Кіріспе
Бираррунг Марр – Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласының орталық бизнес ауданы мен Ярра өзені арасындағы қалалық саябақ. Ол 2002 жылы ашылды. Атауы Вурунджери халқының Уоивуррунг тілінде "Биррарунг" өзенінің жағалауын, "тұманды өзенді" білдіреді, бұл Мельбурн аймағының еуропалық отарлау кезіндегі жергілікті тұрғындары.
Birrarung Marr is an inner city park between the central business district in Melbourne, Victoria, Australia and the Yarra River. It was opened in 2002. The name refers to the bank of Birrarung, the 'river of mists', in the Woiwurrung language of the Wurundjeri people, the Indigenous inhabitants at the time of European colonisation of the Melbourne area.
Орналасқан жері
8 гектар (20 акр) саябақ қаланың орталық бизнес-ауданының оңтүстік-шығысында, Флиндерс көшесі мен Ярра өзенінің солтүстік жағалауының арасында, Флиндерс көшесі станциясының шығысында және Экзибишн-стрит, Бэтмен даңғылы мен Род Лавер Аренасының батысында жатыр.
Тарих
1856 жылы отаршылдық үкімет Бираррунг Маррдың батпақты жері парктік немесе көркемдік мақсаттарға арналғанын көрсетті. Алайда, онда бірнеше мекемелер, соның ішінде морг, құрылған болатын, одан да көбі дамыды, және ескі мемлекеттік жүзу орталығы сияқты нысандар 20-шы ғасырдың соңына дейін сақталды. 1859 жылы алғашқы теміржол желісі осы аумақтан өтті, және теміржолдар Мельбурнның орталық бизнес ауданы (CBD) мен Ярра өзені арасындағы саябақтардың көп бөлігін ақырында басып алды. 19-шы ғасырдың соңында бұл әсерлер Ярра өзенінің қайта құрылуымен асып түсті, өзен түзетілді, кеңейтілді және тереңдетілді, ал жағалау бойында ағаштармен көмкерілген аллеялар салынды. 1992 жылы премьер-министр Джефф Кеннетттің басшылығымен жаңа Виктория үкіметі Мельбурнның орталығына бағытталған даму бағдарламасын бастады. Бұл бағдарламаның басты бөлігі ретінде Мельбурн қаласы мен штаты бірлесіп Федерация алаңы үшін сәулеттік дизайн конкурсын өткізді. Біррарунг Маррдың құрылуы Федерация алаңының жанындағы инфрақұрылым мен жерді пайдалануды қайта ұйымдастырудың нәтижесінде болды, оның ішінде Жолимонт теміржол станциясын жою және Бэтмен даңғылын өзен жағалауынан алып тастап, Экспозиция көшесімен қосу. Бұл жұмыстар бұрынғы теміржол және жолдардағы жерді қайтаруға мүмкіндік берді, соның арқасында Мельбурн қаласында жүз жылдан бері салынған алғашқы маңызды ішкі қалалық саябақ пайда болды. Біррарунг Маррдың құрылысы 2000 жылы басталды. Жоба Мельбурн қаласының және Виктория штатының үкіметінің бірлескен жобасы болды, Мельбурн қаласы паркті жобалау және салу үшін 15,6 миллион австралиялық долларын бөлді, ал Виктория штатының үкіметі теміржолдарды жаңартуды және учаскені тазалауды қаржыландырды. Парк ресми түрде 2002 жылдың 26 қаңтарында, Австралия күнінде жұртшылыққа ашылды.
