Кіріспе

Американдық комедиялық дуэт Мартин мен Льюис – әнші Дин Мартин мен комик Джерри Льюистен құралған американдық дуэт. Олар 1945 жылы танысып, 1946 жылғы 25 шілдеде Атлантик-Ситидің 500 клубында алғашқы өнер көрсетулерін жасады; дуэт нақты он жыл бойы бірге жұмыс істеді. Бірге жұмыс істемес бұрын Мартин түнгі клубтарда әнші болған, ал Льюис жазбаға сәйкес ерінмен қимылдап комедиялық номерлер қойған. Олар түнгі клубтарда, содан кейін 1949 жылдан бастап радиода өнер көрсетті. Кейін теледидар мен киноға қатысты. Радиодағы алғашқы жылдары олар Мартин мен Льюис атымен танымал болды, бірақ одан кейін Дин Мартин мен Джерри Льюис есімдерімен үлкен даңққа ие болды. Бұл толық есімдер оларға дуэттен бөлінгеннен кейін жеке мансаптарын сәтті бастауға көмектесті.

Түнгі клубтардың орындаушылары

1944 жылы Дин Мартин Нью-Йорктегі Glass Hat клубында жас Джерри Льюиспен танысты, екеуі де сол жерде өнер көрсетіп жүрген болатын. Мартин мен Льюис 1946 жылғы 25 шілдеде Атлантик-Ситидің 500 клубында алғашқы рет сахнаға шықты, ол кезде Льюис клуб иесіне Мартин қолжетімсіз болған әншінің орнына жақсы тағайындалғанын ұсынды. Дуэт жақсы қабылдамады. Клуб иесі Скинни Д'Амато, егер қойылым жақсармаса, олардың келісімшарттарын тоқтатумен қорқытты. Мартин мен Льюис жазбаша әзілдерден бас тартып, импровизациялауды бастады. Мартин ән салды, ал Льюис официант киімін киіп, тарелкаларды сындырып, Мартиннің әндерін бұзып, клубтың қалыпты тәртібін күлкіге айналдырды. Олар клоунадалық әрекеттер жасап, водевиль әзілдерін үлкен шумен орындады. 500 клубындағы олардың табысы Шығыс жағалауында жоғары төленген көптеген шараларға әкелді, соңынан Нью-Йорктегі Копакабана клубында өнер көрсетуге дейін жетті. Олардың қойылымындағы ең қызықты сәттердің бірі – Льюис Мартин ән салғанда оны үзе бастап, оған кедергі келтірді, нәтижесінде екеуі сахнада бір-бірін қуалауға бекінді.

