасырдың аяғына қарай ұпайлы ойындар жиірек кездесе бастады. Шибут материалдық ұпайлармен ойналатын ойындардың (1) технологиялық, (2) саяси және (3) философиялық себептермен танымал болмағанын айтады. Бұларды бір-бірінен бөліп қарасақ, бірінші кезекте шахмат сағаттарының пайда болуы ұпай берудің жаңа тәсілін пайда етті, ол қазіргі кезде материалдық ұпайларды басымдық беру тәсілі ретінде алмастырды. Екінші, Кеңес Одағы шахмат шеберлерін қолдады және шахмат білімін демеді, бірақ шахмат шеберлерінен "шумандар емес, мәдени иконалар" болуын күтті. Үшіншіден, шахматты ғылыми, логикалық тұрғыдан қарастыруға кірісті, "барлық талдаулар идеалданған 'ең жақсы ойын' деген болжаммен негізделді". Осы тұрғыдан алғанда, "жоғалған" позициядан басталатын ойын қызықтылығын жоғалтады, тіпті ұнамсыз болады. GM Ларри Кауфман 2024 жылы тағы бір фактор шахматтың танымал бола бастағаны және ойын стандартының көтерілуі болды деп мәлімдеді, сондықтан күшті ойыншыларға ұпай беру бұдан былай орынды емес. Әлем чемпионы Бобби Фишер жиі ұпай берді, оған дейін IM Израиль Альберт Хоровиц та солай істеген. FIDE шебері Аса Хоффманға қарсы Фишер алдымен пешка және жүру (f7), содан кейін пешка және екі жүру, содан кейін пешка және үш жүру берді. Кейін Фишер Гинцбург өзінің айтқандарын бұрмалап айтты деп мәлімдеді. 2001 жылы Лондон бизнесмені Теренс Чапман, шебер деңгейіндегі ойыншы, бұрынғы әлем чемпионы Гарри Каспаровқа қарсы матч ойнады, Каспаров әр ойында екі пешканы берді (берілетін пешкалар әр жолы әртүрлі болды); Каспаров матчты екі ойынмен жеңді, бір ойын тең аяқталды. Rybka, International Master Васик Райлич жасаған жетекші шахмат машинасы, күшті адам ойыншыларына қарсы бірқатар ұпайлы матчтар ойнады. 2007 жылдың наурыз айында Rybka гроссмейстер Ян Элвестті пешканы бергеннен кейін жеңді (әр жолы әртүрлі пешканы алып тастады). 2008 жылдың қаңтарында Rybka гроссмейстер Джоэл Бенджаминды тең ойынды бергеннен кейін жеңді. 2008 жылдың наурыз айында Rybka гроссмейстер Роман Дзиндзичашвилиге пешка және жүру (әр жолы әртүрлі пешканы алып тастады) берді, матч 4–4 тең аяқталды. 2008 жылдың маусым айында Rybka FIDE шебері Джон Мейерге шейхтік ұпай берді, 4–0 есебімен жеңілді. 2008 жылдың 6 шілдесінде Rybka Мейерге пешка және үш жүру ұпайын берді, 3–1 есебімен жеңді. 2015 жылы Komodo (Дон Дейли мен Ларри Кауфман бірлесіп жазған) күшті гроссмейстерлерді f7 пешкасы бойынша және мұнара (a1) үшін шейх (b8) бойынша жеңді, бірде-бір ойында жеңілмеді. 2018 жылы Komodo Максим Вашье Лагравқа қарсы тағы бір ұпайлы серия ойнады. Komodo пешка және екі жүру ұпайымен, екі пешка ұпайымен, ханшайым үшін мұнара + ханшайымның шейхы ұпайымен және шейх үшін f7 пешкасы ұпайымен төрт ойынды жеңді. Максим Вашье Лаграв мұнара және пешка үшін шейх ұпайымен жеңді, ал соңғы "Шейхтік қорқыныш" (диаграмма) ойыны тең аяқталды. Соңында, 2020 жылы Komodo GM Дэвид Смердонға қарсы 6 ойындық матчты шейхтік ұпаймен ойнады. GM Смердон бірінші ойында қателік жасады, бірақ қалған бес ойында жеңіске жетті. 2023 жылдың 9 қарашасынан бастап Leela Chess Zero Lichess-те шейхтік ұпаймен (b1 немесе g1) ойнауды қолдайды. "Стандартты" гроссмейстерлерге (Elo шамамен 2500) қарсы бот +24 −5 =2 есебімен жеңіске жетті. Кауфман "тек 'элиталық' гроссмейстер LeelaKnightOdds-тан жылдам матчты жеңе алады" деп ұсынады. LeelaKnightOdds 2024 жылдың 30 наурызында GM Дэвид Навараға қарсы шейхтік ұпаймен (b1 және g1 шейхтерін ауыстыра отырып) 10 ойындық блиц матч ойнады: алғашқы екі ойын 5+3 форматында, келесі төрт ойын 3+2 форматында, келесі екі ойын 3+1 форматында және соңғы екі ойын тағы да 3+2 форматында болды. Навара 7–3 (+6 =2 −2) есебімен жеңді. Кауфман ұпайлы шахматты жаттығу үшін өте жақсы деп санайды. Ол шебер әлсіз студентке жаттығу үшін ойнаса, келесі нұсқалар қол жетімді екенін, ал соңғысын ең жақсы деп санайды: Ұпайлардың түрлі түрлері бар: ұпайлар; қосымша жүрулер; уақыт ұпайы; ерекше шектеулер (мысалы, "coiffé pion"); нәтижелерді салмақтау (мысалы, "тең ойын ұпайы" – тең ойынды ұпай беруші үшін жеңіліс ретінде санау); ерекше ставкалары; және физикалық шектеулер, мысалы, соқыр шахмат. Ұпайлардың түрлі комбинациялары (мысалы, материалдық ұпай және уақыт ұпайы) де мүмкін, сондай-ақ кері ұпайлар (мысалы, ойыншы бір фигурадан бас тартады, бірақ қарсыласының бір фигурасын немесе пешкасын және/немесе қосымша жүрулерді алады).