Парктің құрылымы
Біррарунг Маррдың бастапқы жоспарларында «фестиваль паркі» көзделген, бұл көбінесе коммерциялық мақсаттағы алаң болатын. Оның мақсаты – Мельбурн қаласын халықаралық аренада беделді ету үшін Австралия Гран-приі сияқты спорттық және мәдени шараларды қолдау еді. Алайда, қала басшылығы бұл алаңның жеке және қоғамдық іс-шараларды, сондай-ақ ірі додаларды қолдайтын әлеуметтік орта ретінде кең ауқымда қолданылуын қалады. Екі тұрғыдан қарағанда да, Біррарунг Марр – Мельбурнның басқа аймақтарындағы ескі парктерінен (мысалы, Фицрой бағы) гөрі, жағажай бойындағы серуендеу жолдарына ұқсайтын, белсенді қалалық кеңістік ретінде жоспарланды. Паркте Circus Oz және Moomba Waterfest сияқты шараларды өткізуге, мүсіндер көрмелерін ұйымдастыруға және қоғамдық фестивальдерге қолайлы жағдай жасау көзделді. Сонымен қатар, ол демалыс үшін де тартымды орын болмақ. Парк қала орталығы мен оңтүстік-шығыстағы спорттық аймақ арасында жаяу және велосипед жолдарымен байланыстырып, Yarra өзені бойындағы Capital City Trail-дің бір бөлігін құрайды. Сондықтан, Біррарунг Марр бірнеше деңгейлі ашық террасалар түрінде салынды. Төменгі терраса өзенге жақын орналасқан және қиыршық таспен жабылған. Ортаңғы терраса парктің шығыс жағында, Бэтмен даңғылына іргелес орналасқан және шөппен өсірілген. Парктің солтүстік жағындағы жоғары терраса Флиндерс көшесімен бір деңгейде, өзен жағалауынан шамамен 10 метр биіктікте орналасқан. (Жоғары терраса бастапқы жоспар бойынша Федерация алаңының автотұрағының жоғарғы қабатымен жалғастырылуы тиіс еді, бірақ ол келісімге сәйкес салынбады, алайда қазір кеңейту мәселесі қарастырылуда.) Үлкен террасалар теміржол учаскесіндегі, Федерация алаңы мен жақын орналасқан Мельбурн Аренасының құрылысынан қалған топырақтарды пайдалану арқылы жасалды. Осы қазбалардан алынған базальт тастар парктегі тіреу қабырғаларын салу үшін қайта қолданылды. Парктің орналасуы Мельбурнның әйгілі нысандарына – Виктория өнер орталығының мұнараларына, Сент-Пол соборына және Риальто кеңсе ғимаратына көз тастауға мүмкіндік береді. Террасалардың пішіні және арасындағы дренаждық арналар, өзеннің қызыл шағаласымен көмкерілген, бұл жерде бұрын болған шалшықтарды еске түсіреді, ал түзу жолдар мен көпірлер Мельбурн тарихының көп бөлігінде осы аймаққа үстемдік еткен теміржолдарды көрсетеді. Парктің ашық кеңістіктері жақын маңдағы қозғалыстан қорғалған, және негізгі жолдар мен теміржолдарға жақын болғанына қарамастан, парк тыныш және бейбіт. Біррарунг Маррдың тұжырымдамалық жоспарын Мельбурн қаласы әзірледі, ал жобаның бас дизайнерлері қаланың ландшафт сәулетшілері Рональд Джонс және Хелена Пиха болды. Түзекшіл жобалау және құжаттама жасау үшін тартылған кеңесшілердің қатарында Taylor Cullity Lethlean (ландшафт архитекторлары), Пол Томпсон (өсімдіктер дизайны) және Swaney Draper (парктегі жаяу көпірінің және Федерация қоңырауларының архитекторлары) бар. Дизайн 2004 жылы Корольдік Австралия сәулетшілер институтының қала құрылысы саласындағы Уолтер Берли Гриффин сыйлығын, сондай-ақ 2003 жылы Австралия ландшафт сәулетшілер институтының (Виктория) жоспарлау және дизайн саласындағы үздік сыйлықтарын алды.
Өзгеліктері мен мүмкіндіктері
Парктегі ұзақ жаяу жүргінші көпірі, архитекторлар Свани Дрейпердің жобалауымен, үш терраса деңгейін байланыстырады және мүмкіндігі шектеулі адамдарға қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Бираррунг Маррдың оңтүстік-шығыс бұрышындағы Спикерлер бұрышы – Жолимонт теміржол стансасы мен Ярра өзені арасындағы Ярра паркінің қалдығы, ол қоғамдық лекциялар, наразылықтар мен демонстрациялар өткізу үшін пайдаланылған. Мысалы, 1916 жылы әскери қызметке шақыруға қарсы наразылыққа шамамен 50 000 адам келді. Бұл шаралар Ярра өзенінің солтүстік жағалауына көшірілді, себебі оның оңтүстік жағалауындағы бұрынғы орнында Королева Виктория ескерткіші салынғаннан кейін. Бұл орын Мельбурндағы үлкен қоғамдық жиналыстар мен сөздерді