Радио, теледидар және кино

1948 жылдан 1953 жылға дейін NBC радиосында «Мартин мен Льюис шоуы» сериясы эфирге берілді. Мартин мен Льюис 1948 жылдың маусымында Эд Салливанның «Toast of the Town» шоуының бірінші эпизодында басты рөлде ойнады, бірақ олар 1946 жылдың мамырынан 1947 жылдың наурызына дейін көрсетілген алғашқы телешоу «Hour Glass» арқылы да теледидарда пайда болған болуы мүмкін, олар екеуі ресми түрде жұптасқан кезде. 1948 жылдың 3 және 10 қазанында команда NBC телеарнасының тікелей эфирдегі «Келіңіздер!» шоуының алғашқы екі эпизодында ойнады. 1949 жылдың 3 сәуірінде олар NBC телеарнасында қонақ Боб Хоуппен бірге «Мартин мен Льюис» радиошоуының телеверсиясында дебют жасады. Льюис жас комедия жазушылары Норман Лир мен Эд Симмонсты олардың өнерін жақсарту үшін жалдады. 1950 жылы Лир мен Симмонс Мартин мен Льюис үшін негізгі жазушыларға айналды. Сондай-ақ 1949 жылы Мартин мен Льюис «My Friend Irma» фильміне комедиялық рөлдерге Paramount Pictures продюсері Хэл Уоллиспен келісім шарт жасасты. Мартин өмір бойы ұнатпаған Нью-Йорк қаласынан шығып, қатты қуанды, сонымен қатар биік ғимараттарды ұнатпады. Мартин клаустрофобиясынан лифтке мінбеді. Ол биік ғимараттардың бірнеше қабаттарына көтерілуді немесе жоғары қабатқа бару үшін лифтпен жүруді ұнатпады. Тіпті Манхэттендегі биік ғимараттағы пәтерді жалға алуға мүмкіндік алғанда да, ол үшінші қабаттағы пәтерді таңдады. Ол Лос-Анджелесті және онда биік ғимараттардың азын ұнатты. Олардың агенті Эбби Грешлер олар үшін Голливудтың ең жақсы келісімдерін жасады. Олар Уоллиспен бірге түсірген фильмдері үшін 75 000 доллар алды, бұл 1940 жылдары лайықты киножалақы болды. Мартин мен Льюис жылына бір фильм түсіруге құқылы болды, оны олар өздерінің «York Productions» компаниясы арқылы бірлесіп өндірді. Олардың алғашқы басты рөлді атқарған фильмі – тәуелсіз өндірілген «Армиямен соғыста» (1950). Сондай-ақ, олар өздерінің клубтарын, радио мен теледидардағы өнер көрсетулерін, сондай-ақ жазба келісімшарттарын толық бақылай алды. Бұл Мартин мен Льюиске миллиондаған доллар табыс әкелді. Олар 1950 жылдары NBC-дің «Colgate Comedy Hour» бағдарламасында үнемі қатысып тұрды. Олардың комедиялық сағаттық шоулары Дик Стабильдің биг-бэндымен, қазіргі фильмдер мен телешоулардың слэпстик немесе сатирасы бар скетч комедиясымен, Мартиннің жеке әндерімен және Льюистің жеке пантомималарымен, физикалық нөмірлерімен немесе оркестрді дирижерлік етуімен бірге болды. Мартин мен Льюис кейде кейіпкерлердің рөлінен шығып, импровизация жасап, «төртінші қабырғаны» бұзатын. Бұл ерте телешоу олардың бүкіл елде танымал болуына себеп болды. Бұрын да көптеген табысты актерлік дуэттер болғанмен, Мартин мен Льюис жаңа үлгідегі дуэт болды. Екеуі де талантты