Кіріспе
Физикалық белсенділік аз немесе жоққа шығарылған өмір салтының түрі – медициналық термин. Отырықшы өмір салты – адамның физикалық жаттығулар жасамай, қозғалыссыз өмір салған түрі. Отырықшы өмір салтымен өмір сүретін адам көбінесе отырып немесе жатып, әлеуметтесу, теледидар көру, бейне ойындар ойнау, кітап оқу, ұялы телефон немесе компьютер пайдалану сияқты іс-әрекеттермен айналысады. Отырықшы өмір салты денсаулықтың нашарлауына, түрлі ауруларға және алдын алуға болатын өлім себептеріне әкеледі. Отыру уақыты – отырықшы өмір салтын бағалаудың бір көрсеткіші. Әлемдік зерттеулерге сәйкес, ересектердің 47%-ы күніне 4,7-6,5 сағат отырады, бұл көрсеткіш жыл сайын артып келеді. CDC мәліметтері бойынша, американдық ересектердің 25,3%-ы физикалық белсенділік танытпайды. Экранға қарау уақыты – адамның теледидар, компьютер мониторы немесе мобильді құрылғы экранына қарап өткізетін уақыты. Экранға қарау уақытын шектен тыс пайдалану денсаулыққа зиян келтіреді.
the medical term
Sedentary lifestyle is a lifestyle type, in which one is physically inactive and does little or no physical movement and/or exercise. A person living a sedentary lifestyle is often sitting or lying down while engaged in an activity like socializing, watching TV, playing video games, reading or using a mobile phone or computer for much of the day. A sedentary lifestyle contributes to poor health quality, diseases as well as many preventable causes of death. Sitting time is a common measure of a sedentary lifestyle. A global review representing 47% of the global adult population found that the average person sits down for 4.7 to 6.5 hours a day with the average going up every year. The CDC found that 25.3% of all American adults are physically inactive. Screen time is a term for the amount of time a person spends looking at a screen such as a television, computer monitor, or mobile device. Excessive screen time is linked to negative health consequences.
Жеңілдіктер
Ересектер мен балалар жұмыс орнында немесе мектепте көп уақыт отырады, сондықтан араласу шаралары осы екі салаға бағытталған. Жасaнды интеллект технологиясындағы соңғы жетістіктер отыру белсенділігін азайтуға арналған жаттығулар тағайындау жүйелерін жасауға әкелді. Бұл жүйелер жеке денсаулық көрсеткіштерін талдау арқылы жекелендірілген жаттығу жоспарларын ұсынады, бұл отырық тіршілік салтының және оған байланысты денсаулық тәуекелдерінің таралуын азайтуға ықпал етуі мүмкін.
Қалалық кеңістіктерде
Қалалық магистральға ұшырау мен орташа және жоғары қарқынды физикалық белсенділік арасында кері байланыс бар екенін көрсететін деректер табылды. Жүруге қолайлы аудандарда дене белсенділігімен айналысатын адамдардың үлесі, жүруге қолайсыз аудандарға қарағанда жоғары болды. Қытайдың жылдам дамитын қалаларында және қалалық халқының арасында артық салмақ, семіздік және физикалық белсенділіксіздік деңгейінің өсуі қала құрылысы тәжірибесі мен саясатының салдарынан туындады.
Жұмыс ортасында
Көптеген ересектер үшін жұмыс кезіндегі отырықшылық мінез-құлықтың үлесі олардың отыру уақытының маңызды бөлігін құрайды. Кейбір жұмыс орындарында түскі үзілісте жаттығу сабақтары, әріптестер арасында жүру бәйгелері ұйымдастырылған, немесе қызметкерлерге жұмыс кезінде отырудың орнына тұруға рұқсат берілген. Баламалы белсенділік жұмыс орындары, тұрып-отырып жұмыс істеуге арналған үстелдер және баспалдақтарды пайдалануды насихаттау сияқты жұмыс орындарындағы араласулар отырықшылық жұмыс ортасының зиянымен күресу үшін қолданылатын шаралардың ішінде.