Ашылу теориясы

Кауфман Лила шахмат қозғалыстарын пайдаланып талдаған, пішке және қозғалыс ашылу теориясын ұсынады. Ол тек 1. e4-ті қарастырады, бұл "нақты ең жақсы қадам" екенін айтады. Берілген мүмкіндіктің Elo деңгейі төмендеген сайын төмендейді. "Әлсіз" ойыншы IM деңгейінде болса, бір ат шамамен мың ұпайға тең, бірақ деңгей төмендеген сайын құны азаяды. Мысалы, мен 2400 рейтингіме иемін және студенттермен көптеген "аттық" ойындар ойнадым. Мен өзімді 1800 деңгейіне жеткіздім, сондықтан бұл деңгейде шамамен 600 ұпайға бағалаймын. 1800 рейтингісі бар ойыншы 1400 рейтингісі бар ойыншыға, 1400 – 1100, 1100 – 900 және т.б. аттық мүмкіндік бере алады. Бұл өте түсінікті, себебі ойыншылар неғұрлым нашар болса, әлсіз ойыншының бір немесе бірнеше пішені қателеуі мүмкін. Орташа 8 жасар ойыншы деңгейіне жеткенде, аттық мүмкіндік шамалы артықшылық береді, шамамен 50 ұпай ғана. Кауфман Каспаровтың нашар гроссмейстерге (2500 FIDE рейтингісі) пішке және қозғалыс мүмкіндігін берсе, сәл артықшылыққа ие болатынын, ал 2115 FIDE рейтингісі бар ойыншыға қарсы аттық мүмкіндікте тең мүмкіндікке ие болатынын жазды. 2024 жылы Кауфман әділ ойынға (Chess.com рейтингтері бойынша 10+10 жылдамдықпен; классикалық рейтингтер 200 ұпайға жоғары, ал 3+2 немесе 5+0 рейтингтері 200 ұпайға төмен) рейтингтік баламаларды ұсына отырып, егжей-тегжейлі кесте ұсынды. Ол 1600-дан төмен немесе 2000-нан жоғары рейтингісі бар ойыншылардың "кестедегі қарсыластар арасындағы бірдей Elo айырмашылығын іздеуі керек" деп жазды. 2900-нан жоғары рейтингтер тек қозғалтқыштарға ғана қолданылады; қозғалтқыштар үшін ең жақсы ойын 4000 деп күтілуде. + Эккарт vs. Тарраш, 1887–88 жж. К. Эккарт vs. Тарраш, Нюрнберг шахмат клубы чемпионаты, 1887–88 жж. (қараның f пішесін алып тастаңыз) 1. e4 Nc6 2. f4 e5 3. Nf3 exf4 4. Bc4 Bc5 Келесі дұрыс емес, бірақ қиын құрбандықты жоспарлау. 5. d4 Nxd4 6. Nxd4 Qh4+ 7. Kf1 d5 Жылдамдық үшін тағы бір пішені құрбан ету 8. exd5 Bg4 9. Bb5+ Қараның келесі қозғалысын байқамайды. Дұрысы 9. Qd3, қанағаттанарлық қорғаныс. c6 10. dxc6 0-0-0! 11. cxb7+ Kxb7 12. Bc6+ Kb6 13. Qd3 Rxd4 Қара құрбан етілген пішені қайтарып алды және сырттай көрінгенінше, оның патшасы қауіпсіз. 14. Qb5+ Kc7 15. Qb7+ Kd6 16. Nc3 Әдемі аяқтауға мүмкіндік береді, бірақ 16. Bf3 Rd1+! 17. Ke2 (17. Bxd1 Qf2#) Bxf3+ 18. Qxf3 Rxh1 де қара үшін жеңіс әкеледі. Qf2+! 17. Kxf2 Rd1+ (ашық шабуыл) 18. Be3 Bxe3# Фред Райнфельдтің жазбаларына негізделген.

