Марстағы Робинзон Крузо

Кіріспе

1964 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық фильм, Байрон Хаскин режиссерлік еткен

"Марстағы Робинзон Крузо" – Байрон Хаскин режиссерлік еткен және Обри Шенк продюсерлік еткен 1964 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық фильм. Басты рөлдерде Пол Манти, Виктор Лундин және Адам Уэст ойнаған. Бұл Дэниел Дефоның 1719 жылғы классикалық "Робинзон Крузо" романының ғылыми-фантастикалық нұсқасы. Фильмді Paramount Pictures компаниясы көрсетіп, Technicolor және Techniscope форматында түсірген.

Сюжет

Командир Кристофер "Кит" Дрейпер, АҚШ Әскери-теңіз күштері, және полковник Дэн МакРиди, АҚШ Әуе күштері, "Марс гравитациялық зонд 1" ғарыш кемесімен Қызыл планетаға жетеді. Үлкен орбиталық метеоритпен соқтығысу қаупінен қалған отынын жұмсауға мәжбүр болады; бір адамдық құтқару капсулаларында Марсқа алғашқы адамдар ретінде қонады, бірақ бөлек қалады. Дрейпер ақырында үңгірде пана табады. Тіршілік ету үшін қажеттінің қалғанын қалай алуға болатынын ойлап табады: жылу үшін тас сияқты көмірді жағады, оны қыздырғанда оттегі бөлінетінін ашады. Бұл оған қолмен сорғымен ауа баллондарын толтыруға және марстың жұқа атмосферасында қозғалуға мүмкіндік береді. Бір күні МакРидидің құлаған капсуласын және оның денесін табады. Сондай-ақ, олардың маймылы Монаның тірі екенін көреді. Кейін Монаның үнемі жоғалып жатқанын және азық-түлік пен судың азаюына қызығушылық танытпағанын байқайды. Оған тұзды крекер береді, бірақ су бермейді. Мона шөлдегенде, оны босатып, үңгірге дейін ертіп барады, онда жеуге жарамды "шұжықтар" өсетін үлкен су қоймасын табады. Күндер айларға созылған сайын, Дрейпер ұзақ уақыт оқшауланғаннан шаршай бастайды, бірде тірі, бірақ сөйлемейтін МакРидиді көреді. Сондай-ақ, қол жетімсіз "супермаркет" сияқты ғарыш кемесінің үнемі басында айналып жүргенін көреді; отын болмағандықтан, ол радиоарқылы берген қону бұйрығын орындай алмайды. Жүргенде, Дрейперге тік тұрған қара тақта кезеседi. Оған қызығып, айналасын қазып, қара білезік киген қаңқаның қолын және қолын ашады. Адам тәрізді қаңқаның қалғанын ашып, оның өлтірілгенін анықтайды; бас сүйектің алдыңғы жағында тесік, артқы жағында күйген іздер бар. Өзінің бар екенін жасыру үшін, Дрейпер кемесіне өзін-өзі жою сигналын жібереді. Көп ұзамай, Дрейпер горизонттың ар жағынан түсіп, қонған ғарыш кемесін көреді. Бұл Жерден келген құтқару кемесі болуы мүмкін деп ойлап, келесі күні қону орнына қарай беттейді, бірақ аспанда ғарыш кемелерінің ұшып жүргенін көреді. Абайлап жақындасады және ғарыш киімдері киген, қару-жарақ ұстаған адам тәрізді тұтқындардың адам тәрізді құлдарды кен өндіруге пайдаланатынын көреді. Құлдардың бірі қашып, Дрейперге шағылысады; екеуі қашқанда шетелдік ғарыш кемесі аймақты жарылқады. Дрейпер бейтаныс адамның қабірде тапқанға ұқсас қара білезік кигенін байқайды. Дрейпер бейтаныс адамды құтқарып, үңгірге алып барады. Түнде шетелдіктер кен орнын бомбалайды және кетеді. Кейін, олар тергеу жүргізгенде, басқа құлдардың денелерін табады. Дрейпер жаңа танысын Робинзон Крузодағы кейіпкердің есімімен "Жұма" деп атайды. Басында Дрейпер жаңа серігіне күмәнмен қарайды, бірақ олар бір-біріне сенім артып, жақындасады. Жақын арада Дрейпер оған ағылшын тілін үйрете бастайды. Аспаннан өтетін метеориттің бөлігі жарылып, аймақты қалың қара күлмен жауып тастайды. Дрейпер ауыр материалдың астында көміледі, бірақ Жұма оны құтқарып, оттегі беретін "ауа таблеткаларын" бөліседі. Біраз уақыттан кейін, шетелдік ғарыш кемелері қайта оралады, Жұманың білезіктері арқылы оны іздейтіні белгілі болады. Дрейпер сыммен білезіктерді алып тастауға тырысады. Шетелдіктер олардың жасырынған жерін жарылқатқанда, Дрейпер, Жұма және Мона жер асты Марс каналдары арқылы солтүстікке қашады. Ақырында полярлық мұздықтың жанына шығады. Шаршап, суыққа тоңған, ауа таблеткалары да бітіп қалғаннан кейін, қардан баспана салады. Дрейпер метеорит мұздыққа соққы беруінен аз уақыт бұрын Жұманың білезіктерін кесіп тастауға үлгереді; жарылыс пен өрт мұз бен қарды ерітіп, оларды тоңудан құтқарады. Көп ұзамай Дрейпер жақындап келе жатқан ғарыш кемесін байқайды. Бұл оралған шетелдіктер деп қорқады, бірақ оның портативті радиосы ағылшын тілінде сөйлейтін дауысты алады. Капсула төмен түседі, фильм Марстың алыстап бара жатқанымен аяқталады.

