Джузеппе Замбони: Итальяндық дін және физика ғалымы
Giuseppe Zamboni
Джузеппе Замбони (1776-1846) – италияндық дін қызметкері, физик. Ол алғашқы электр батареясының – Замбони қабатының авторы. Биографиясы, ғылыми еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық католик діни қызметкері және физик (1776–1846)
Italian Roman Catholic priest and physicist (1776–1846)
Джузеппе Замбони (1 маусым 1776 – 25 шілде 1846) – итальяндық католик діни қызметкері және физик, Вольта батареясына ұқсас алғашқы электр батареясы – Замбони батареясын ойлап тапқан.
Giuseppe Zamboni (June 1, 1776 – July 25, 1846) was an Italian Roman Catholic priest and physicist who invented the Zamboni pile, an early electric battery similar to the voltaic pile.
Өмірбаян
Джузеппе Замбони 1776 жылдың 1 маусымында Италияның солтүстігіндегі Верона қаласының төбелерінің етегінде орналасқан Арбицано деген шағын ауылда дүниеге келді. Ол алдымен Верона семинариясында оқыды, нәтижесінде, абат атағын алуға құқық беретін діни біліміне ие болды. Алайда, оқуын аяқтаған соң, ол С. Себастьяно қалалық мектебіндегі философия кафедрасына үміткерлік етіп, орнын алды, бұл мектеп сол кезде Верона университеті деп есептелді. Замбони физиканы зерттеуге бейімделді және философиядағы қызметінен бас тартты. 1805 жылы ол физика профессоры болып тағайындалды және Веронаның Корольдік классикалық мектебінде сабақ берді. Кейіннен ол электр құбылысына қызығушылық танытты, ол сол кезде физиканың бір саласы ғана болатын. Оның алғашқы еңбегі «Құрғақ электр ұясы туралы» (Della pila elettrica a secco) деп аталып, 1812 жылы Веронада жарық көрді. Бұл сонымен қатар Замбонидің құрғақ электр ұясы тақырыбында жазған көптеген еңбектерінің біріншісі болды. Замбони ұзақ уақыт бойы жеңіл маятникін қозғалта алатын ұя жасауға қол жеткізді. Маятник екі қатар орналасқан ұялардың қарама-қарсы зарядталған полюстері арасында бекітілді және тартылу мен итергіш күштердің кезектесіп әрекет етуі нәтижесінде тербеліске келді. Бұл «электрмоторлық мәңгілік маятник» туралы сипаттама 1812 жылдың желтоқсан айында және келесі жылдың қаңтарында Луиджи Валентино Бругнателлидің «Giornale di fisica» журналында жарияланғаннан кейін кеңінен таралды. 1814 жылы Замбони маятник құрылымын өзгертіп, алғашқы электрлік сағаттардың бірін жасады. 1815 жылы ол өзінің құрылғысын Лондон Корольдік қоғамына ұсынды. Замбонидің аспабы Лондон Корольдік қоғамының 1815 жылғы қаңтардағы есебінде сипатталған. Бұл құрал туралы сэр Джозеф Бэнкстің Фрэнсис Рональдсқа жазған хатында да айтылған. Рональдс 1820 жылы «Grand Tour» сапары барысында Веронадағы Замбонидің зертханасын барып көрді, ал 1858 жылы он бес жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп тұрған сағатқа таң қалды. Мәңгілік қозғалыс Замбони үшін ерекше қызығушылық туды және бұл тақырып оның көптеген еңбектерінде маңызды орын алды. Оның қорғанында сол кезде энергияны сақтау принципі белгісіз болғандығын және құрғақ ұя электр энергиясының шексіз көзі сияқты көрінгенін атап өткен жөн. Замбонидің ұялары, жақсартылған конструкциясы мен құрастыру әдісінің арқасында, бұрын жасалған кез келген ұядан гөрі күштірек және ұзаққа созылған әсерге ие болды. Бұл жерде Замбони ұясының құрамындағы судан басқа, қағаз дискілеріндегі ылғалды ауадан сіңіретін қағаздың гигроскопиялық қасиеттері мен сіңіру қабілетіне байланысты «құрғақ» екенін, ал «құрғақ» терминінің қазіргі заманғы ұяшықтар немесе портативті пайдалануға арналған батареяларға қатысты еместігін атап өту қажет, онда электролит гельдену арқылы қатайтылады немесе кеуекті мембранада сақталады. Замбони Бавария ғылымдар және гуманитарлық академиясы, Accademia nazionale delle scienze және Istituto del Lombardo Veneto сияқты көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі болды. 1822 жылы ол Парижге сапар шегіп, сол кездегі көрнекті ғалымдармен, мысалы, Андре Мари Ампер, Франсуа Араго және Августин Жан Фреснельмен танысты және Француз ғылым академиясында лекция оқыды. Ол Алессандро Вольтамен өмір бойы дос болып, хат алмасып тұрды және замандастарының зор құрметіне ие болды, оның өлімінен кейін Веронада 25 шілдеде 1846 жылы жарық көрген жобалар осыны дәлелдейді.
