Кіріспе

Америка геологиялық қоғамы мен Канзас университетінің баспасынан шыққан "Омыртқасыз палеонтология туралы трактат" (немесе TIP) – 300-ден астам палеонтологтың еңбегінен тұратын, 50 томдық, қазба және қазіргі (тірі) омыртқасыз жануарлардың барлық түрін, класын, отрядын, тұқымын және туыстарын қамтитын маңызды көп авторлық жұмыс. Көне омыртқасыз жануарлар таксономиясы, морфологиясы, палеоэкологиясы, стратиграфиялық және палеогеографиялық кеңістігі тұрғысынан сипатталады. Дегенмен, ешқандай қазба қалдықтары жоқ таксондар туралы тек қысқаша мәлімет берілген. Онжылдықтар бойы дамып келе жатқан "Омыртқасыз палеонтология туралы трактат" әлі де толыққанды аяқталған жоқ; мысалы, палеозойдан кейінгі кезеңдегі каеногастроподтар (қос қабықты ұлулар тобы, оның ішінде иттік және шағын ұлулар) туралы том әлі жарық көрген жоқ. Бұған қоса, "Трактаттың" бұрынғы басылымдары мерзімімен қайта қаралып отырады.

Жобаның дамуы

Реймонд К. Мур, жобаның негізін қалаушы және алғашқы редакторы, бастапқыда бұл «Омыртқасыз палеонтология трактатын» үш үлкен томнан ғана тұрады деп жоспарлаған, жалпы көлемі үш мың бет болатын. Жоба бірнеше, көбінесе жіңішке томдармен басталды, онда омыртқасыз палеозоологияның нақты саласындағы тәжірибелі маман белгілі бір топты жинақтап баяндады. Осының нәтижесінде, әр басылым сол кездегі әр топ туралы барлық белгілі мәліметтердің толық жинағына айналды. Жобаның осы кезеңінің мысалдары: Рэй С. Баслердің «G. Бриозоа» бөлімі (бірінші том, 1953 жылы жарық көрген) және Александр Петрункевичтің «P. Артроподалар» 2-бөлімі, «Chelicerata» (1955/1956). 1959 немесе 1960 жылдар шамасында, омыртқасыз жануарлардың тобы көбейгенде және олардың көлемі ұлғайғанда, сол кездегі ахуалдың толық еместігі анық болды. Сондықтан «Трактаттың» бірнеше жетекші редакторлары көзге түсетін олқылықтарды жою үшін ірі зерттеу бағдарламаларын бастады. Осының салдарынан, келесі томдар бастапқы форматын сақтай отырып, бір автордың жинағынан өздерінің ірі ғылыми жобаларына айнала бастады. Жаңа томдарда әр томға комитет пен бас редактор тағайындалды, ал басқа авторлар мен зерттеушілерге нақты бөлімдер берілді. Бұрын сипатталмаған мұражай коллекциялары зерттелді, кейде жаңа ірі таксономиялық отбасылар, тіпті қатарлар сипатталуы керек болды. Ақырында, омыртқасыз палеонтологияның әлдеқайда толық энциклопедиясын құратын ауысу қазбалары мен эволюциялық таралуға көбірек назар аударылды. Бірақ тіпті екінші томдық жинақта да әртүрлі таксондар классикалық Линнейлік тәсілмен сипатталды және ұйымдастырылды. Жақында жарық көрген томдарда биогеография, молекулалық филогенез, палеобиология және органикалық химия сияқты салалардағы жаңа жетістіктер мен жаңалықтармен қатар филогенетикалық және кладистік идеялар енгізіле бастады, сондықтан «Brachiopoda» трактатының (1997–2002) қазіргі басылымы кладистік жүйе бойынша жіктеледі, үш субфила және көптеген сыныптар бастапқы екі сыныпты – Articulata және Inarticulata – алмастырды. Осы жаңалықтардың нәтижесінде түзетулер енгізіліп, қосымша томдар жарық көрді. Тіпті бұрын қамтылған таксондар да кеңейтілді: «Cnidaria» (том F), «Brachiopoda» (том H) және «Trilobita» (том O) кітаптарының әрқайсысы бір кішкентай томнан үш үлкен томға дейін өсті. Ал 2006 жылы брахиоподтар туралы тағы бір том (бесінші том) жарық көрді. 2007 жылға дейін «Трактаттың» редакторы Канзас штатының Лоуренс қаласындағы Канзас университетінің Палеонтология институтында қызмет еткен Роджер Л. Кеслер болды. Қазіргі редакторы – Брюс С. Либерман. Бұрын жарық көрген барлық томдар қазір ашық қолжетімді.

