Кіріспе
Тринидад және Тобаго – Оңтүстік Америкамен тікелей құрлық көпірі арқылы геологиялық тұрғыдан жақында байланыс тарихы бар континенттік аралдар. Осының нәтижесінде, Кариб теңізіндегі көптеген аралдардан өзгеше, Тринидад және Тобаго негізінен Оңтүстік Америка флорасы мен фаунасын қамтиды және Антиль аралдарына қарағанда өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің әртүрлілігі жоғары. Дегенмен, эндемизм деңгейі Кариб теңізінің басқа бөліктерінен төмендеу, себебі құрлықтағы байланыстар тарихына байланысты материктегі популяциялардан генетикалық оқшаулануға жеткілікті уақыт болмады, демек түр түзілуге мүмкіндік аз болды. Сондықтан Тринидад және Тобагодағы түрлердің көп бөлігі Оңтүстік Америка материгінде де кездеседі. Тринидад Оңтүстік Америка материгіне жақын орналасқан және Тобагоға қарағанда жиірек және ұзақ мерзімге құрлық көпірлері арқылы материкке тікелей байланысқан. Бұл, сондай-ақ Тринидадтың үлкен ауданы және Тобагоға қарағанда әртүрлі топографиясы мен су жүйесі, бұл аралдардың соңғысына қарағанда бұрынғысында түрлер мен экожүйелердің әртүрлілігіне жағдай жасайды.
Сүтқоректілер
Тринидад пен Тобагода шамамен 99 түрлі құрлық сүтқоректілері мекендейді. Аралдардағы сүтқоректілердің шамамен 65 түрі – жарықшалар (үңгірлерде, ағаштарда және қуыстарда қоныстануы мүмкін, тіпті жапырақ шатырларын жасаушы жарықшалар да бар; олардың барлығы нектар мен жемістен бастап, жәндіктерге, балық, бақа, кішкентай құстар мен кеміргіштер сияқты ұсақ омыртқалы жануарларға және тіпті омыртқалы жануарлардың қанын жейтіндерге дейін әртүрлі тағамдармен қоректенеді). Аралдардағы сүтқоректілердің ең көп түрлі тобы – кеміргіштер. Осы кеміргіштердің ішіндегі ең ірілері – жазық жердегі пака, бразилиялық шошқа және қызыл жапырақты агути (олардың тек агути Тобагода сақталған). Бір бөрік (қызыл құйрықты бөрік) және бірнеше жергілікті тышқандар мен егешқұмдар да кеміргіштер фаунасының бір бөлігі болып табылады. Екі аралда да қарақұйрықтардың бірнеше түрі, соның ішінде қарақұйрық та кездеседі. Оңтүстік тамадуа және жібекті қарақұмық екі түрлі қарақұмық Тринидадта (бірақ Тобагода жоқ) табылған. Тоғыз жолақты армадилло екі аралда да кездеседі. Жыртқыштар отрядының жергілікті сүтқоректілері: оцелот, тайра, Неотропикалық өзен суыры және ракунді жейтін краб (бәрі де Тринидадта кездеседі, тек ракун Тобагода әлі де сақталған). Кішкентай үнді маңгусы 19 ғасырдың соңында Тринидадқа (бірақ Тобагоға емес) әкелінді және қазір табиғи түрде таралған. Тринидадта әлі де кездесетін екі жергілікті екі тырнақты сүтқоректіге қызыл брокет бұғысы және жағалы пекарий кіреді (Тобагода бұғы жойылған деп есептеледі, ал пекарий қазір өте сирек кездеседі). Гвиананың қызыл айқайлайтын маймылы мен ақ маңдайлы капучин – Тринидадтың адам емес приматтарының екі жергілікті түрі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде капучин маймылы Тринидадтың солтүстік-батыс жарты аралына әкелінді және қазір ол сол жерде табиғи түрде кездеседі. Тобагода маймылдар жоқ. Суда тіршілік ететін жергілікті сүтқоректілер (яғни, манаттар) және теңізде тіршілік ететін жергілікті сүтқоректілер (киттер мен дельфиндер) туралы толық ақпаратты төмендегі тиісті бөлімдерден қараңыз.