Giuseppe Zamboni was born on June 1, 1776, in Arbizzano, a small village at the foothills of Verona in northern Italy. He first studied in the Seminary of Verona, eventually securing ecclesiastical qualifications entitling him to the appellation of Abbot, however, on finishing these studies he applied for, and obtained, the Chair of Philosophy in the Municipal School of S. Sebastiano, then considered to be the University of Verona. Zamboni decided to take up the study of physics, eventually resigning his seat in philosophy. After qualifying, he became a Professor of Physics in 1805, and taught in the Royal Classical School of Verona. Later he became interested in the subject of electricity, then only a mere branch of physics, the first publication of his work being entitled Della pila elettrica a secco (Of the dry electric pile), published in Verona in 1812. It was also the first of many works on the subject of the dry electric pile written by Zamboni. Zamboni was able to devise a pile that could move a light pendulum for a very long period of time. The pendulum was mounted between the oppositely charged poles of two piles placed side by side, and went into oscillation because of the alternating attraction and repulsion it experienced. The description of this “electromotive perpetual pendulum” was published extensively after it appeared in Luigi Valentino Brugnatelli's Giornale di fisica in December 1812 and the following January. In 1814 Zamboni modified the pendulum, creating one of the first electric clocks. In 1815 he presented his device to the Royal Society of London. Zamboni's instrument was described in the Royal Society's January 1815 report. The instrument is mentioned in a letter from Sir Joseph Banks to Francis Ronalds. Ronalds visited Zamboni’s laboratory in Verona in 1820 during his Grand Tour, and again in 1858 where he admired a clock that had been running for fifteen years. Perpetual motion was of particular interest to Zamboni and this theme runs through much of his work. In his defence it may be noted here that the principle of the conservation of energy was then unknown, and the dry pile seemed an inexhaustible source of electrical energy. Zamboni's piles, because of their improved design and method of construction, were more powerful and permanent in their effects than any others previously constructed. It seems worth recording here that th Zamboni pile is really "dry" apart from the water present in the paper discs by reason of the hygroscopic nature and absorption powers of paper which attracts moisture from the air; and not "dry" in the sense of an ordinary modern cell or battery designed for portable use, where the electrolyte is merely made stiff by gelling, or is stabilised by storage in a porous membrane. Zamboni was a member of many learned Societies, such as the Bavarian Academy of Sciences and Humanities, the Accademia nazionale delle scienze, and the Istituto del Lombardo Veneto. In 1822 he traveled to Paris, where he befriended several notable scientific personalities of the time, such André Marie Ampère, François Arago and Augustin Jean Fresnel, and lectured to the French Academy of Sciences. He was a lifelong friend and correspondent of Alessandro Volta and was held in very great respect by his contemporaries, as is evidenced by the eulogies published after his death in Verona on July 25, 1846.
Өнертабыс
Замбони 1812 жылы ойлап тапқан құрғақ батареяның (электролит қолданбайтын электрлік батарея) жетілдірілген нұсқасымен физика студенттеріне белгілі. Ол бір жағынан мырыш фольгасымен, екінші жағынан марганец диоксидімен жабылған бірнеше қағаз дискілерден тұрады; қағаздың ылғалы тоқ өткізгіш ретінде қызмет етеді. Мұндай дискілердің көп санын шыны түтікшеге қысып, қарапайым электроскоптың жапырақтарын иіске жететін электр қозғалтқыш күшін алуға болады. Замбони батареяның ұштарын бір-біріне жақындатып, олардың арасына жеңіл мыс шарды іліп, электростатикалық сағат деп аталатын құрылғыны жасады. Бұл құрылғының аты осылай аталуының себебі – шардың ұштар арасында тербелуі маятник сияқты көрінеді. Оксфорд университетінің Кларендон зертханасындағы Оксфорд электр қоңырауы экспериментінде, осы батарея деп есептелінетін құрылғының ұштарына 1840 жылы орнатылғаннан бері үздіксіз соғып тұрған қоңыраулар бекітілген. Замбони батареясы – гипотетикалық мәңгілік қозғалыс құрылғысы емес екенін ескеріңіз, себебі мырыш толығымен тотыққанда немесе марганец тозығы жеткенде барлық әрекет тоқтатылады.
Zamboni is known to students of physics for an improved version of the dry pile (an electric battery which does not use an electrolyte) which he invented in 1812. It consists of a number of paper discs coated with zinc foil on one side and manganese dioxide on the other; the moisture of the paper serves as a conductor. By pressing a large number of such discs together in a glass tube, an electromotive force can be obtained that is sufficient to deflect the leaves of an ordinary electroscope. By bringing the terminal knobs of the pile near each other and suspending a light brass ball between them, Zamboni devised what was called an electrostatic clock. The device is so named because the ball oscillating between the knobs looks like a pendulum. In the Oxford Electric Bell experiment at the Clarendon Laboratory at Oxford University, the terminals of what is believed to be such a pile are fitted with bells that have been continuously ringing since the device was set up in 1840. Note that the Zamboni pile is not a hypothetical perpetual motion device, as all action will eventually cease when the zinc is completely oxidized or the manganese exhausted.
Жазбалар
Замбонидің еңбектерінің ішінде: "Della pila elettrica a secco" (Венеция, 1812); "L'elettromotore perpetuo" (Венеция, 1820); "Descrizione d'un nuovo galvanometro" (Венеция, 1833).
Among Zamboni's works are: "Della pila elettrica a secco" (Venice, 1812); "L'elettromotore perpetuo" (Venice, 1820); "Descrizione d'un nuovo galvanometro" (Venice, 1833).