әртістер еді, бірақ сахнада да, сахнадан тыс жерде де жақсы достар болғандықтан, олардың өнері жаңа деңгейге көтерілді. Кейінірек Льюис олардың табысының себебін былай түсіндірді: Диннің жанкүйерлері кімдер еді? Ерлер, әйелдер, итальяндықтар. Джерридің жанкүйерлері кімдер еді? Әйелдер, еврейлер, балалар. Мартин мен Льюистің жанкүйерлері кімдер еді? Барлығы. Льюис теледидарда болса немесе Мартин ән айтса, оған мән бермейтін жанкүйерлер де болды. Себебі Дин ән айтса, ол Мартин мен Льюис еді. Джерри есінен таныса, ол Мартин мен Льюис еді. Мартин мен Льюис 50-жылдардың басында Америкадағы ең танымал дуэт болды, сонымен қатар 1951 жылы «Life» журналында жарияланған мақалада шоу-бизнестегі ең көп жалақы алатын актерлер деп аталды. Дуэт ең сәтті кинотурнесін өткізген кезде танымал болды. Тур өте сәтті болды, көрермендер өз орындарынан тұрмады, сондықтан Мартин мен Льюис өрт сөндіру баспалдақтарында немесе киім кию бөлмесінің терезелерінен «тегін шоулар» көрсетуді бастады, олар сыйлық алуға үміттенген жанкүйерлермен көшелерді толтырды – шляпа, аяқ киім, мүмкін автограф. Алайда, жылдамдық пен қысым көп ұзамай өз әсерін тигізді. Мартин көбінесе алғыссыздықпен қаралатын «түзу» рөлді атқарды, ал оның ән айтуы әлі де кейінгі жылдары оның ерекше стиліне айналмаған еді. Сыншылар Льюисті мақтады, және олар Мартиннің оған болатын ең жақсы серіктес екенін мойындағанмен, олардың көпшілігі Льюисті команданың нағыз таланты деп атап, кез келген адаммен табысқа жете алады деп мәлімдеді. Льюис өзінің «Дин мен мен» кітабында Мартинді мақтады, оны барлық уақыттағы ең ұлы комедиялық генийлердің бірі деп атады. Хэл Уоллиспен жасаған келісімшарттары барысында, олар Paramount арқылы шығарылған он алты көркем фильмде бірге ойнады, екеуінің қарым-қатынасы ушығып, Мартин өзінің мәңгілік «түзу» рөлінен шаршады, ал Льюис өзінің комедиялық әрекеттері фильмдерінде басымдық алды. 1956 жылдың көктемі мен жазында түсірілген «Hollywood or Bust» фильмінің түсірілімі кезінде олардың өзара жаулықтары осы деңгейге жетті, Льюис кейінірек айтқандай: «Мен Динге мен оның жайлы не ойлайтынымды айтпадым, сондықтан режиссер Фрэнк Ташлинден барлық сынды қабылдады». Өз тарапынан Мартин бір сәтте Льюиске «сен мен үшін бір долларлық белгісің ғана» деді. Фильмнің түсірілімі 19 маусымда аяқталғаннан кейін, олардың кәсіби ажырасуы баспасөзде кеңінен жарияланды, бірақ олар Атлантик-Ситидегі алғашқы ресми жұптасуларынан тура он жыл өткен 1956 жылдың 25 шілдесіне дейін Copacabana Club-тағы қоштасу кешімен келісімшарт бойынша міндеттемелерін орындады. «Hollywood or Bust» сол жылдың желтоқсанында шықты. Льюис кейінірек бұл оның түсірген фильмдерінің ішіндегі ең ауыр тигені екенін айтты, оны көрудің тым қиын екенін мәлімдеді.