Commander Christopher "Kit" Draper, USN, and Colonel Dan McReady, USAF, reach the red planet in their spaceship, Mars Gravity Probe 1. They are forced to use up their remaining fuel in order to avoid an imminent collision with a large orbiting meteoroid; they descend in one man lifeboat pods, becoming the first humans on Mars, but are separated. Draper eventually finds a cave for shelter. He figures out how to obtain the rest of what he needs to survive: he burns some coal like rocks for warmth and discovers that heating them also releases oxygen. This allows him to refill his air tanks with a hand pump and to move around in the thin Martian atmosphere. On one of his excursions, he finds McReady's crashed pod and corpse. He also finds their monkey Mona alive. Later, he notices that Mona keeps disappearing and is uninterested in their dwindling supply of food and water. He gives her a salty cracker, but no water. When Mona gets thirsty, he lets her out and follows her to a cave where he finds a large pool of water in which are growing edible plant "sausages". As the days grow into months, Draper slowly begins to crack from the prolonged isolation, at one point imagining an alive, but unspeaking, McReady appearing. He also watches helplessly as his spaceship, an inaccessible "supermarket", periodically orbits overhead; without fuel, it cannot follow his radioed order to land. While walking about, Draper comes upon a dark rock slab standing almost upright. Curious, he digs in the ground around it, exposing a skeletal hand and arm wearing a black bracelet. He uncovers the rest of the humanoid skeleton and determines that the alien was murdered; the front of the skull shows a hole, and the back shows heavy charring. To hide his presence, Draper signals his ship to self destruct. Not long after, Draper sees a spaceship descend and land just over the horizon. Believing it might be a rescue ship from Earth, he heads towards the landing site the following morning, only to see alien spacecraft darting about in the sky. He approaches cautiously and sees human looking slaves being used for mining by human shaped captors wearing spacesuits and bearing weapons. One of the slaves escapes and runs into Draper; an alien spaceship blasts the area as the two escape. Draper notices the stranger is wearing black bracelets just like the one he found in the grave. Draper rescues the stranger and takes him back to the cave. The aliens bombard the mine area that night and depart. Later, when he and the stranger investigate, they find the dead bodies of the other slaves. Draper names his new acquaintance "Friday", after the character in Robinson Crusoe. At first, Draper is wary of his new companion, but they gradually grow to trust and like each other. Soon, Draper begins to teach him to speak English. A portion of the passing overhead meteoroid explodes, showering their area with a thick black ash. Draper is buried under the heavy material, but Friday saves Draper and shares his "air pills", which provide oxygen. After a while, the alien spacecraft return, apparently tracking Friday by his bracelets. Draper tries to remove the bracelets with a wire saw. When the aliens blast their hiding place, Draper, Friday, and Mona flee north through underground Martian canals. They eventually surface near the polar icecap. Exhausted, freezing, and nearly out of air pills, they build a snow shelter. Draper finally manages to cut off Friday's bracelets shortly before a meteoroid crashes into the ice cap; the resulting explosion and firestorm melts the ice and snow, saving them from freezing to death. Shortly thereafter, Draper detects an approaching spaceship. He fears it is the returning aliens, but his portable radio picks up an English speaking voice. A capsule descends, and the film ends with Mars receding in the distance.