Баспалдақ және екі қимыл

Дэниел Харвиц пен Говард Стаунтон, 1846 (қараның f пішінін алып тастау) 1. e4 2. d4 2. Nc3 жақсырақ. e6 3. c4 3. Nc3! жақсырақ: 3 Bb4 4. Bd3 Nc6 5. e5 Qe7 6. Nf3 d5 7. O-O аққа жақсы даму, кеңістіктік артықшылық және патшаны жақсырақ қорғауды береді (қаралар екі қанатта да қауіпсіз қорғандай алмайды), сонымен қатар қосымша пішіні бар. c5 4. d5 d6 5. f4 g6 6. Nf3 Bg7 7. Nc3 Ne7 8. Bd3 Na6 9. O-O-O 10. h3 Nc7 11. Qc2?! 11. a4! жақсырақ. a6?! Жақсырақ 11...b5! 12. dxe6 bxc4 13. Bxc4 Bxe6, мұнда қара әлі де жеңіліп тұрса да, әдеттегіден көбірек мүмкіндіктерге ие және екі пішіні кем. 12. a4 Bd7 13. Be3 Rc8 14. Rad1 Жақсырақ 14. a5! exd5 15. cxd5 Nb5 16. Qb3, аққа шешуші артықшылық береді. exd5 15. cxd5 Ne8 16. b3 Qa5 17. Ne2 b5 18. axb5 axb5 19. Rc1 Qa3 20. Nd2 20. Bf2! шешуші артықшылық береді. Qa5 21. Bf2 Nc7 22. Bh4 Rf7?! 22...Rce8 сәл жақсырақ. 23. Bxe7? Қателік, ашық позицияда нашар орналасқан жылқыға қарағанда пішік жұбын беру (бірақ бұл 1846 жылы жақсы түсінілмеген болуы мүмкін). Rxe7 24. Nf3 Na6 25. Kh2? 25. e5! жеңіс артықшылығын сақтау үшін қажет болды. c4? Жақсырақ 25...Nb4 26. Qd2 Qa2 27. Qd1 Nxd3 28. Qxd3 Qa3, мұнда қара c4-ке қауіп төндіреді және жылқы жұбына қарсы пішік жұбына ие. Қара өзінің кемшілігін қалыпты шахматтағыдай деңгейге дейін азайтты, сондықтан хендикап күш айырмашылығын ескере отырып, жеңуі керек. 26. bxc4 bxc4? 26...Qa3 27. Qd1 Nb4 28. Bb1 bxc4 жоғалған пішіні үшін практикалық өтемақы берер еді, бірақ ақ әлі де жақсырақ тұр. 27. Bxc4 Bb5 28. Qb3 Ақ екі пішінімен алға шығып, шешуші артықшылыққа ие. Ba4 29. Qe3 Bb2 30. Bxa6 Bxc1 31. Rxc1 Rxc1 32. Qxc1 Qxa6 33. Ng3 Qb7 34. f5 Be8 35. Qg5 Rg7 36. f6 Rd7 37. Nf5 Kh8 38. Ne7 Qb2 39. e5 dxe5 40. f7 Ларри Кауфманның жазбаларына негізделген.

