Кіріспе
Теңіз шырыштар тұқымдасы Conidae, қазіргі кезде "конус тәрізді шырыштар" деп аталады, – Conoidea суперотбасындағы жыртқыш теңіз шырыштары, теңіз жұмсақ денелі моллюскаларының таксономиялық тұқымдасы (бұрынғы кіші тұқымдасы). Conoidea суперотбасының 2014 жылғы жіктелуі тек Conidae тұқымдасына жататын конус тәрізді шырыштарды ғана біріктіреді. Алдыңғы жіктелімдердің кейбіреулері конус тәрізді шырыштарды Coninae кіші тұқымдастығына жатқызған. 2015 жылғы наурыз айының мәліметтері бойынша Conidae тұқымдасына 1,3 см-ден 21,6 см-ге дейінгі ұзындығы бар 800-ден астам жазылған түрлер кіреді. 18 ғасырда Еуропада жұмыс істеген Карл Линней бұл тұқымдасқа қатысты әлі де жарамды деп есептелетін 30 түрді ғана білген. Бұл тұқымдасқа жататын шырыштар – күрделі жыртқыш жануарлар. Олар өздерінің өңделген тісшелерін және нейротоксиндері бар у безін пайдаланып, жемтіктерін аулап, қозғалысын шектейді; тісшелері шырыштің аузынан гарпун сияқты шашылады. Барлық конус тәрізді шырыштар улы және адамдарды "шағуға" қабілетті болғандықтан, тірі шырыштарды өте сақтап ұстау керек, немесе мүлдем ұстамаған дұрыс.
Conidae, with the current common name of "cone snails", is a taxonomic family (previously subfamily) of predatory sea snails, marine gastropod molluscs in the superfamily Conoidea. The 2014 classification of the superfamily Conoidea groups only cone snails in the family Conidae. Some previous classifications grouped the cone snails in a subfamily, Coninae. As of March 2015 Conidae contained over 800 recognized species, varying widely in size from lengths of 1.3 cm to 21.6 cm. Working in 18th century Europe, Carl Linnaeus knew of only 30 species that are still considered valid. The snails within this family are sophisticated predatory animals. They hunt and immobilize prey using a modified radular tooth along with a venom gland containing neurotoxins; the tooth is launched out of the snail's mouth in a harpoon like action. Because all cone snails are venomous and capable of "stinging" humans, live ones should be handled with great care or preferably not at all.
Шолу
1993 жылға дейін Conidae тұқымдасына тек Conus түрлері ғана кіретін. 1993 жылы Тейлор және авторлар тобы маңызды таксономиялық өзгерістер ұсынды: Conidae тұқымдасы бірнеше кіші тұқымдасқа бөлінді. Бұл кіші тұқымдастардың ішінде бұрын Turridae тұқымдасына жатқызылған көптеген кіші тұқымдастар болды, ал Conus түрлері Coninae кіші тұқымдасына көшірілді. 2009 және 2011 жылдары молекулалық филогенез негізінде (төменде қараңыз) жасалған тағы бір таксономиялық өзгеріс бұрын Turridae тұқымдасына жатқан кіші тұқымдастарды жеке тұқымдар деңгейіне көтерді. Осының нәтижесінде Conidae тұқымдасы тағы да тек дәстүрлі түрде осы тұқымға жататын түрлерді: конус қабықшалылардың түрлерін қамтыды.
2009, Текер және Тенорио
2009 жылы Джон К. Такер мен Мануэль Дж. Тенорио конус қабықшалары мен олардың туысқандастарының (өсу кезінде ішкі қабырғаларын сіңіретін) жіктеу жүйесін ұсынды. Бұл анатомиялық белгілердің кладистикалық талдауына негізделген, оның ішінде радуляр тісі, морфологиясы (яғни қабықша белгілері), сондай-ақ алдыңғы молекулалық филогенез зерттеулерінің талдауы, олардың барлығы филогенетикалық ағаштар құру үшін қолданылды. Такер мен Тенорио өз филогенезінде конус түрлерінің әртүрлі кладтардағы жақын қарым-қатынасын атап өтті, бұл олар ұсынған отбасылар мен туыстарға сәйкес келді; бұл сондай-ақ Пуилландр және басқалар жүргізген бұрынғы молекулалық зерттеулердің нәтижелерімен де сәйкес келді. Clathurellinae үш отбасыға бөлінді: Borsoniidae (Turridae түрлерін де қамтиды), Mitromorphidae және Clathurellidae (бұрын барлығы Turridae отбасында болған). ), Конидтердегі жұмыстар жалғасуда.
