Кіріспе

Махараштра штатындағы муниципалитет, Үндістан

Тарих

Бид – орта ғасырлық дәуірден бастау алған тарихи қала. Оның ерте тарихы бұйырмаған. Тарихшылар археологиялық қалдықтарға сүйене отырып, қала Девагири (Даулатабад) Ядава әулетінің билеушілері (1173–1317) тарапынан негізделген болуы мүмкін деп болжайды. Кейін Бидті Британдық Үндістан кезеңінде Низамдар басқарды. 1948 жылдың қыркүйегінде өткен "Поло" операциясы – бұл Хайдарабадқа жасалған "Полициялық әрекеттің" кодолық атауы. Бұл әскери операция барысында Үндістан қарулы күштері Хайдарабад мемлекетіне басып кіріп, оның Низамын құлатып, мемлекетті Үндістанға қосып алды. Бид 1956 жылға дейін қосылған Хайдарабад мемлекетінің құрамында болды, содан кейін Бомбей президенттігіне енгізілді. 1960 жылдың 1 мамырында тілдік принцип бойынша Махараштра штаты құрылды, ал маратхи және мұсылман халқы басым Бид ауданы Махараштраның бір бөлігіне айналды.

Құрылтай және атауы

Бидтің ерте тарихы белгісіз, оның негізі мен ерте тарихы туралы тарихи мәліметтерде қайшылықтар бар. Аңыз бойынша, Бид Пандалар мен Курустар дәуірінде Дургавати ретінде мекендеген. Кейіннен оның аты Бални болып өзгертілді. Викрамадитьяның қарындасы Чампавати оны басып алып, Чампаватинагар деп атады. Содан кейін қала Чалукия, Раштракута және Ядава әулеттерінің билігіне көшіп, мұсылман үкіметіне бағынды. Дегенмен, кейбір ғалымдар оның Девагири (Даулатабад) Ядава билеушілері тарапынан құрылған болуы мүмкін дейді. «Тарих-и Бир» (Бид тарихы) Мұхаммед бин Туғлуқтың қаланың ішінде және айналасында бекініс және бірнеше құдықтар салғаннан кейін оны Бир (араб тілінде بئر – «құдық») деп атағанын айтады. Қаланың жер асты сулары мол болғандықтан, құдықтар қазылғанда су бірнеше метр тереңдікте табылды. Соңғы уақыттарға дейін қалада көптеген құдықтар болды. Сумен жабдықтаудың қазіргі заманауи жүйесіне байланысты олардың маңызы азайды, сондықтан көпшілігі толтырылды. Қазіргі Бид атауы қалай пайда болғаны белгісіз. Кем дегенде екі түрлі дәстүр бар. Бірінші дәстүр бойынша, аудан Балағат тауларының етегінде орналасқандықтан, ол ойыс сияқты көрінеді, сондықтан оны Бил (маратхи тілінде «ойыс») деп атаған, ол уақыт өте Бідке айналды. Екінші дәстүрге сәйкес, ежелгі Үндістанның Явана (яван) билеушісі суды өте аз тереңдікте тапқаннан кейін оны Бхир (парсы тілінде ٻھېڔ – «су») деп атаған. Мүмкін, осы дәстүрде Мұхаммед бин Туғлуқ Явана билеушісі ретінде еске алынған болуы мүмкін. Мұсылмандар Деканды ғасырлар бойы биледі және барлық мұсылман билеушілерінің дерлік парсы тілі сарай тілі болды. Араб тіліндегі «бир» сөзі үнді акцентімен ақырында «бир» деп айтылып, халық оны парсы тілі деп жаңылысқан. Тәуелсіздік алғаннан кейін қала ресми құжаттарда «Бир» және «Бхир» деп аталды.

