Кіріспе
Радула (/US/'/r//æ//dʒ//ʊ//l//ə/;: радулалар немесе радуласы) – моллюскалардың тамақтану үшін пайдаланатын, кейде тілмен салыстыратын анатомиялық құрылымы. Бұл – тамақ өңешқа бөлекеннен бұрын қырқып немесе кесіп алуға арналған, ұсақ тісті, хитинді лента. Радула – моллюскаларға тән ерекшелік, және екі жапырақшалы моллюскалардан басқа, барлық моллюскалар класында кездеседі, олар кішкентай организмдерді ауызға жеткізетін кірпікшелерді пайдаланады. Гастроподтар ішінде радула шөппен және етпен қоректенетін бұршақтар мен жұмырқұрттардың тамақтануында қолданылады. Радула лентасындағы тістердің (дентикулалардың) орналасуы түрлі топтарда айқын өзгешеліктерді көрсетеді. Гастроподтардың көне тектілерінің көпшілігінде радула тау жыныстары мен басқа да субстраттардан диатомдық және басқа микроскопиялық балдырларды қырқып алып, жайылуға пайдаланылады. Naticidae сияқты жыртқыш теңіз бұршақтары басқа моллюскалардың қабығын тесіп өту үшін радуланы және қышқылды секрецияны қолданады. Басқа жыртқыш теңіз бұршақтары, мысалы, Conidae, уланған гарпун ретінде арнайы радула тісін пайдаланады. Жер құрттарымен қоректенетін, өкпелі құрлық жұмырқұрттары, мысалы, көлеңке құрты, жер құрттарын ұстап, жеу үшін радуладағы созылған, өткір тістерін қолданады. Семіздіктер сияқты баспаяқты жыртқыштар радуланы жемді кесу үшін пайдаланады. "Радула" (латынша "кішкентай сырғытқыш") терминін енгізу 1847 жылға қарай Александр фон Миддендорфқа жатқызылады.
the plant genus
The radula (/US/'/r//æ//dʒ//ʊ//l//ə/; : radulae or radulas) is an anatomical structure used by mollusks for feeding, sometimes compared to a tongue. It is a minutely toothed, chitinous ribbon, which is typically used for scraping or cutting food before the food enters the esophagus. The radula is unique to the mollusks, and is found in every class of mollusk except the bivalves, which instead use cilia, waving filaments that bring minute organisms to the mouth. Within the gastropods, the radula is used in feeding by both herbivorous and carnivorous snails and slugs. The arrangement of teeth (denticles) on the radular ribbon varies considerably from one group to another. In most of the more ancient lineages of gastropods, the radula is used to graze, by scraping diatoms and other microscopic algae off rock surfaces and other substrates. Predatory marine snails such as the Naticidae use the radula plus an acidic secretion to bore through the shell of other mollusks. Other predatory marine snails, such as the Conidae, use a specialized radular tooth as a poisoned harpoon. Predatory pulmonate land slugs, such as the ghost slug, use elongated razor sharp teeth on the radula to seize and devour earthworms. Predatory cephalopods, such as squid, use the radula for cutting prey. The introduction of the term "radula" (Latin, "little scraper") is usually attributed to Alexander von Middendorff in 1847.
Құралымдары
Радуланың қалыпты құрылымы – ауыз қуысының төменгі жағындағы радулалық мембранаға бекітілген, екі жақты симметриялы, өзара ұқсас тіс қатарларынан тұрады. Кейбір түрлерде тістер мембранамен бірге иіліп, одонтофор арқылы жылғалыста қозғалады, ал басқа түрлерде тістер берік бекітілген, сонда бүкіл радулалық құрылым бірлік ретінде қозғалады.
Радулярлық мембрана
Иілгіш, нәзік радулярлық мембрана бір тіл немесе екіге бөлінген (екі бөлікті) болуы мүмкін.
Гиаллинді қалқан
Толығырақ мәлімет алу үшін Hyaline қалқанына қараңыз.