Құстар
Тринидад пен Тобагода 472 түр құс тіркелген (тіркелген түрлер тізімі жыл сайын бірте-бірте артып келеді). Әлемде осыншама шағын аумақта осыншама көп құсты көруге болатын жерлер сирек (мүмкін, кез келген елдегі аумаққа шаққандағы ең жоғары құс түрлерінің саны). Көптеген түрлер өте сирек немесе ерекше қызығушылық тудырады. Олар көптеген құс түрлерінен бастап, қараңғыда ұшу үшін сонарды пайдаланатын қарапайым үңгірде мекендейтін май құсына дейін, сондай-ақ, керемет әдемі қызыл ибиске дейін қамтиды. Аралдар Венесуэладан бірнеше шақырым қашықтықта жатыр, сондықтан түрлер тропикалық Оңтүстік Америкаға тән. Дегенмен, осы әртүрлілік (осындай шағын географиялық аймақ үшін өте ерекше болса да) күтілгендей, кіші аралдарға қарағанда материктегіден сәл кем. Солтүстік Америкадан келген көшпенді құстар қыс айларында жергілікті құстардың санын арттырады. Тобагода Тринидадқа қарағанда құс түрлерінің саны шамамен екі есе аз, бірақ 22 құс тек Тобагодан ғана хабарланған, оның ішінде 12 көбейетін түр бар. Елде бірнеше эндемикалық құс түршелері және екі эндемикалық түр (тек Тринидадта кездесетін, жоғары қауіп төндірілген Тринидад құбырлы гуаны және екі аралда да кездесетін, бірақ Тобагода көбірек таралған Тринидад мотомыты) бар.
Екібарлы және бауырымен жорғалаушылар
Тринидад пен Тобагоның тіркелген қосмекенділері мен бауырымен жорғалаушылары туралы ақпараттың ең жақсы көздері – Мерфи (1997) және Бус (2001). Осы жарияланымдардан бері бірнеше жаңа жазбалар, сондай-ақ бірнеше таксономиялық өзгерістер енгізілді (Мерфи және Дауни, 2012). Герптофауна тізімі қазіргі уақытта өзгерісте, себебі таксономия мен жүйелемелік одан әрі қайта қаралып жатыр. Бүгінгі күні (2014 жылдың шілдесі) қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың әртүрлі негізгі топтарының түрлерінің жалпы қабылданған тіркелген саны мынадай:
Қақаңдар мен жабайы бақалар (Anura): ел үшін барлығы 37 түр. (33-і Тринидадтан және 15-і Тобагодан тіркелген, олардың 4-і Тобагодан, ал 2-сі Тринидадтан бір ғана данасы белгілі. Тринидад пен Тобагода бір енгізілген түрі бар). Кескілер (Gymnophiona): барлығы 1 түрі тек Тринидадтан. (Тек бір данасы тіркелген). Қайыңдар, террапиндер және тасбақалар (Chelonii): елде барлығы 14 түр тіркелген (Тринидадта барлығы 14 түр, ал Тобагода мүмкін 6 түр тіркелген). Төрт түрі теңізде, кем дегенде 4-і Тобагодан алыста, кем дегенде 3-і екі аралда да үнемі көбейеді. Төрт түрі Тринидадтың жергілікті жүйесінің түрлері болып табылады (олардың 1-і Тобагода болуы мүмкін). Бірі, мүмкін, екі аралда да ұзақ уақыт бойы енгізілген, Тринидадтың кейбір аймақтарында әлі де кездеседі, бірақ Тобагода табиғатта кездеспейді. Бірі Солтүстік Америкадан Тринидадқа жақында ғана әкелінген және оның жабайы табиғатта көбейеді-көбеймейтіні әлі расталмаған. Үшеуі, мүмкін, жақын маңдағы құрлықтан Тринидадқа кездейсоқ келген, жергілікті көбею популяциясы тексерілмеген). Крокодилдер мен аллигаторлар (Crocodylia): елде барлығы 