Бөлісуден кейін

Льюистің айтуынша, екеуі жиырма жыл бойы жеке сөйлеспеді, бұл туралы Льюис кейіннен: "Оның ақымақтығын түсіндіре алмаймын. Бұл жайтты білмеушілікті мен әрқашан ұмытамын деп үміттенемін". Мартиннің мансабы команда бөлінгеннен кейін жаңа биіктерге жетті, Capitol және Reprise лейблдерінің әншісі, киноактері ретінде жеке (Рио Браво, Жас арыстандар, Мэтт Хелм сериясы) және Rat Pack мүшесі ретінде (Океанның 11, Сержанттар 3, Робин және 7 капот), сондай-ақ өзінің өте сәтті 1965–1974 жылдардағы теледидарлық әртүрлі бағдарламасы, The Dean Martin Show. Льюис Paramount Pictures-те қалды, коммерциялық табысқа ие фильмдерде өз бетінше түсіп, режиссерлік етті (The Bellboy, The Nutty Professor), бір кезде Paramount-тің ең үлкен жұлдызы болды. Ол сонымен қатар Мартинмен серіктестік жасаған кезде басталған қайырымдылық жұмысын жалғастырды, 2010 жылға дейін бұлшықет дистрофиясын зерттеу үшін телемарафондар өткізді. 1958 жылы Льюис NBC-дің The Eddie Fisher Show бағдарламасында қонақ болып, жүргізушімен әзілдесіп отырғанда, Мартин перде артынан шығып: "Ән салмайсың. Не істесең де, ән айтпа!" деді. Мартинды әнші Бинг Кросби дереу "қайтартты". Мартин тағы бір нәрсе айтты, бірақ оның қалған сөздері көрермендердің қатты шапалағысынан ұтып қалды. Мартиннің бүкіл бейнесі сегіз секундқа созылды, ал Кросби екі секунд камерада болды. Шапалақтар басылғаннан кейін Фишер Кросбидің "Where the Blue of the Night (Meets the Gold of the Day)" әнінің бірнеше жолын орындады, ал Льюис Мартиннің сол кездегі хиті "Return to Me" атауын айтты. 1960 жылы, олар ажырасып кеткеннен кейін төрт жыл өткен соң, Мартин мен Льюис қысқа уақытқа қайтадан кездесті, көрінеу алдын ала келісімсіз. Екеуі де Las Vegas-тағы Sands қонақ үйінде жеке концерттерін өткізді, бұл клубта олар бірге болғанда жиі ойнайтын. Льюис Мартиннің соңғы қойылымын көріп, Мартин өзінің бұрынғы серіктесін сахнаға шығарып, көрермендерге таныстырды. Олар 15 минут бойы әзіл-қалжың айтып, "Come Back to Me" әнін дуэт ретінде орындады. Алайда, бұл кездесу қайталанбады. Кейін 1960 жылы, Льюис The Bellboy фильмін аяқтау үшін асығып жүргенде, сахнадағы рөлін орындауға тым шаршағандықтан, Мартин оның орнын басты. 1961 жылы екеуінің бірге күліп жатқан жерлері де түсірілді. Екі адам 1976 жылдың қыркүйегінде татуласты, ол кезде Фрэнк Синатра Льюиске жыл сайынғы Еңбек күні телемарафонында Мартиннің күтпеген көрінісін ұйымдастырды, ол тек "Менің жыл сайын жасайтыныңызды жақсы көретін досым бар" деді. Екеуі бір-біріне қарады, құшақтасты, содан кейін бірнеше минут достық әңгімелесті, сол кезде Льюис Мартиннен: "Әй, сен жұмыс істеп жүрсің бе?" - деп сұрады. Диннің қызы Дина Мартиннің айтуынша, Фрэнк Динды Эд МакМахонның киім ауыстыру бөлмесіне жасырған, онда оны Джерридің ұлы Гари Льюис қысқа уақытқа байқаған. Қауіпсіздік үшін ол әкесіне ештеңе айтпады, ал тосын сый сәтті өтті. Бұл қысқа кездесу бүкіл елге үлкен жаңалық болды және Льюистің айтуынша, екеуі "одан кейін күн сайын" сөйлесті. 1987 жылы Мартиннің ұлы, Дин Пол Мартин ұшақ апатынан қаза тапқанда, Льюис хабарсыз жерлеуге қатысып, артқы орынға отырды және өзінің бар екенін Мартинге білдірмеді. 2005 жылы Льюистің "Дин мен мен" және 2004 жылы Дина Мартиннің "Ойлар осыдан жасалған" кітаптарына сәйкес, Мартин жерлеуден кейін көп ұзамай бұл туралы білгенде, Льюиске телефон соғып, онымен бір сағаттай сөйлесті. 1989 жылы екеуі соңғы рет Мартиннің 72 жасқа толған күні Лас-Вегастағы Bally's Hotel and Casino-да кездесті, онда Мартин бір апталық шоумен айналысты. Льюис оған торт сыйлап, әлемге қуаныш сыйлаған жылдары үшін алғыс айтты, ақырында: "Неге біз ажырастық, мен ешқашан білмей қаламын" деп әзілдеді. Бұл 1995 жылы Рождество күні Мартин қайтыс болғанға дейін дуэттің соңғы қоғамдық кездесуі болды. Бөлісуден кейінгі жеккөрушілікке қарамастан, Льюис 2005 жылы "Дин мен мен: махаббат тарихы" деп аталатын Мартинмен серіктестігінің сүйіспеншілікпен жазылған естеліктерін жариялады.

Биопиялық

Мартин мен Льюис – 2002 жылы түсірілген, Дин Мартин мен Джерри Льюис туралы деректі CBS телефильмі. Джон Грейдің режиссерлік жұмысы, Джереми Нортам Мартин, ал Шон Хейз Льюис рөлінде ойнаған бұл фильмде 1946 жылдан 1956 жылға дейінгі кезең, олардың өнеркәсіптестігінің бастапқы және соңғы жылдары көрсетілген.

Құрмет көрсету

2016 жылы Дерек Маршалл Мартин рөлінде, ал Николас Арнольд Льюис рөлінде ойнаған "Дин мен Джерри: Болмаған нәрсе" атты эстрадалық қойылымы Солтүстік Америка бойынша гастрольдік сапарға шықты. Оның алғашқы көрсетілісі Ориллия опера театрында болды.