Мифологияда

Аңыз бойынша, Ланканың (Шри-Ланка) демон патшасы Равана Ситаны (хинд тәңірі Раманың әйелі) ұрлап алып, Ланкаға алып бара жатқанда, Джатайу (бүркіт) оны тоқтатуға тырысты. Равана оның қанатын кесіп, жараланған Джатайу жерге құлады. Рама сүйікті әйелін іздеп сол жерге келгенде, Джатайу оған барлық оқиғаны айтып, қайтыс болды. Оның қайтыс болған жері Бид қаласында деп есептеледі және сол жерде Жаташанкар ғибадатханасы тұр. Ғалымдардың пікірінше, оны Девагиридің Ядавалары салған болуы мүмкін. Тұғлақ тісінің мазары қаланың оңтүстігіне қарай 13 шақырым қашықтықтағы Карджани ауылының жанындағы төбеде құлауға айналды. Тұғлақ империясының билеушілерінің бірі Джуна хан Бидте ұзақ уақыт тұрып, билік еткендердің игілігі үшін көптеген реформалар жасады. Ол Бенсура өзенінің бағытын батыстан шығысқа бұрып, қаланың айналасына қорғаныс қабырғасын тұрғызды. Осыған дейін қала мұндай қорғауға ие болған жоқ және ол өзеннің шығыс жағасында орналасқан. Содан кейін халықтың көп бөлігі батысқа көшті. Низамдар Үндістандағы Британ империясының одақтастары болды. 19 және 20 ғасырлардағы тәуелсіздік үшін жалпыұлттық қозғалыс кезінде олар азаттық күрескерлерінің күшпен таратып жатқан ұлтшылдық сезімдерін басуға тырысты. Хайдарабад мемлекетінің ұлтшылдары Низамның Британ империясымен достығына наразы болды. Бид – 1818 жылы Маратвада аймағында азаттық күресі алғаш рет басталған жер. 1818 жылы Низам Сикандар Жахтың (1803–1829) билігі кезінде Дхармаджи Пратап Рао басшылығымен Бидте алғашқы көтеріліс болды. Низам британдық лейтенант Джон Сазерленд басқаратын Набаб Муртаза Яр Чангтың жасағын жіберді. Көтерілісшілердің басшысы мен оның інісі тұтқындалды және Бидтегі ұзақ созылған көтеріліс қозғалысы аяқталды.

1858 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1858 жылы тағы бір көтеріліс болды, бірақ барлық көтерілісшілер тұтқындалды. Осыдан кейін британ үкіметіне қарсы көптеген ұсақ-көлкі қарсылықтар болды, бірақ олардың бәрі күшпен басылды. 1898 жылы Баба Сахаб, әйгілі Рао Сахаб Дешпанде басқарып, ірі көтеріліс ұйымдастырылды. Бұл қозғалыстың маңызды басшылары Бед брахмандары болды, сондай-ақ полиция және сот жүйесіндегі Дешаста брахмандары да қозғалысты қолдады. Бірақ қысқа шайқастан кейін көтерілісшілер тұтқындалды және қозғалыс тоқтатылды. Дегенмен, қарсылық сезімін жою мүмкін болмады, сондықтан Свами Рамананд Тирт басшылығымен Маратвада және штат аумағында түрлі қозғалыстар жалғасты. Тәуелсіздік алғаннан кейін Мир Осман Әли Хан Үндістанға қосылуға ықыласын білдірмеді. Соңында, 1948 жылдың 12 қыркүйегінде "Поло" әскери операциясы басталды, және Низамның әскері аз қарсылық көрсеткендіктен, штат алты күн ішінде оңай басып алынды. "Поло" операциясы салыстырмалы түрде аз шығынға әкелсе де, одан кейінгі қауымдық қырғын одан да ауыр болды. Бид штаттағы ең көп зардап шеккен сегіз ауданның бірі болды. Жағдай сабасылғаннан кейін, Үндістан үкіметінің өкілдері қалаға барып, орталыққа есеп берді. Ресми "Сандарлал" есебіне сәйкес, штат бойынша 27 000–40 000 мұсылман қаза тапты. Есепте мұсылман әйелдері мен қыздарын ұрлау және зорлау, тонау, өрт қою, мешіттерді қирату, дін аударуға мәжбүрлеу, үйлер мен жерлерді тартып алу сияқты қорқынышты қылмыстар туралы айтылған. Бірақ кейбір ресми емес мәліметтерде қаза тапқандардың саны 50 мыңға жетеді, ал кейбіреулері тіпті бірнеше жүз мыңға дейін жетеді деп мәлімдейді. Әскери операциядан кейін көп ұзамай халықтың басым көпшілігі Үндістанға қосылуға дауыс берген плебисцит өтті. 1948 жылы және одан кейін көптеген мұсылмандар Пәкістанға көшіп кетті. Қала қазіргі Үндістанда бірнеше рет қауымдық жанжалдардың куәсі болды. 1949 жылы қала мен жақын ауылдарға сумен қамтамасыз ету үшін Бендзура жобасы іске қосылды. Жоба 1956 жылы аяқталды. 1952 жылы Біріккен Хайдарабад штатының құрамында Бид Нагар Палика (Муниципалдық кеңес) құрылды. 1962 жылы, Махараштра штаты құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, барлық жергілікті органдар таратылып, Бид аудандық кеңесі құрылды. Қаланың кейбір жерлерінде өзен тар және ағынға ұқсайды. Өзеннің бедері толқынды жер бедеріне байланысты, ауа райы нашарлағанда күшті су тасқынына себеп болады. Су тасқыны қала тарихында мүлік пен адам өміріне көптеген зиян келтірді, соңғы рет 1989 жылдың 23 шілдесінде қаладағы үш елді мекенді су басу нәтижесінде көптеген адамдар қаза тапты немесе жоғалып кетті, ал мүлікке миллиондаған рупиялық зиян келді. 2000 жылы Үндістан Стандарттар Бюросы жаңартқан сейсмикалық қауіп картасына сәйкес, Бид Үндістандағы сейсмикалық қауіпті III аймаққа жатады. Бұл жаңартудан бұрын қала I аймақта болған. Бид Мумбайдан 400 шақырым қашықтықта орналасқан.