4 түр тіркелген (екі түрі Тринидадта өседі, біреуі Тобагода өседі, ал қалған екеуі кейде тарихи түрде кездейсоқ тіркелген). Аяқсыз кескілер (Amphisbaenia): тек Тринидадтан 2 түрі. Кескілер (Sauria): ел бойынша барлығы 31 расталған жазба (оның ішінде «ресми» құжатталмағандары – 2). (31 расталған жазбаның 27-сі Тринидадтан, кем дегенде 7 салыстырмалы түрде жақында тарихи түрде енгізілген, олардың 1-і кейіннен жойылған деп есептеледі. Он тоғызы Тобагодан, кем дегенде 3 салыстырмалы түрде жақында тарихи түрде енгізілген. Тобагодан келгендердің төртеуі Тринидадта табылмайды. 31 расталған жазбаға қоса, кем дегенде 3 түрдің жазбалары күмәнді). Жыландар (Serpentes): ел бойынша барлығы 50 қабылданған жазба (олардың 1-і әлі «ресми» құжатталмаған). (Бұл 50 жазбаның 45-і Тринидадтан, 22-сі Тобагодан, ал Тобагодан 5-і Тринидадтан тіркелмеген. Елдегі 50 жазбаның ішінде 7 түрі 1 немесе 2 данасынан белгілі. Жалпы қабылданған 50 расталған жазбаға қоса, кем дегенде 2 күмәнді жазба бар). Аралда көптеген бақалар мен жабайы бақалар мекендейді, соның ішінде екі аралда да жергілікті тұрғындарда крапод деп аталатын үлкен теңіз немесе қант бақасы (Rhinella marina) және Эль-Тукуче алтын ағаш бақасы (Phytotriades auratus) деп аталатын шағын түрлі-түсті сирек эндемикалық түрлер, тек Тринидадтың ең биік екі шыңының тұманды шыңдарында орналасқан алып эпифиттік бромелияларда кездеседі, сондай-ақ Тринидадтың Солтүстік және Орталық тауларында және Тобагоның көп бөлігінде кездесетін Тукуче тауындағы ағаш бақасы (Flectonotus fitzgeraldi). Теңіз жабайысымен бірдей тұқымдас, Риверо жабайысы (Rhinella humboldti) Тринидадтың (Тобагода жоқ) қант баулары, күріш баулары және басқа да ашық ауыл шаруашылығы аймақтарында кездеседі. Тринидад бақаларының ішіндегі ең ерекшесі судағы Суринам бақасы немесе пипа бақасы (Pipa pipa), оның түрінің тұмсықтары анасының арқасындағы тері тінінде дамиды, содан кейін жарылып, ересек бақалардың миниатюралық көшірмелері ретінде пайда болады. Тринидадта кездесетін тағы бір ерекше бақа – парадоксальды бақа (Pseudis paradoxa), оның түрінің тұмсықтары шамамен 25 см, ал ересектер шамамен 6,5 – 7,5 см-ге дейін қысқарады; бұл тұмсықтан жыныстық жағынан жетілген ересекке дейін мөлшердің төмендеуі түрдің жалпы атауын алды. Амазонка бақасы (Lithobates palmipes) көлдердің жанында, баяу ағатын өзендерде және басқа тұрақты су көздерінде, әдетте тропикалық ормандарда, Тринидадтың Орталық қатарында (Тобагода емес) кездеседі. Жергілікті тұрғындар ұшқыр бақа деп атаған ағаш бақасы (Boana boans) Тринидадтың орманды өзендерінің бойындағы өсімдіктер арасында қараңғы түскеннен кейін жиі естіледі. Осы тұқымға жататын басқа да бақалар: карталы бақа (Boana geographica) және банан ағаштарында тұратын бақа (B. platanera) (екеуі де екі аралда кездеседі), сондай-ақ Тринидадта емес, Тобагода өсетін нүктелі бақа (B. punctata). Hylidae тұқымдасына жататын басқа да бақалар Dendropsophus (D. goughi, D. microcephalus, D. minusculus және D. minutus) туысына жататын түрлерді, тамырлы ағаш бақасын (Trachycephalus typhonius), қызыл мұрынды ағаш бақасын (Scinax ruber), Ориноко лим ағашы бақасын (Sphaenorhynchus lacteus) және Маракаибо бассейні ағаш бақасын (Scarthyla vigilans) қамтиды. Microhylidae тұқымдасында Тринидадта ғана (Тобагода емес) екі түрі бар, екеуі де Elachistocleis туысына жатады: E. nigrogularis және E. surinamensis. Mannophryne туысының екі бақа түрі жылдам ағатын тау өзендерінің бойындағы ормандарда күндіз белсенді болады (олардың бірі Тринидадқа (M. trinitatis) және екіншісі Тобагоға (M. olmonae) эндемикалық), екеуі де аталықтарының арқасында түрінің тұмсықтарын тасымалдап, жануарлардың аз кездесетін суы табылғанша күтім көрсетеді. Тобагоға тән басқа бақалар – шығыс әйнекті бақа (Hyalinobatrachium orientale), оны ағыстардың, сарқырамалардың немесе өзендердің жанындағы жапырақтарда табуға болады, және Шарлоттвиль Тобаго бақасы (Pristimantis charlottevillensis), ол аралға тән және ормандар мен шабындықтардың жанындағы ағыстарда кездеседі. Жақында енгізілген Гренаданың «тінк» бақасы (Eleutherodactylus johnstonei) Тринидадтағы Диего Мартиннен Сангре Грандеге дейінгі қалалық тұрғын үйлердің аулаларында және саябақтарында түнде металл дыбыстық «тінк» хорындарын естіруге болады, сондай-ақ жақында оңтүстік-батыс Тобагода да естілді. Тунгара бақасы немесе жергілікті атауымен пунг ла ла (Engystomops pustulosus) екі аралдағы қалалық және ауылдық аймақтардағы ашық ортадағы ылғалды шөптік орларда түнде шақыруын жиі естіруге болады, ал оның көпірлі ұялары жаңбыр маусымында кішкентай жол мен жол бойындағы шұңқырларда кездеседі. Осы тұқымға Turpinнің шөптік бақасы (Pristimantis turpinorum), Urichнің шөптік бақасы (P. urichi), монотипті алтын жолақты бақа (Lithodytes lineatus) және ормандағы шырылдайтын бақа (Adenomera hylaedactyla) кіреді. Тринидадтың оңтүстік-батыс жарты аралы әртүрлі бақалар қоғамдарына мекенжай болып табылады, соның ішінде біреуі, Тринидад шұңқыры бақасы (Leptodactylus nesiotus), тек сол аймақтан белгілі (эндемикалық). Осы туыста L. bolivianus, L. fuscus, L. insularum, L. knudseni, L. latrans, L. macrosternum және L. validus түрлері бар; олардың ішінде тек L. fuscus және L. validus екі аралда да кездеседі, ал қалғаны Тринидадта табылған. Тринидадта кескі (Typhlonectes species) болуы мүмкін (ақылсыздай денесі бар, сулы өмір салған қосмекенді, оның мекендеу орындарының ерекшелігіне байланысты сирек кездеседі), бірақ Тринидадтан ғалымдар тек бір данасын ғылыми түрде құжаттаған. Тасбақалар, тасбақалар және теңіз тасбақалары осы аралдардың маңында мекендейді. Алып тері тасбақа (Dermochelys coriacea), қабық тасбақа (Eretmochelys imbricata), логгерхед тасбақа (Caretta caretta), олив ридли тасбақа (Lepidochelys olivacea) және жасыл теңіз тасбақасы (Chelonia mydas) – аралдардың жағалауларында немесе жағалау суларында ұялайтын немесе кездесетін теңіз түрлері.