Бұйымдардың орналасуы

Бастапқыдан бастап, Трактат томдарының сипаты Мур, Лаликер және Фишердің (1953) жазған классикалық Омыртқасыз палеонтологиясының үлгісін ұстанды және одан әрі дамытты. Олардың жолымен, Трактат әдеттегі мақалада (а) омыртқасыздардың әрбір тобының қазіргі кездегі өкілдерінің негізгі анатомиясын, (б) қазбалардың ерекше белгілерін, (с) терминдердің жан-жақты суреттелген сөздігін, (г) топтың эволюциялық тарихына қысқаша шолу, (е) әр геологиялық кезеңнің негізгі бөлімшелері (төменгі, орта және жоғарғы) деңгейінде жасалған стратиграфиялық диапазон кестесін қамтиды. Бұдан кейін (f) белгілі әрбір туыстың тізімі мен техникалық сипаттамасы, (g) географиялық таралуы (көбінесе континент бойынша, кейде ел бойынша) және (h) стратиграфиялық ауқымы келтіріледі. Одан кейін (i) бір немесе екі өкілді түр сызықты суреттермен (алғашқы томдарда) немесе қара-ақ фотосуреттермен (кейінгі томдарда) суреттеледі, олардың әрқайсысы сол туысқа сәйкес келтірілген әдебиетпен бірге беріледі. Сонымен қатар, әрбір Трактат мақаласына (j) дата, авторлық және таксондардың ғылыми тарихы кіреді. Бұған қоса, толық библиография және әдебиеттер тізімі де бар. Бұл ғана емес, соңғы томдар мен қайта қарауларда (l) жаңа қазбалар мен филогенетикалық жаңалықтар, (m) сандық және кладистік әдістердегі жетістіктер, (n) топтың геномын талдау, (o) оның молекулалық филогенезі және тағы басқалары да қамтылған.

Кіріспе (А) және субметазоан Protista (B, C & D)

А бөлімі. Кіріспе: Қазбалану (тафономия), биогеография және биостратиграфия. xxiii + 569 бет, 169 сурет, 1979 жыл. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ pdf нұсқасын мына жерден алуға болады. Б бөлімі. Protoctista / Protista, 1-том: Charophyta, 1-қосым том, 2005 жылғы нұсқасы мына жерде қолжетімді. B-ден D-ге дейінгі бөлімдер көбінесе бір жасушалы, ядролы тіршілік нысандарына қатысты, олар әдетте кремнийлі қабықтарының арқасында қазбаланған. "Protista" және "Protoctista" терминдері шамалы айырмашылыққа ие. (Б бөлімі. Protoctista / Protista, 1-том: Chrysomonadida, Coccolithophorida, Charophyta, Diatomacea және Pyrrhophyta. 2-қосым том дайындалуда). C бөлімі. Protista / Protoctista, 2-том: Саркодина, негізінен "Thecamoebians" және Foraminiferida, 1- және 2-қосым томдары, xxxi + 900 б., 653 сурет, 1964 жыл, мына жерде қолжетімді. D бөлімі. Protista / Protoctista, 3-том: Protozoa (негізінен радиолариялар және тинтенинналар), xii + 195 б., 92 сурет, 1954 жыл. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ мына жерде қолжетімді.