Климат

Қаланың жартылай құрғақ, ыстық және құрғақ климаты бар, ол негізінен үш маусымнан тұрады. Жаз ұзаққа созылады, ақпанның ортасынан маусымға дейін шамамен бес айға дейін. Жазғы температура 31 °C (87.8 °F) – 40 °C (104 °F) аралығында (1997 жылғы орташа көрсеткіш). Дегенмен, кейде жаздың шілде айында 40 °C-тан да жоғары температура тіркеледі. Мамыр айы – жылдың ең ыстық айы, күндізгі орташа температурасы 42 °C (107.6 °F). Қыс қысқа, температурасы 12 °C (53.6 °F) – 20 °C (68 °F) аралығында. Желтоқсан – жылдың ең суық айы. Сирек жағдайларда, солтүстіктен келген суық желдің әсерінен температура 3 °C (37.4 °F) немесе 4 °C (39.2 °F) дейін төмендеуі мүмкін. Қыстағы салыстырмалы ылғалдылық ең төмен болады, ал желтоқсан – жылдың ең құрғақ айы, ондағы салыстырмалы ылғалдылық 30%-ға дейін төмендейді. Жаңбырлар сирек жауады және тек маусымның ортасынан қыркүйекке дейінгі муссон кезеңінде ғана болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 66.6 см (26.22 дюйм). Жыл ішіндегі жаңбырлы күндердің орташа саны 41. Қыркүйек айында жауын-шашын мөлшері ең көп болады, ал шілдеде жаңбырлы күндердің саны ең көп. 24 сағат ішіндегі ең көп жауын-шашын мөлшері (19.18 см) 1887 жылдың 17 тамызында тіркелген. Бид қаласының климаты Пуна қаласының климатымен салыстыруға болады. Бидте жаңбыр аз жауады, себебі ол жаңбыр көлеңкесінде орналасқан аймақта жатыр.

Мәдениет

Қалада кинотеатрлар мен шағын, көбінесе күтілмейтін бақтан басқа қоғамдық орындар жоқ. Бірнеше жыл бұрын жеті кинотеатр болған, бірақ 2018 жылы қазір тек екеуі ғана қалды: атап айтқанда, "Аша" және "Сантошимата". 1969 жылға дейін қалалық кеңес екі саябақты күтіп ұстаған. Сумен жабдықтау және көлік инфрақұрылымын дұрыс ұйымдастырмау салдарынан, бұл жариялау ешқандай нәтиже бермеді. Экономикалық дамудың қалыптасуына табиғи ресурстардың жетіспеуі, жиі кездесетін құрғақшылықтар, жеткілікті көлік инфрақұрылымының болмауы және сыбайлас жемқорлық себеп болып табылады.

Денсаулық

1994 жылдың тамызында Бед қаласы Бубондық оба індетінің туындауына байланысты халықаралық жаңалықтарда кеңінен таралды. Алайда, кейбір зерттеушілерге бұл жерде анықталған ауру обаға ұқсағанмен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) критерийлеріне сәйкес растала алмады.

БАҚ және байланыс

Қаладан оннан астам маратхи және екі урду тіліндегі күнделікті газет шығарылады. «Бид репортері» (газет), «Чампавати Патра», «Лок Прашна», «Локаша», «Паршв Бхуми» және «Зунжар Нета» – ірі маратхи газеттері. «Alhilal Times» – жалғыз урду газеті. Маратхи, урду, хинди және ағылшын тілдеріндегі күнделікті газеттер, соның ішінде Үндістанның түрлі қалаларынан шығатын ұлттық газеттер де қалада оқырмандары бар. Қалада журналдар шығарылмайды, бірақ барлық ірі ұлттық журналдардың оқырмандары жетерлік. «Бхарат Санчар Нигам Лимитед» (BSNL) мемлекеттік телефон операторының 15 мыңнан астам абоненты бар. Олар кеңжолақты интернет желісін де енгізді. Бірқатар әуесқойлар жергілікті «Beed News» кабельдік арнасын ашты. Ол жергілікті жаңалықтарды көрсетеді және қалған уақытта фильмдер трансляциялайды. «Бүкіл Үндістан радиосы» Беед, FM 102.9 МГц жиілігінде жаңалықтар, кино және халық музыкасын, «Вивидх Бхарти» бағдарламаларын, сондай-ақ ауыл шаруашылығы және денсаулық сақтау тақырыбындағы бағдарламаларды эфирге береді.