Су жануарлары қауымдастықтары
Тринидад пен Тобагода маңызды сулы экожүйелерді қалыптастыратын бірнеше ылғалды мекендер бар. Тобагодағы Бон-Аккорд лагунасы – мангрлердің өмірлік маңызы бар ортасы және көзілдірік кайман популяциясының, сондай-ақ көптеген ылғалды жер құстарының мекені. Тринидадтың батыс жағалауындағы Карони батпағының тұздылығы (аралдағы басқа ірі батпақтармен салыстырғанда) жоғары деңгейде, ол бірнеше құс түрлері үшін (соның ішінде ұлттық құстардың бірі – қызыл ибистің әсем үйірлері) және бірнеше теңіз балықтары мен омыртқасыздардың көбеюі мен тамақтануы үшін маңызды орта болып табылады. Шығыс жағалаудағы Нарива батпағы – Тринидадтағы ең ірі тұщы су батпағы және Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар ылғалды жер мәртебесіне ие. Ол және оған байланысты арналар мен өзендер жүйесі су жануарларының алуан түрлі әлеміне мекен, соның ішінде өте сирек кездесетін, жоғары қауіпті Батыс Үндістан манаты, жасыл анаконда, көзілдірік кайман, мата-мата тасбақасы және Суринам бақасы бар. Батпақтағы өсімдіктер қауымдастығына түрлі мангрлер, морише пальмалары және қан ағаштары кіреді. Аралдардың өңірлерінде көптеген өзендер мен бұлақтар бар. Тринидад пен Тобагода 40-тан астам тұщы су балықтарының түрі тіркелген. Әлемге әйгілі гуппи – бұл жергілікті балық, әсіресе Тринидадтың тау ағыстарында, ол бірнеше маңызды экологиялық және эволюциялық зерттеулер үшін үлгі ретінде пайдаланылды.
Теңіз қауымдастықтары
Тринидадтың батыс және оңтүстік жағалау суларына жақын орналасқан Венесуэланың Ориноко өзенінен шығатын тұщы судың күшті әсері тиеді, ең жақын жерде Тринидадтан 8 шақырым (13 км) қашықтықта жатыр. Осы себепті, мұндағы судың тұздылығы салыстырмалы түрде төмен, ал шөгінді/қоректік заттардың мөлшері жоғары және тереңдігі аз. Бұл факторлар Пария шығанағы мен Колумб каналының жоғары қорғалғандығымен бірігіп, көптеген теңіз балықтары мен омыртқасыздар, соның ішінде креветкалар үшін өте қолайлы көбейту/шағылысу ортасын құрайды. Екі аралдың суларында әртүрлі «спорттық» балықтар кездеседі, олардың ішінде ірі групер, марлин, барракуда және дольфин балықтары бар. Көбінесе ауланып жейтін балықтарға карите, король балығы және қызыл лаке кіреді. Тринидад пен Тобагоның рептилиялық фаунасы туралы жоғарыда айтылғандай, бірнеше теңіз тасбақаларының түрлері, оның ішінде былғары тасбақа, янтап тасбақа, логгерхед тасбақа, зәйтүнді тасбақа және жасыл теңіз тасбақасы екі аралдың жағалауларында жиі кездеседі және/немесе ұялайды. Киттер мен дельфиндер бұрын Тринидад пен Тобаго суларында көптеп кездесетін, бірақ 19 ғасырдағы қатаң кит аулау өнеркәсібі Пария шығанағындағы (Христофор Колумб оны «Golfo de Balena» немесе Киттер шығанағы деп атаған) киттердің санын қысқартып жіберді. Бүгінде дельфиндерді, әсіресе солтүстік-батыс Шагуарамас түбегінің жағалауында, жиі көруге болады. 1990 жылдары бірнеше рет пилот киттердің жағаға шыққандарын байқаған, ал 1980 жылдары балықшылардың желісіне шағын кашалоттар түскен. Пария шығанағының оңтүстік бөлігіндегі мұнай платформаларының маңында кит акулалары (барлық балықтардың ішіндегі ең ірісі) байқалған. Шақшабақ акулалары балықшылар тарапынан жиі ауланады, ал акула еті екі аралдың халқы арасында деликатес саналады. Тобаго сулары Оринокодан шығатын тұщы судың әсеріне Тринидадқа қарағанда аз ұшырайды, сондықтан олар тұздылығы жоғары және мөлдір. Осының нәтижесінде Тобагоның айналасында көптеген коралл рифтері қалыптасқан, олардың ең танымалсы – Буку рифі. Тобаго рифтерінде ең ірі ми кораллдарының мысалдары кездеседі. Сондай-ақ, мұнда алып және жайлы манта сәулелері, әсерлі морей балықтары, попугай балықтары, періште балықтары және басқа да түрлі-түсті тропикалық коралл рифтерінің түрлері бар.