Археоциата және Порифера (E)

E бөлім. Archaeocyatha & Porifera, xviii + 122 б., 89 сурет, 1955. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осында қолжетімді. E бөлім – әктас және кремнийлі губка тәрізді жануарларға қатысты. E бөлім, қайта қаралуы. Археоциата, 1-том, xxx + 158 б., 107 сурет, 1972, осында қолжетімді. E бөлім, қайта қаралуы. Porifera, 2-том: Porifera-ға кіріспе, xxvii + 349 б., 135 сурет, 10 кесте, 2003 жыл, осында қолжетімді. E бөлім, қайта қаралуы. Porifera, 3-том: Demospongea, Hexactinellida, Heteractinida & Calcarea кластары, xxxi + 872 б., 506 сурет, 1 кесте, 2004 жыл, осында қолжетімді. E бөлім, қайта қаралуы. Porifera, 4 және 5-томдар: Гиперкалцификацияланған Porifera, Палеозой Stromatoporoidea & Archaeocyatha, liii + 1223 б., 665 сурет, 2015, осында қолжетімді.

Cnidaria немесе Coelenterata (F)

F бөлім. Coelenterata / Cnidaria, xvii + 498 б., 358 сурет, 1956 ж. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осында қолжетімді. F бөлімі кораллдар мен басқа да cnidaria-ны қамтиды. Coelenterata – қазіргі кезде екі жеке филумға бөлінген, Cnidaria және Ctenophora (шашақ денелілер) үшін қолданылмайтын ескі термин. F бөлім. Coelenterata / Cnidaria, 1-қосымша: Rugosa & Tabulata кораллдары, xl + 762 б., 462 сурет, 1981 ж., осында қолжетімді. (F бөлімі, қайта қаралуда. Cnidaria / Coelenterata: Scleractinia кораллдары – дайындалып жатқан том).

Бриозоалар (G)

Бөлiм G. Бриозоалар, xii + 253 б., 175 сурет, 1953. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осында қол жетімді. G бөлімі бриозоандар – колониялық жануарлар, сондай-ақ эктопрокттар немесе «мүк жануарлары» деп те аталады. G бөлімі, қайта қаралған. Bryozoa, 1-том: Кіріспе, Cystoporata қатары және Cryptostomata қатары, xxvi + 625 б., 295 сурет, 1983, осы жерде қол жетімді. (G бөлімі, қайта қаралған. Бриозоаның басқа да томдары дайындалуда).

Бракхиоподалар (H)

H бөлігі. 1 & 2 том, xxxii + 927 б., 746 сурет, 1965 ж. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осында қолжетімді. H бөлігі брахиоподтарға – қабықты жануарларға, соның ішінде тірі шам қабықтарына да қатысты. H бөлігі, қайта қаралуы. Brachiopoda, 1-том: Кіріспе, xx + 539 б., 417 сурет, 40 кесте, 1997 ж., осында қолжетімді. H бөлігі, қайта қаралуы. Brachiopoda, 2 және 3-томдар: Linguliformea, Craniiformea және Rhynchonelliformea субфилалары (1-бөлім: Chileta, Obolellata, Kutorginata, Strophomenata және Rhynochonellata кластары), xxx + 919 б., 616 сурет, 17 кесте, 2000 ж., мына жерден алуға болады. H бөлігі, қайта қаралуы. Brachiopoda, 4-том: Rhynchonelliformea субфиласы (2-бөлім: Pentamerida, Rhynchonellida, Atrypida және Athrydida қатарлары), ix + 768 б., 484 сурет, 3 кесте, 2002 / 2005 ж., осында қолжетімді. H бөлігі, қайта қаралуы. Brachiopoda, 5-том: Rhynchonelliformea субфиласы (3-бөлім: Spiriferida, Spiriferinida, Thecideida, Terebratulida және белгісіз қатарлары), xlvi + 631 б., 398 сурет, 2006 ж., осында қолжетімді. H бөлігі, қайта қаралуы. Brachiopoda, 6-том: Қосымша, l + 956 бет, 461 сурет (10-ы түсті), 38 кесте, 2007 ж., осында қолжетімді.

