Кіріспе
"Ақымақ қорғанысы" – бұл айыпталушының қалыпты жағдайда білуі тиіс фактілерді білмеуіне байланысты кінәсіздігін дәлелдеуге бағытталған заңдық стратегияның сатирикалық атауы. Осы тактиканы сипаттау үшін "саңғыбас директордың қорғанысы", "саңғыбас қорғанысы", "көзі жоқ қорғанысы", "Кен Лей қорғанысы" және "сержант Шульц қорғанысы" сияқты терминдер де қолданылады. "Ақымақ қорғанысын" алғаш рет қолданған адам – Теннесси штатының Джексон қаласындағы адвокат, "Янки Джон" атымен танылған Джон Генри Стаффорд. Ол осы қорғанысты айқөлшеуші Марлин Хиддиді қорғау үшін пайдаланды. Шағымдардың барлығы алынып тасталған деген мәлімдеме бар. Бұл термин, жоғары лауазымды корпоративтік қаржылық тәртіпсіздіктерге қатысты бірнеше айыпталушының барлық бұзушылықтарды өздері білмей, басқалар жасады деп мәлімдегенінен кейін танымал болды. Осы айыпталушылардың адвокаттары олардың бағалау және келісімдер жасау саласындағы біліктілігін, ал алаяқтық есептеу амалдарын тануға қажетті білімдерінің жетіспеуін айтты. Алайда, көптеген жағдайларда айыпталушылардың төменгі лауазымдағы қызметкерлері оларға есептерді жалғандауға бұйрық бергенін көрсетті. АҚШ құқығында "ақымақ қорғанысының" қылмыстық істерде сәтті қолданылған нақты мысалдары тіркелген жоқ. Керісінше, осы қорғанысты қолданған айыпталушылардың көпшілігі кем дегенде бірнеше, тіпті барлық айыпталулар бойынша кінәлі деп танылды.
"The idiot defense" is a satirical term for a legal strategy where a defendant claims innocence by virtue of having been ignorant of facts of which the defendant would normally be expected to be aware. Other terms used for this tactic include "dumb CEO defense", "dummy defense", "ostrich defense", "Ken Lay defense", and "Sergeant Schultz defense". The first known instance of the idiot defense was by John Henry Stafford, a lawyer in Jackson, Tennessee who was also known as Yankee John. He used it in the defense of Marlin Heady, a moonshiner. The charges were all, allegedly, dropped. The term was popularized as a result of a number of high profile corporate accounting scandal defendants claiming that all wrongdoing was performed by others, without the defendant's knowledge or consent. Attorneys for these defendants claimed that their skill was in valuation and deal making, and that they lacked the training to recognize fraudulent accounting practices they claimed that they would have needed. However, in many cases the defendants' subordinates testified that the defendants ordered them to falsify the accounts. No major instances of the idiot defense being successful in criminal proceedings have been reported in American jurisprudence to date. Instead, all such uses are widely believed to have resulted in the defendants employing idiot defenses being found guilty on at least some, if not all, counts.
Джон Дж. Ригас
Адельфияның негізін қалаушы Джон Ригас, қастандық жасау, банктік алаяқтық және бағалы қағаздармен алаяқтық жасау айыптарымен күйелді. Ригас-тың қорғаушылары, ол Адельфия басқармасының, заңгерлерінің және сыртқы есепшілерінің кез келген мүмкін болатын теріс амалдар туралы оны ескертетініне үміттенгенін айтты. Аяқтау сөзінде Ригас-тың адвокаты: «Жон Ригас нәрселердің дұрыс істелетініне сенуге, тиісті және толық ақпарат берілетініне, адвокаттардың, есепшілердің және жеке есепшілердің мұны қамтамасыз ететініне сенуге құқылы ма?» - деп сұрады. Ригас 2004 жылдың 8 шілдесінде кінәлі деп танылды.