Қалқалар

+ Кашдан vs. Хорнеман, 1930
Айзек Кашдан vs. Бастер Хорнеман, Манхэттен шахмат клубы, 1930 (ақтардың ханзада мұнарасын алып тастаңыз) 1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5 c5 4. Qg4 cxd4 5. Nf3 Nh6 6. Qh3 Be7 7. Bd3 b6 8. Qg3 Nf5 9. Bxf5 exf5 10. Qxg7 Rf8 11. Nxd4 Ba6? 12. Nxf5 Nd7 13. Bg5 f6? 14. e6! fxg5 15. Qg6+!! hxg6 16. Ng7# 1–0

Ойын берген адам әрқашан жеңіске жетеді деп ойлау қателік болар еді. Тіпті ең күшті ойыншылардың өзі кейде апатқа ұшырайды:

+ Морфи vs. Мауриан, 1855
Пол Морфи vs. Чарльз Мауриан, Спрингхилл, 1855 (ақтардың ханзада мұнарасын алып тастаңыз) 1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Bc4 Qh4+ 4. Kf1 b5 5. Bd5 Nc6 6. Nf3 Qh5 7. d4 Nf6 8. Bb3 Ba6 9. Qe2 Nxd4! 10. Nxd4 b4! 11. Qxa6 Qd1+ 12. Kf2 Ng4# 0–1

Қыздар ставкасы

+ Апшенекс vs. Әуесқой, 1934
Апшенекс vs. Әуесқой, Рига 1934 (ақтардың ханымы алынып тасталады) 1. b3 e5 2. Bb2 d6 3. Nc3 Be7 4. 0-0 Nf6 5. f3 0-0 6. e3 c6 7. g4 h6 8. Nge2 Be6 9. Ng3 Nbd7 10. h4 Nh7 11. g5 hxg5 12. hxg5 Bxg5 13. Bd3 Bh6 14. Rdg1 d5 15. Nf5 Bxf5 16. Bxf5 Qf6 17. Bxd7 d4 18. exd4 exd4 19. Ne2 Qe7 20. Nxd4 Qxd7 21. Rxh6 Rad8 22. Rxg7+! Kxg7 23. Nf5+ (қос шабуыл) Kg8 24. Rg6+! fxg6 25. Nh6# 1–0

Сақиналы бөлшегі

+ Ланге vs. фон Ширштедт, 1856
Макс Ланге vs. Дженни фон Ширштедт, Галле 1856 (Белый конь – фигура, которой он должен поставить мат) 1. e4 e5 2. Nc3 Nc6 3. f4 exf4 4. Nf3 g5 5. Bc4 g4 6. O-O gxf3 7. d4 fxg2 8. Bxf7+ Kxf7 9. Qh5+ Kg7 10. Rxf4 Nh6 11. Be3 d6 12. Ne2 Qe7 13. Kxg2 Be6 14. Raf1 Bf7? Черные могли выиграть ходом 14 Qg5+!!, когда 15. Qxg5# поставил бы мат черным, но нарушил бы условие, что конь должен поставить мат. 15. Qxh6+!! Kxh6 16. Rg4+ Kh5 17. Ng3+ Kxg4 18. Rf5 h6 19. h3+ Kh4 20. Rh5+ Bxh5 21. Nf5# 1–0 1. Nc3 e5 2. Ne4 d5 3. Ng3 Защищая пешку, чтобы сделать ее менее уязвимой для фигур черных. f5 4. e3 Bd6 5. c4 h5 6. Nxh5 Qg5 7. Ng3 f4 8. exf4 Не 8. Nf3??, когда 8 Bh3! выиграл бы пешку g и партию. exf4 9. d4 Qg6 10. Bd3 Qh6 Теперь черные угрожают 11 Qh3! и выигрывают. 11. Qh5+ Qxh5 12. Nxh5 Rxh5 13. Bg6+ Ke7 14. Bxh5 Nf6 15. Bf3 g5 16. c5 g4 17. cxd6+ cxd6 18. Bxg4 Bxg4 19. Bxf4 Nh5 20. Bg3 Nc6 21. h3 21. f3? Be6 22. Ne2 Rg8 23. Kf2 Bh3! 24. gxh3 Nxg3, за которым последует 25 Rh8, выиграет взятую пешку. Be6 22. Ne2 Rg8 23. Rc1 Bf5 24. Rc3 Be4 25. Re3 Nb4 26. Kd2 Nxa2 27. Ra1 Nb4 28. Rxa7 Nc6 29. Rxb7+ Ke6 30. Rh7 Rg5 31. Rxe4+ dxe4 32. Rxh5 Rxh5 33. Nf4+ Ke7 34. Nxh5 Nxd4 35. Ke3 Nc2+ 36. Kxe4 Ne1 Атакуя "игровую пешку". 37. Bh4+ Kd7 38. g4 Kc6 39. f4 Nc2 40. f5 d5+ 41. Kf4 d4 42. Bf2 d3 43. Be3 Nd4 44. Ke4 d2 45. Bxd2 Nb3 46. Be3 Kd6 47. Nf6 Kc6 48. h4 Na5 49. h5 Nc4 50. Bf4 Nxb2 51. h6 Na4 52. h7 Nc5+ 53. Ke3 Kb5 54. Ne4 Na6 55. h8=Q Ka5 56. Qc3+ Kb5 57. Qb3+ Ka5 58. Nc3 Nc5 59. Bc7+ Ka6 60. Qb5+ Ka7 61. Qxc5+ Ka6 Намеренно позволяя поставить мат. 62. Qa5+ Kb7 63. Ke4 Kc8 64. Qa7 Kd7 65. Qb7 Ke7 66. Qc8 Kf6 67. Bd8+ Kg7 68. Qe6 Kf8 69. Qe7+ Kg8 70. Nd5 Kh8 71. g5 Kg8 72. g6 Kh8 73. Ke5 Kg8 74. Nf6+ Kh8 75. g7# 1–0 Заметки Стаунтона, который писал, что он и его противник сыграли много партий с такими гандикапами, из которых эта была "возможно, самая слабая, но и самая короткая".