Одонтофор
Одонтофор – радиулярлық мембрананың астындағы сыртқа тартылатын, ет тәрізді тіл. Ол ағзаның созылуын және кері қайтуын бақылайды. Оны радиулярлық "жіптің" тартылатын шынжыр дөңгелегімен салыстыруға болады.
Икемділік
Радуляр тістер көбінесе қабырға бойына иіле алады. Бірақ пателлогастроподтарда тістер бұл қабілетін жойып, бекітілген. Тістер жиі көрші тістермен бірігіп, мозаика түзеді, және осы байланыс оларды радуляр лентадан шығаруды қиындатады.
Морфология
Радуланың морфологиясы қоректенумен байланысты. Дегенмен, ол әр түрге қатысты тұрақты емес; кейбір моллюскалар тамақ көздерінің көп болуына байланысты өздерінің радула тістерінің пішінін бейімдей алады. Ұштар тістер балдыр тінін жаюға ең қолайлы, ал егер қоректену әдеті беткейлерден эпифиттерді қабысуды қамтитын болса, кері тістер артық. Рипидоглоссан (төменде қараңыз) және шамалы дәрежеде таениглоссан радула түрлері аз күш жұмсалатын қоректену тәсілдеріне, кішкентай балдырларды тазалауға немесе жұмсақ түрлермен қоректенуге бейім; мұндай радулалары бар моллюскалар терілі немесе коралл балдырларын сирек жей алады. Ал докоглоссан гастропод радула полиплакофораларға ұқсас қоректенуге мүмкіндік береді, негізінен осы төзімді балдырлармен қоректенеді, бірақ микробалдырлар да осы радулалық типтегі түрлермен тұтынылады.
Ертедегі моллюскалар
Алғашқы нағыз радула ерте кембрий кезеңіне жатады, бірақ одан бұрынғы Эдиакаран кезеңінен табылған іздер Кимберелла ағзасының радуласымен қалдырылған деген болжам бар. 1974 жылы ерте кембрийден радиуса табылған, ол кварц матрицасындағы илменит минералының бөлшектерімен сақталған және қазіргі кефалопод Сепияның радуласына ұқсас еді. Дегенмен, кейіннен бұл Salterella деп қайта қарастырылды. [/Volborthella?] Солленогастерлердің, дернәсіл гастроподтардың және дернәсіл полиплакофоралардың радуляр тіс тістерінің екі бөліктен тұратын құрылысына сүйене отырып, ататек моллюскінің екі бөліктен тұратын радуласы болған деп болжанады (дегенмен радуляр мембрана екі бөліктен тұрмауы мүмкін).
Басқос жануарлар
Көптеген басқұрлы аяқтарда радиула және мүйізді хитинді тұмсық болады, бірақ радиула сегізқарғыштарда (осьминогтарда) азайып, спирулаларда жоқ. Басқұрлы аяқтардың радиуласы қазба жәдісінде сирек кездеседі: ол аммониттердің бес туысының біреуінде табылады, ал аммонит емес түрлерінде одан да сирек. Шындығында, ол палеозой дәуірінде аммонит емес үш таксоннан ғана белгілі: Мишелиноцерас, Палеокадмус және Соом тақтасынан (сланец) табылған аталмаған түр.
Солленгастерлерде
Соленогастер радуласы басқа моллюскалардың тістеріне ұқсас, бір жағынан тістер пайда болып, екінші жағынан түсіп жатады. Әр қатардағы тістердің пішіні бірдей және сыртқы жаққа қарай көлемі ұлғаяды. Әр қатарға бірнеше тіс орналасады; бұл сан көбінесе тұрақты, бірақ қатардан қатарға шамалы өзгерістерге ұшырайды; тіпті, уақыт өте келе тістер қатардың ортасына жаңа тістер қосылып немесе бар тістер бөлініп артуы мүмкін. Радуланың ерекше түрі ерекше мақсатымен байланысты: Falcidens тістерін субстратты қабылдаудың орнына, жемтікті ұстау үшін қысқыш ретінде пайдаланады.