Молюскалар (I, J, K, L, M & N)

І бөлім: Молюскалар 1: Молюскалардың жалпы ерекшеліктері, Scaphopoda, Amphineura, Monoplacophora, Gastropoda жалпы ерекшеліктері, Archaeogastropoda, негізінен палеозойлық Caenogastropoda және Opisthobranchia), xxiii + 351 б., 216 сурет, 1960. Бастапқы том басылымнан шығып кетті. I және J бөліктері примитивті моллюскалар мен гастроподтар (мысалы, қабықтылар) туралы. (J бөлігі, Молюска 2: Палеозойлық гастроподтар томы дайындалуда). K. Молюскалар 3-бөлігі: Басқұйрықтылардың жалпы ерекшеліктері, Endoceratoidea, Actinoceratoidea, Nautiloidea және Bactritoidea, xxviii + 519 б., 361 сурет, 1964. Бастапқы том басылмай қалды, бірақ осында қол жетімді. K және L бөліктері сыртқы қабықшасы бар басқұйрықтылар, оның ішінде аммониттер мен Наутилус сияқты жануарлар туралы. (Қосымша K, қайта қаралып дайындалуда. Молюска 3: Nautiloidea томы дайындалуда). L. Молюскалар 4-бөлігі: Ammonoidea, xxii + 490 б., 558 сурет, 1957. Бастапқы том басылмай қалды, бірақ осында қол жетімді. L бөлімі, қайта қаралып дайындалуда. Mollusca 4, 2-том: Карбон және пермдік Ammonoidea (Goniatitida және Prolecanitida), xxix + 258 б., 139 сурет, 1 кесте, 2009, осында қол жетімді. L бөлімі, қайта қаралып дайындалуда. Mollusca 4, 4-том: Cretaceous Ammonoidea, xx + 362 б., 216 сурет, 1995 / 1996, бұл жерде қол жетімді. (L бөлімі, қайта қаралып дайындалуда. Молюскалар 4: Палеозойдан юраға дейінгі Ammonoidea – қосымша томдар дайындалуда). (M. Молюскалар 5-бөлігі: Coleoidea томы дайындалуда. M бөлігіне кальмарлар, сепидалар және жойылған белемноидтар сияқты Coleoidea (сыртқы қабықшасы жоқ басқұйрықтылар) кіреді). N. Молюскалар 6-бөлігі: Bivalvia, 1 және 2-томдар (3-тен), xxxvii + 952 б., 613 сурет, 1969. Бастапқы том басылмай қалды, бірақ осында қол жетімді. N бөлімі шаяндар, устрицалар, мидиялар және басқа да қабықты моллюскалар (пелециподтар) туралы. N. Молюскалар 6: Bivalvia, 3-том: Сорма, iv + 272 б., 153 сурет, 1971, мына жерден алуға болады.

Артроподалар (О, П, Q & R)

О бөлім. Артроподалар 1: Артроподалардың жалпы ерекшеліктері, Протартроподалар, Эуартроподалардың жалпы ерекшеліктері, Трилобитоморфалар, xix + 560 б., 415 сурет, 1959. Бастапқы том басылымнан түгелдей таусылып қалды, бірақ осында қолжетімді. О бөліміне буынтұқымдылардың алғашқы өкілдері, оның ішінде қайың құрттары (Onychophora), су аюлары (Tardigrada) және трилобиттер жатады. О бөлім, қайта қаралуда. Arthropoda 1, Volume 1: Trilobita: Introduction, Order Agnostida & Order Redlichiida, xxiv + 530 б., 309 сурет, 1997, мына жерден алуға болады. (Қайта қаралуда. О бөлім. Артропода 1: Трилобита – дайындықтап жатқан қосымша томдар). P бөлімі. Arthropoda 2: Chelicerata, Pycnogonida & Palaeoisopus, xvii + 181 б., 123 сурет, 1955 / 1956, осында қолжетімді. P бөлімі жойылған хелицераттарға, соның ішінде евриптеридтерге (теңіз шаяндары), шифосурандарға (аттабанды крабтар), пикногонидтерге (теңіз арандақтары) және арахнидтерге қатысты. Q бөлімі. Arthropoda 3: Қабықшалылар мен остракодалар, xxiii + 442 б., 334 сурет, 1961, осында қолжетімді. Q және R бөлімдері краб, лобстер, остракод сияқты қабықшалы жануарларға, сондай-ақ мириаподтарға (мыңаяқтар мен жұмырқалар) және гексаподтарға (мысалы, жәндіктерге) қатысты. (Қайта қаралуда. Q бөлімі. Артропода 3 – дайындықтап жатыр). R бөлімі. Arthropoda 4, 1 және 2 томдар: Crustacea (Ostracoda-ны қоспағанда), Myriapoda, & Hexapoda, xxxvi + 651 б., 397 сурет, 1969. Бастапқы том басылымнан түгелдей таусылып қалды, бірақ осында қолжетімді. R бөлімі. Arthropoda 4, 3 және 4 томдар: Hexapoda, xxii + 655 б., 265 сурет, 1992. Бастапқы том басылымнан түгелдей таусылып қалды, бірақ осында қолжетімді. (R бөлімі, қайта қаралуда. Артропода 4 – дайындықтап жатыр).