Зерттеу
2018 жылғы Кокран шолуында «Қазіргі уақытта отырып-тұруға арналған үстелдердің жұмыс орнында бірінші жыл ішінде отыру уақытын азайтуы мүмкін екенін көрсететін төмен сапалы деректер бар. Алайда, уақыт өте келе бұл әсер азаяды. Басқа араласу түрлерінің әсері және жұмыс орнында отыру уақытын бір жылдан ұзақ мерзімде азайтудың тиімділігі туралы қорытынды жасауға жеткілікті деректер жоқ» делінген. Офис қызметкерлерін тұрып, қозғалуға ынталандырған шара бір жылдан кейін олардың отыру уақытын 22 минутқа қысқартты; бұл әсер отырып-тұруға арналған үстелді қолданғанда 3 есеге артты. Аталған шара сонымен қатар стресс, денсаулық және сергектік деңгейін аздап жақсартты.
Білім беру саласында
Балалардың көп бөлігі уақытының 60 пайызын сыныпта отырып өткізеді. Осыған қарамастан, және отырған күйде аз қозғалудың артуына байланысты, балалардың аптасына 20 жыл бұрынғыға қарағанда 8 сағатқа еркін ойнау уақыты азайған. Бірнеше зерттеу сыныптарға биіктігі реттелетін тұрғын үстелдер қосудың нәтижелерін қарастырды, бұл отыру уақытын қысқартты. Дегенмен, отыру уақытының азаюын денсаулыққа байланыстыру қиындық тудырады. Австралиялық мектеп оқушылары арасында жүргізілген "Бізді өзгертейік!" атты зерттеуде, жасалған шаралар балалардың сыныпта отыру уақытын азайтты, бұл дене салмағы индексінің және бел айналымының төмендеуімен байланысты болды. Зерттеуде қолданылған шаралар: тұрғын үстелдер мен мольберттер, таймерлерді пайдалану, сыныпта спорттық және цирк құралдарын орнату болды. Сондай-ақ, мұғалімдер сабақтарды қызықтырақ етіп, сабақтарға белсенділік үзілісін қосып, оқушылардың қозғалысын көбейтті.
Тарих
Соңғы жүз жылда қолмен жұмыс істейтін жұмыс орындарынан (мысалы, егіншілік, өндіріс, құрылыс) кеңсе жұмыстарына елеулі ауыс-түйін болды, бұл жаһандану, жұмыс орындарын сырттан тарту (аутсорсинг) және технологиялық прогресс (әсіресе интернет пен компьютерлер) сияқты көптеген факторларға байланысты. 1960 жылы орташа физикалық еңбекке қатысты жұмыс орындары 50%-дан 20%-ға дейін азайды, және әр екінші американдық физикалық еңбекке талап ететін жұмыста жұмыс істесе, 2011 жылы бұл көрсеткіш бестен біріне дейін төмендеді. 1990 жылдан 2016 жылға дейін қолмен жұмыс істейтін жұмыс орындарының саны шамамен үштен бір бөлігіне азайды. 2008 жылы АҚШ Ұлттық денсаулық сауалнамасы бойынша ересектердің 36%-ы белсенді емес екені, ал 59%-ы аптасына 10 минуттан астам күшті физикалық белсенділікпен айналыспағаны анықталды. 2018 жылғы зерттеуге сәйкес, кеңседе жұмыс істейтін адамдар әдетте 70-85% уақытын отырып өткізеді. 2015-2016 жылдары АҚШ халқының арасында күніне кем дегенде 2 сағат теледидар немесе бейне көру көрсеткіші жоғары болды (59%-дан 65%-ға дейін); мектептен немесе жұмыстан тыс компьютерді күніне кем дегенде 1 сағат пайдалану көрсеткіші 2001-2016 жылдары артты (балалар үшін 43%-дан 56%-ға дейін, жасөспірімдер үшін 53%-дан 57%-ға дейін және ересектер үшін 29%-дан 50%-ға дейін); ал жалпы отыру уақыты 2007-2016 жылдары өсті (жасөспірімдер арасында күніне 7,0 сағаттан 8,2 сағатқа дейін, ал ересектер арасында 5,5 сағаттан 6,4 сағатқа дейін).