Кіріспе

Тегі
осы тегі бар адамдардың тізімі

Смит – Англияда пайда болған кәсіби тегі. Бұл тегі Ұлыбритания, АҚШ, Австралия, Канада және Жаңа Зеландияда ең көп кездесетін тегі, ал Ирландия Республикасында – бесінші ең көп кездесетін тегі. Америка Құрама Штаттарында Смит тегі ағылшын, шотланд және ирланд тегінен шыққандардың арасында кең таралған, сонымен қатар афроамерикандықтардың арасында да жиі кездеседі. Мұның себебі африкалық құлдарға қожайындарының тегі берілген болуы мүмкін, немесе бұл кәсіби тег болуы мүмкін, себебі кейбір оңтүстік афроамерикандықтары өздерінің немесе әкелерінің кәсібін көрсету үшін осы тегті алған. 2010 жылғы халық санауы бойынша 2 442 977 америкалық Смит тегін бөліседі, ал 2006 жылы Ұлыбританияда 500 000-нан астам адам осы тегті ұстанған. 20 ғасырдың басында Англияда бұл тег соншалықты кең таралған болатын, осыған байланысты: "Англияның барлық ауылдарында – солтүстігінде, оңтүстігінде, шығысында және батысында кездеседі" деген мәлімдеме жасалды; ал (Еуропалық) континентте (әртүрлі формаларда) "Еуропаның көптеген елдерінде кең таралған" деуге жеткілікті себеп болды.

Этимологиясы мен тарихы

Атауы Smith сөзінен шыққан, ол smið немесе smiþ сөзінен туындаған, бұл көне ағылшын тілінде металлмен жұмыс істейтін адамды білдіретін термин. Бұл сөз smitan сөзімен байланысты, ол көне ағылшын тіліндегі smite сөзінің түрі, яғни «соғу» деген мағынаны білдіреді (17 ғасырдың басындағы Библиялық ағылшын тілінде: «to smite» = соғу). Көне ағылшын сөзі smiþ протогерман сөзі smiþaz-дан шыққан. Smithy сөзі көне ағылшын сөзі smiðē-ден, ал ол протогерман сөзі smiðjon-нан туындаған. Смит тегінің кәсіби аты ретінде қолданылуы англосаксон дәуіріне дейін барып жетеді, сол кезде тегтер мұраға берілмейтін еді: Солтүстік-Шығыс Англияның Дарем графтығынан Эцкеард Смит 975 жылы тіркелген. Көп тараған қате пікір бойынша, 20 ғасырдың басында АҚШ-қа көптеген иммигранттар келгенде, Эллис аралындағы мемлекеттік қызметкерлер олардың кіруін тіркеу кезінде, егер иммигранттың тегі тым ұзын немесе жазуы, айтуы қиын болса, кейде кездейсоқ жаңа тег тағайындаған. Мұндай мәлімдемелер шамадан тыс болғанымен, көптеген иммигранттар американдық өмірін «американдық» есімдермен бастауды қалаған, әсіресе туған есімдерінің ағылшынша нұсқаларын таңдаған. Мысалы, неміс Schmidt соғыс жылдарында ғана емес, бейбіт уақытта да жиі Смит деп аударылған, ал поляк Kowalski де Смит болып өзгерген.

Вариациялар

Смит тегінің түрлері де кеңінен таралған. Оларға ағылшын тіліндегі есімнің әртүрлі жазылулары және басқа тілдердегі нұсқалары кіреді.

Ағылшынша нұсқалары

Смит есімінің көптеген түрлерінің шығу тегі туралы пікірталас бар. Кейде есімнің соңына «е» әрпінің қосылуы сәндік әрекет деп есептеледі, бірақ бұл «smithy» сөзін жазуға талпыну немесе орта ағылшын тіліндегі «smith» сөзінің сипаттауыш түрі болуы мүмкін, ол кәсібіне емес, тұрған жеріне қарай тегін анықтау үшін қолданылған (яғни, ұстахананың жанында немесе ішінде тұратын адам үшін). Сол сияқты, «Smyth» немесе «Smythe» есімдеріндегі «i» әрпінің «y» әрпімен алмастырылуы да көбінесе сәндік әрекет деп саналады, бірақ бұл бастапқыда қара әріптермен жазылған мәтінді оқудың қиындығынан туындаған болуы мүмкін, онда «Smith» сөзі «Snuth» немесе «Simth» сияқты көрінетін. Басқа түрлері кәсіптің мамандануына назар аударады; мысалы, «Blacksmith» (темірмен жұмыс істегендер), «Whitesmith» (қалайымен жұмыс істегендер) және одан да түсінікті «Tinsmith», «Brownsmith» және «Redsmith» (мыспен жұмыс істегендер) – «Coppersmith» және «Greensmith» (мыс тотыққанда жасыл түске енеді), «Silversmith» және «Goldsmith» – сондай-ақ өндірілген тауарларға негізделгендер, мысалы, «Hammersmith», «Bladesmith», «Naismith» (шеге жасаушы), «Arrowsmith», ол кейін «Arsmith» деп қысқартылды немесе «Shoesmith» (жылқының аяқ киіміне сілтеме). «Wildsmith» болса, «wheelsmith» сөзінің бұрмалануы.

Ата-аналық тектің атауын соңына «son» қосымшасын тіркеу арқылы, есімнің иесі бастапқы иесінің баласы екенін көрсету дәстүрі «Smithson» және «Smisson» тегінің пайда болуына әкелді. Тарихи тұрғыдан алғанда, «Smitty» – «Smith» тегі бар адамға берілген жиі қолданылатын лақап есім; кейбір жағдайларда бұл қолданыс «Smitty» тегі ретінде қалыптасқан.

Басқа тілдер

Күллі әлемде ұсталар мен теміршілерге қатысты тегіс есімдер кездеседі. Қажет болған жағдайда транслитерациялар жақшалар ішінде *курсив* түрінде, ал бейімделулер (мысалы, ағылшынша немесе французша) [жақшалар ішінде] беріледі. Атау белгілі бір тілде қолданылып, екінші тілден алынған болса, оның қысқаша этимологиясы да көрсетіледі.