Уолтер А. Форбс
CUC International компаниясының бұрынғы бас директоры Уолтер Форбсқа CUC компаниясы HFC Inc. компаниясымен бірігіп Cendant компаниясын құрғанға дейін CUC компаниясының кірісін арттырып көрсеткен есептеріне байланысты 16 айып тағылды. Сот барысында Форбс «стратегиялық көрініс бөлігінде жұмыс істеп, маңызды клиенттермен сөйлескенін» айтты. Ол сондай-ақ «күнделікті операциялармен айналысуға қарағанда, акционерлер үшін осылай жұмыс істеуі әлдеқайда пайдалы» екенін мәлімдеді. Форбстың адвокаты Брендан Салливан кіші: «Уолтер Форбстың қорғаны – ол бұл туралы білмеді» деп қорытындылады. Форбсқа қарсы іс бойынша қазылар алқасы 2005 жылдың 4 қаңтарында шешім шығарды. Олар тағы бір айыпталушыны кінәлі деп тапты, бірақ Форбсқа қарсы айыптаулар бойынша келісімге келе алмады. 2006 жылдың 31 қазанында үшінші сот отырысында Форбс бағалы қағаздармен алаяқтық жасауға сөз байласу және екі рет жалған мәлімдеме жасау қылмысына кінәлі деп танылды.
Бернард Дж. Эбберс
Бұл жағдайда Бернард Дж. "Берни" Эбберс, WorldCom компаниясының бұрынғы бас директоры, компанияның қаржы директоры Скотт Д. Салливан және басқа да бағынышты қызметкерлер Эбберстің білмеуімен 11 миллиард доллар көлемінде алаяқтық жасады деп мәлімдеді. Қылмыстық сотта Эбберс: "Мен қатты таңқалдым. Оған сене алмадым, мұндай нәрсе болатынын есімнен шығардым. Мен осы адамдарды осы қызметке тағайындадым. Мен оларға сендім. Олар мұндай іс жасайды деп ойламаған едім." Прокурор бұл қорғанысты "надандық қорғанысы" деп атады. Эбберс 2005 жылғы 15 наурызда барлық айыптаулар бойынша кінәлі деп танылды.
Ричард М. Скруши
HealthSouth компаниясының негізін қалаушы және бұрынғы бас директоры Ричард М. Скруши, Sarbanes Oxley Act заңын бұзған күдікпен айыпталған алғашқы бас директор болды. Скрушидің қорғаушы адвокаты Джим Паркман сот барысында: "Осылай істедіңіздер және (Скруши) толық картинаны білмеу үшін осылай жоспарладыңыздар ба?" деп сұрады. 2005 жылғы 28 маусымда Скруши барлық айыптардан кінәсіз деп танылды. Бірақ оның ақталуына себеп – ақымақтық қорғау емес еді; керісінше, айыптау тарапы оған қарсы іс жүргізу үшін жеткілікті сотқа қабылданған дәлелдер ұсына алмады. Кейіннен ол федералды сотта тағы 30 айыптама бойынша сотталды.
Кеннет Л. Лей
Кеннет Л. Лейге бағалы қағаздармен алаяқтық жасау, телеграф арқылы алаяқтық жасау және Enron құлдырауына байланысты жалған және бұрмалаушы мәлімдемелер жасау айыптары тағылды. Сотқа дейін "60 минут" бағдарламасына берген сұхбатында Лей: "Мен өзімді ақымақ деп ойламаймын. Бірақ, мен алдандым деп ойлаймын". Ол сондай-ақ: "Бірақ компания ішіндегі біреудің қылмыстық әрекетіне мен жауапкер бола алмаймын", - деді. Лей мен Джеффри Скиллинг көптеген айыптаулар бойынша кінәлі деп танылды.
Басқа қолданыстар
Барри Бондстың мүмкін стероид қолданғанын мойындауы және сол кезде ол стероидтар туралы білмегенін айтуы да "ақымақтық қорғаныс" деп сипатталды.
Сот құжаттары
Америка Құрама Штаттары мен Бернард Дж. Эбберс, Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің АҚШ округтік соты, айыптама S3 02 Cr. 1144 (BSJ)
Америка Құрама Штаттары мен Кеннет Л. Лей және басқалар, Техас штатының оңтүстік округінің АҚШ округтік соты, Хьюстон бөлімі, қылмыстық іс № H 04 25 (S 2). (2004 жылғы 7 шілде)
Америка Құрама Штаттары мен Ричард М. Скруши, АҚШ-тың Алабама штатының солтүстік округінің аудандық соты, Оңтүстік бөлімі, іс № CR 03 BE 0530 S. (2003 жылғы 29 қазан)
United States of America vs. Kenneth L. Lay, et al., United States District Court Southern District of Texas Houston Division, Cr. No. H 04 25 (S 2). (7 July 2004)
United States of America vs. Richard M. Scrushy, United States District Court Northern District of Alabama Southern Division, Case No. CR 03 BE 0530 S. (29 October 2003)