Эхинодерма (S, T & U)

S бөлігі. Эхинодермата 1, 1 және 2 томдар: Эхинодерматаның жалпы ерекшеліктері, гомалозоалар, кринозоалар (криноидтардан басқа), xxx + 650 б., 400 сурет, 1967 / 1968. Бастапқы том басылмай қалды, бірақ осында қол жетімді. S бөлігі – алғашқы тұнбалы эхинодермаларға қатысты. T бөлігі. Эхинодермата 2, 1-3 томдар: Crinoidea, xxxviii + 1,027 б., 619 сурет, 1978. Бастапқы том басылмай қалды, бірақ осында қол жетімді. T бөлігі – тірі теңіз қызғалдақтарын қоса, эхинодермалар тобы – криноидтарға қатысты. T бөлігі, қайта қарастырылған. Echinodermata 2, 3-том: Crinoidea, xxix + 261 б., 112 сурет, 2011, және ол осында қол жетімді. U бөлігі. Эхинодермата 3, 1 және 2 томдар: Астерозоандар және эхинозоандар, xxx + 695 б., 534 сурет, 1966 ж., және осында қол жетімді. U бөлігі астерозоандарға (теңіз жұлдыздары мен сынық жұлдыздарды қоса алғанда) және эхинозоандарға (теңіз кірпісі мен теңіз қияны қоса алғанда) қатысты.

Граптолитин (V)

V бөлім. Граптолитина, энтеропнеусталар және птеробранхиялар туралы бөлімдермен, xvii + 101 б., 72 сурет, 1955 ж. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осы жерде қолжетімді. V бөлімде жойылған граптолиттер, сондай-ақ басқа гемихордаттар туралы мәліметтер келтірілген. V бөлім, қайта қарастырылған. Граптолитина, энтеропнеусталар және птеробранхиялар бөлімдерімен, xxxii + 163 б., 109 сурет, 1970 / 1971 ж., және осы жерде қолжетімді. (V бөлім, қайта қарастырылған. Граптолитина – дайындалуда)

Miscellanea және Conodonta (W)

W-бөлік: Miscellanea: Конодонттар, белгісіз туыстығы бар коноидты қабықтар, құрттар, із қалдықтары, & problematica, xxv + 259 б., 153 сурет, 1962 ж., және осында қол жетімді. Әртүрлі омыртқасыздардың қазбалары, соның ішінде із қалдықтары мен конодонттар, бұл бастапқы омыртқалы жануарлар болуы мүмкін. W-бөлік, қайта қаралып дамытылған. Miscellanea: Із қалдықтары және problematica, xxi + 269 б., 110 сурет, 1975 ж. Бастапқы том қазірде басылмайды, бірақ осында қол жетімді. (W-бөлік, қайта қаралып дамытылған. Іздер фоссилі дайындалып жатыр) W-бөлік, Miscellanea, 2-қосымша: Conodonta, xxviii + 202 б., frontis., 122 сурет, 1981 ж., осында қол жетімді.