Қыздың ықтималдығы

+ Париж мен Марсель, 1878 ж.
Қара, патшайымды қабылдаған үшін, ақтарды шахматқа мәжбүрлеуге келіседі. Париж мен Марсель арасындағы 1878 жылғы хат алмасу (ақтардың патшайымы алынып тасталады) 1. d4 d5 2. Nc3 c6 3. Nf3 g6 4. e4 e6 5. e5 Bb4 6. Bd2 Bxc3 7. Bxc3 b5 8. h4 h5 9. O-O a6 10. Ng5 f5 11. g3 Nh6 12. Bd3 Nf7 13. Bxf5? gxf5 14. Nxf7 Kxf7 15. Bd2 Nd7 16. Rhe1 c5 17. dxc5 Nxc5 18. Bg5 Qg8 19. Re3 Bb7 20. Rc3 Rc8 21. Be3 Nd7 22. Bd4 Rxc3 23. bxc3 a5 24. Kd2 a4 25. Rb1 Ba6 26. Rg1 Qg4 27. Rb1 Rc8 28. Rb4 Rc4 29. Rxc4 dxc4 30. a3 f4 31. Kc1 fxg3 32. fxg3 Qxg3 33. Kb2 Qxh4 34. Kc1 Qe1+ 35. Kb2 Qd1 36. Ba7 Nxe5 37. Bc5 h4 38. Bd4 Nc6 39. Be3 e5 40. Bf2 h3 41. Bg3 e4 42. Bf4 Ke6 43. Bg3 e3 44. Bf4 e2 45. Bg3 Kd7 46. Bh2 e1=Q 47. Bf4 Qee2 48. Bg3 Qdxc2+ 49. Ka1 Qf1+ 50. Be1 Qd2 Енді ақ патшаны алға-артқа жылжытуға дейін жетті, ал қара өздігінен шахмат қоюға дайындалады. 51. Kb1 h2 52. Ka1 h1=Q 53. Kb1 Qf8 54. Ka1 Qxa3+ 55. Kb1 Qad6 56. Ka1 Qf6 57. Kb1 Kc7 58. Ka1 b4 59. Kb1 b3 60. Ka1 Kb6 61. Kb1 Ka5 62. Ka1 Ne7! 63. Kb1 Nc8 64. Ka1 Bb5 65. Kb1 Qa6! 66. Ka1 Nb6 67. Kb1 Qh7+ (67 Qhxe1# емес пе?, ақ жеңгенде) 68. Ka1 Qxc3+! 69. Bxc3# Бірден-бір заңды жүріс. 0–1 Ақтарды шахматқа мәжбүрлеген қара жеңіске жетті.