2009, 2011, Tucker & Tenorio, Bouchet және басқалардан шыққан тұқымдар тізімі
Бұл J. K. Tucker & M. J. Tenorio (2009) және Bouchet et al. (2011) бойынша Conidae тұқымдастығында қазіргі кезде кездесетін, ресми түрде танылған туыстардың тізімі.
Палеонтология
Конидтердің ең көне белгілі қазба қалдықтары 55 миллион жыл бұрынғы төменгі эоцен кезеңінен табылған. Нуклеотидтік тізбектерді талдау нәтижесінде, Conidae тұқымдасының барлық қазіргі түрі шамамен 33 миллион жыл бұрын екі тармаққа бөлінгенін көрсетеді. Бір тармаққа Шығыс Тынық мұхиты және Батыс Атлантика аймақтарындағы түрлердің көп бөлігі кіреді, бұл аймақтар Панама мойыны пайда болғанға дейін, үш миллион жылдан кем уақыт бұрын Орталық Америка теңіз жолы арқылы байланысты болған. Екінші тармаққа 21-24 миллион жыл бұрын Нео-Тетис теңізі арқылы байланысты болған Шығыс Атлантика және Үнді-Тынық мұхиттары аймақтарындағы түрлердің көп бөлігі кіреді.
Конуслы шаяндардың уының сипаттамасы және биотехнология
Шамамен 30 адам түйеқұйрық шаяндардың салдарынан қаза тапқан. Адамдар аз ғана ауырсыну сезеді, себебі удың құрамында анальгетикалық компонент бар. Кейбір түрлері адамды беседен кем минут ішінде өлтіре алады, сондықтан оларды «сигарет қарлығашы» деп атайды, себебі адамның өлер алдында бір темекі шегуге ғана уақыты жетеді деген сенім бар. Түйеқұйрық шаяндар көкжауын терісінен өткір инеге ұқсайтын, арқан тәрізді тістерімен тесіп өте алады. Әдетте, түйеқұйрық шаяндар (соның ішінде Conoidea суперотбасының көптеген түрлері) жемтігін жұтудан бұрын оны қозғалтқысыз ету үшін уын пайдаланады. Уыт пептидтердің қоспасынан тұрады, олар конопептидтер деп аталады. Уыттың құрамында әдетте 10-дан 30-ға дейін аминқышқылдары болады, бірақ кейбір түрлерінде 60-қа дейін жетеді. Әрбір түйеқұйрық шаянның уында 200-ге жуық фармакологиялық белсенді компонент болуы мүмкін. Түйеқұйрық шаянның әр түрі өзіне тән уын өндіреді деп есептелетіндіктен, 50 000-нан астам конопептидтер кездеседі деп саналады. Түйеқұйрық шаян уының емдік қасиеттеріне байланысты биотехнологтар мен фармацевттердің қызығушылығын тудырды. Қатты фазалық пептид синтезі арқылы синтетикалық конопептидтерді өндіру жұмыстары басталды. Conus magus түрінен алынған W конопептиді Prialt анальгетикалық дәрісінің негізі болып табылады, бұл препараттың күші морфиннен 1000 есе артық деп айтылады және белгілі жағдайларда соңғы шара ретінде қолданылады. Конопептидтер сонымен қатар эпилепсияға қарсы препараттар ретінде де зерттелуде, және инсульт немесе бас жарақатынан кейін жүйке жасушаларының өлімін тоқтатуға көмектесу үшін де қарастырылуда. Конопептидтер омыртқа миының зақымдануынан туындаған спазмдарды басуға да көмектесе алады, сондай-ақ өкпедегі ұсақ жасушалы карциномаларды диагностикалау және емдеуде пайдалы болуы мүмкін. Түйеқұйрық шаяндар мен олардың уына қатысты биотехнология медициналық жаңалықтарға үміт береді; зерттеуге 50 000-нан астам конопептидтер бар, сондықтан мүмкіндіктер көп.