Кіріспе

Франческо Зантедески (20 тамыз 1797 – 29 наурыз 1873) – итальяндық католик священнигі және физик.

Өмірбаян

Веронаға жақын Dolcè қаласында туған Зантедески біраз уақыт Венеция Лицеосында физика және философия профессоры болып жұмыс істеді. Кейін Падуа университетінде физика кафедрасын қабылдап, 1853 жылға дейін қызмет етті, одан кейін көру қабілеті нашарлағандықтан отставкаға кетуге мәжбүр болды. Ол жақыннан жұмыс істейтін және көп жазатын ғалым еді, оның атымен «Biblioteca Italiana» және «Bibliothèque universelle de Genève» басылымдарында 325 мақала мен хабарлама жарияланды. Зантедески 1873 жылы Падуада қайтыс болды.

Ғылыми жұмыс

1829 және 1830 жылдары Зантедески магнитті жақындату және алыстату арқылы жабық тізбектерде электр тогын тудыру туралы мақалалар жариялады, осылайша Майкл Фарадейдің 1831 жылғы классикалық тәжірибелерін болжады. Күн спектрін зерттеу кезінде Зантедески атмосфераның қызыл, сары және жасыл жарықты күшті сіңіретінін бірінші болып анықтады. Ол сондай-ақ 1838 жылы ультракүлгін сәулелердің металл инелерге магниттік әсер ететінін байқағанын айтты. Бұл әсер расталмаса да, жарық пен магнетизм арасындағы байланыс Джеймс Клерк Максвеллдің 1867 жылы жарықтың электромагниттік теориясын жариялауынан көп бұрын күдік тудырды. 1859 жылы жарық көрген 16 беттік трактатында Зантедески 1802 жылы электр тогының магниттік әсерін ашқан Джан Доменико Романьозидің талаптарын қорғады, бұл ашылу әдетте 1820 жылы Ханс Кристиан Эрстедке жатқызылады. Зантедескидің күшті магнит өрісімен отты ығыстыру (Микеле Альберто Банкалари 1847 жылы Пьеус мектептерінде) туралы эксперименттері мен мақалалары сол кезде көп назар аударды. 1851 жылы Зантедески Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Өмірінің соңғы жылдары Зантедески Верона академиясының мұрағатында сақталатын өмірбаяндық еңбегін диктанттады. Оның негізгі еңбектері: «Динамикалық термоэлектрицизм туралы зерттеулер» (1838) және «Магнетизм және электр туралы шарттама» (1843).