Өндіріс

Сыртқы түсірілімдер көбінесе Калифорниядағы Өлім аңғары ұлттық паркіндегі Забриски нүктесінде өтті. Лоуренс Батлер және Академия сыйлығының иегері, матт-суретші Альберт Уитлоктың арнайы эффекттері фильмге "әдетте ғарыш туралы фильмдерде кездеспейтін, ірі студияның ресурстарын" сыйлады. Уитлок "Марстағы Робинзон Крузо" фильмінде қолданылған матт-суреттерді жасады, өйткені ол "кейбір ғарыш кемелерінің қозғалыстағы көріністері NASA-ның ресми жарнамалық фильмдеріндегідей жазық анимациямен жасалған" деді. Шетелдік ғарыш кемесі үшін суретші Альберт Нозаки бұрын Хаскин үшін жасаған "Марс соғыс машиналарын" еске түсіретін үш миниатюралық модель құрастырды ("Әлемдер соғысы", 1953). Арнайы эффекттер жасау тәжірибесі бар Хаскин тіпті басты кейіпкерді қорқытатын құл кемелерінің суреттерін қолмен анимациялады, олардың дизайны Хаскиннің бұрынғы фильмі "Әлемдер соғысынан" Альберт Нозаки жасаған марсиандық кемелеріне ұқсас болды. Иб Мельхиор бастапқыда сценарийдің авторы болды, бірақ басқа жобаларға қатысу үшін одан бас тартуға мәжбүр болды. Кейін ол сценарийге енгізілген өзгерістерге наразылық білдірді. Бастапқы сценарийде Мона маймылының орнына костюмді армадилло болған марсиандық жаратылыс болған, бірақ маймылдың көрінісіне сену оңай және оны жаттықтыру ыңғайлы деп шешілді. Пол Манти шамамен 70 актердің (соның ішінде Вик Лундиннің) ішінде тәжірибесі бар, бірақ танылмаған актер болғандықтан және Хаскин оның сыртқы келбетінің ғарышқа алғашқы рет ұшқан америкалық Алан Шепардқа ұқсас болғанын байқағандықтан таңдалды. Фильм бастапқыда "Gravity Probe One: Mars" деп аталатын, бірақ Paramount компаниясының сату жетекшісі Чарльз Боасберг бұл атау құжаттық фильмге ұқсайды деп ойлады. Мантидің сөзіне сүйенсек, Барни маймылы Монаның рөлін ойнағандықтан, ол түкті бешбармақ киюге мәжбүр болды.

Әндер

Екі ән фильмнен шабыттандырылып, оның атымен аталды. Бірін Джонни Цимбал орындады, екіншісін Виктор Лундин орындады. Лундин "Робинзон Крузо Марста" әнін ғылыми фантастикалық конвенцияларда өнер көрсету үшін жазған. Ол оны 2000 жылы шыққан Little Owl альбомына енгізді.

Қабылдау

Сыншылардың оң пікірлеріне қарамастан, "Марстағы Робинзон Крузо" фильмі прокатта сәтті болмады. Киносыншы Гленн Эриксон былай деп мәлімдеді: "Қатысқандардың барлығының талпынысына қарамастан, фильм көрермендерге ұнаған жоқ. Мұның себебі таратудың нашар болуында деді, бірақ көптеген адамдар өз астронавттарын кешкі сағат 6-дағы жаңалықтардан көруді жөн көрген болуы мүмкін". Time Out журналының редакторы Джон Пайм "Марстағы Робинзон Крузо" фильмін "зор қиялы бар, интеллектуалды ғылыми фантастика" деп сипаттады, сондай-ақ режиссер Хаскиннің маймылмен айналысқанда сезімталдыққа бой алдырмауына ерекше назар аударды – фильмнің өте нәзік сезімталдығы осыдан көрінеді. Кевин Томас Лос-Анджелес Таймс газетінде былай жазды: "Марстағы Робинзон Крузо" фильмінде ғарыш дәуірінің батырының, оның Жексенбісі мен Мона атты тартымды маймылының керемет арнайы эффектілері мен жақсы ойын көрсетуі бар. Фильмнің жалпы дизайны мен әрбір кадрдың мұқият құрастырылуы оны өнер туындысына айналдырады. Rotten Tomatoes фильмдерді шолу сайтында "Марстағы Робинзон Крузо" фильмінің жалпы рейтингі 94%, ал бір көрерменнің орташа бағасы 6,5/10, оның 62% көрермендерге ұнады.

Үй медиасы

"Робинзон Крузо Марста" фильмінің алғашқы үй медиасы 1993 жылғы желтоқсанда Америка Құрама Штаттарында The Criterion Collection компаниясының LaserDisc форматында жарық көрді. Бұл компания фильмдерді мұқият қалпына келтіруімен белгілі. Кейіннен Criterion Collection оны 2007 жылдың 18 қыркүйегінде DVD-де, арнайы басылым ретінде, ал 2011 жылдың 11 қаңтарында Blu-ray форматында шығарды. Фильмнің түпнұсқа 35 мм негативі қолданылып жоғары сапалы бейне көшірме жасалды және түсі түзетілді, ал түпнұсқа монофониялық дыбын жолағы 24 биттік стерео форматында цифрлық түрде жаңартылды. Criterion фильмнің шығарылымына бірнеше қосымша мүмкіндіктер қосты: фильмнен алынған суреттер галереясы, сондай-ақ түсірілім алаңындағы кадрлар. Сонымен қатар, 1979 жылы жазылған режиссер Байрон Хаскинмен аудио сұхбат және түпнұсқа театрлық трейлер де бар. 2007 жылы фильмнің DVD нұсқасы үшін Виктор Лундиннің "Робинзон Крузо Марста" әніне арналған музыкалық бейнеклип түсірілді. Фильм туралы әртүрлі деректерді қамтитын түрлі түсті буклет те қоса берілген.