алдын ала рұқсатсыз өткізуге рұқсат етілген сирек қоғамдық кеңістіктердің бірі болды. Бираррунг Маррдың осы бұрышында спикерлердің көпшілік алдында сөйлеу үшін тұрған төбелер әлі де көрінеді. Спикерлер бұрышының жанында барбекюге арналған жабдықтармен қатар, қоғамдық дәретханалар да бар. Ярра өзені жолы парктің оңтүстік жағынан өтеді. Жолимонт теміржол стансасынан қалған ғимараттардың бірі балалар өнер орталығы мен мәдени орталыққа айналдырылып, ArtPlay деп аталды. ArtPlay 2004 жылы ашылды және балалар мен отбасыларға барлық саланың суретшілерімен бірге шығармашылық өнер шеберханаларын өткізуге мүмкіндік беретін бірнеше семинарлар ұйымдастырады. ArtPlay демалыс күндері мен мектептен демалыс кезінде ашық болады және апта ішінде мектептермен жұмыс істейді. 2006 жылы ArtPlay 20 000-нан астам баламен жұмыс істеді, 300-ге жуық түрлі семинарлар, қойылымдар мен іс-шаралар ұсынды. Осы ғимараттың жанында балалар ойын алаңы салынды және ArtPlay-ден шығармашылық өнер шеберханалары жиі осы кеңістікке дейін жетеді. ArtPlay-дің табысынан кейін Мельбурн қаласы қаланың орталығында жасөспірімдерге арналған ұқсас өнер бағдарламасын жасады, ол Флиндерс көшесі стансасының жанында орналасқан Signal деп аталды. Ортаңғы террасадағы 2001 жылы тапсырылған Федерация қоңыраулары – темір бағаналарға орнатылған, жарты килограммнан 1,2 тоннаға дейінгі әр түрлі өлшемдегі тоғыз түрлі дизайннан тұратын кері қоңыраулар жинағы. Бұл жиынтық шіркеу қоңырауларына ұқсас, бірақ олар мұнараға шектелмей, ашық кеңістікте орналасқан, адамдарға олардың арасында жүруге мүмкіндік береді. Барлығы үш октаваны қамтитын отыз тоғыз қоңырау бар. Компьютермен басқарылатын қоңыраулар, тапсырыс бойынша жасалған және жұртшылықтан ұсынылған композициялардың үлкен санымен ойнайды. Бұл дыбыс мүсіні күніне үш рет ойнайды. Қоңырауларды Нил МакЛахлан мен Антон Хассель жасаған. 2010 жылы Spring Innovations компаниясы 2012 жылдың 1 сәуірінде таныстырылған жаңа динамикалық ойнату жүйесін әзірлеуге шақырылды. Содан бері қоңыраулар жыл сайын 11 миллионнан астам рет ойнатылды, өте сенімді жұмыс істеп келеді. Олар енді өздерін бақылап, күнделікті ойнау жағдайы туралы есеп береді. Жұртшылық мүшелері www.federationbells.com.au сайтынан ойыншыны жүктеп алып, өз шығармаларын құрастырып, онлайн режимінде жіберуі мүмкін. Circus Oz 2013 жылғы маусымында қоңыраулармен бірге тікелей эфирде өнер көрсетеді. Он метрлік, үш аяқты Періште 2006 жылы өзен жағасына орнатылды. Бұл мүсін 1985 жылы Викторияның Ұлттық галереясының алдындағы "қақпақта" орнату үшін Мельбурн мозаика суретшісі Дебора Халпернге тапсырылды, бірақ 1999 жылы күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілген кезде галерея оны алып тастады. Уильям Барак көпірі 2006 жылғы Достастық ойындарына арнап 2005 жылдың желтоқсанында ресми түрде ашылды. Бұл CityLink ақылы жолы мен теміржолдардан Мельбурн крикет алаңына дейін Бираррунг Маррдың ортаңғы террасасы арасында жаяу жүргіншілерге қолжетімділікті қамтамасыз етеді.
Бау-бақша шаруашылығы
Өзен жағалауындағы және Спикерс-Корнердегі есейген елімдерден басқа, саябақ салынып жатқанда шамамен 200 жаңа ағаш отырғызылды. Жаңа отырғызулар негізінен Австралия түрлеріне бағытталған, оның ішінде Спикерс-Корнерге көрінетін жартастың беткейіне Macrozamia communis (цикадтар) көптеп отырғызылды. Бұл аймақта сондай-ақ бірнеше Doryanthes excelsa (гимея лилиясы) және Lepidozamia peroffskyana (ананас замиясы, тағы бір цикад) өседі. Құрылыс кезінде Уильям Барак көпірі, ол парктің бастапқы жоспарына кірмеген, орталық террасаның солтүстік беткейіндегі маңызды көрмелік өсімдіктердің бірін жойды. Жоғарғы және орталық террасалардың тегіс аймақтарына көлеңке беру және қорғау үшін қосымша ағаштар отырғызу жоспарланған, бірақ әлі іске асырылмады.
Атау шығу тегі
Атауы Вурунджери тайпасының войвуррунг тілінен келген, «өзен жанында» деген мағынаны білдіреді. Атау парктің жобасы бекітілген соң берілді.